Vhy ficx Pars V I. - 



capcie polfi: (homm eiiiin eft au:>li/Iima ) L.TjJjm aquis iin- 

 ni:rgic : cui li lcutiat cancros am p.lciculoi aili.i;fcic,i. lu.iam 

 rcpcntino ic^u letraliic in litus , piUiculis au. cancris fimul 

 cicftis. Rctrotfum quoque acccilit au velpaiium, immilsaquc 

 caulaomiie velparum iiabitaculum con>;ucit ; tum rrFcrtam 

 vndique vcTpis cauciam patictt aut arbjti alliclic , cjuo irtu fi- 

 cilc pcrimuntur & illi in cibum ccdunt , idque tam Gcpc agit 

 doncc vniuerfum dcuorauecit vefparium. Erinaceo pixccrea 

 tll infeftillima : qut)d vtcrque vuatum vlum jppetat. Etina- 

 ccus mox visa vulpc os contraliit, pedclcjue coniprimit, & fe 

 totum in "lobum tormat.Vulpcs autcm vrmam m eum reddit, 

 viidc fit vt fulfocwcur. Vulpcs mlupcr quando (entit fc a cani- 

 bus vrgeri , crcpitum vencris cmittit ic fccJumodorcm cxci- 

 tat, vt canes abigat : quibus ctiam f- admodum animosc op- 

 ponic.Cum igrotat.l.acluyma pini incolumitatem rccipit. I'u- 

 iicibus dcnique vcxa[a,fa:num aut ftipulam orc tenens aquam 

 ingtcditur.ac paulatim gcnua,mo.\ ventrem,[uunccos,ac col- 

 lum fubmcrgit : pulicibus intcrun ad caput conuenicntibus 

 fenfimquoque caput mergit, donccpuliccs omnes fefe in fcc- 

 num aut ftipula;n rccipiant : quoj vbi illa faiflum anrniaducr- 

 cic.totam fe aquis properc demergit.illis prorfus libera.CaarV, 

 olfjclus eft inlignis : ciominum fuum (inguladter amat , 3c illi 

 obfcquitur : cuftodit domum : ciifccinic domcfticos Si. pcrc- 

 giinos : non facilc obliuilcitur beneficij vel iniurix:impudens 

 cll in vlu rei vcncrei,vnde &: podagram fibi conttahit : ante 

 reptimum vel nonum poil pattum dicm naturalitcr vifum non 

 accipit : clm infeftatut lumbricis , herbam tricici comedu : 

 flante Zephyro veftigia non ita expedite dcprehendic,propter 

 iftius vcnti humiditatcm. Hic qua;ti folct, vnde fit ifta in ca- 

 nibus fagacitas.fidcIitas.S: docilitas. Retp.Canes habcnt cere- 

 brum calidum 5: ficcuin.Caloi autcm facit.vt imagincs rcrum 

 iicilius apprchcndantuf i liccitas,vt diutius rctineantuc. Acce- 

 dii fanguinis& fpirituum fubiilitas &i puritas : & deniquc fa- 

 miliaris cum hominc conuetfatio , qux naturalcm iftam fa- 

 ga-ic.ucni quadam imitationis fpccie tum cxcitat , tura con- 

 firmat. S.-cpe quociue diabolus inlidct cancs, & multa pci eos 

 operatur in hominis pra.iudicium. Gf/iifr«j /;i. i. hiflor.ani- 

 tnalium lecizit odoiccim gencra canum. ^/«, animal nacu- 

 rj & figura affine ccruo, in B jiuiTii , Lituania , Succia, & aliis 

 regionibus fcptcp.crionalibus inucnicur. Cnrnuaipfius, & in- 

 ptimis vngula: , vilcnt contta cpilcpfiam, fiue curacioneni il- 

 lius fpcdlcs, fiue prrleruationcm. Cuius tei caufam a'ij con- 

 ferunc in toram fubfta:!tiam, quam proprietatem occultam& 

 foimam fpecificam vocant : alij in caloccm vehementiorem, 

 q.ui implantarus fit in materiam valde tcrrcftrcm & ficcam, 

 <juxiccirc(3 vim reli;luendiacalorc,&: aftringendi a terreftrci- 

 tate obtinct , vude ncmpe fiat.vt matetia epileptica , qui fii- 

 gida cft, refoluatur ic dilcutiatur. J'/iicornu , fiuc monoceros, 

 rcueta cft in rerum naiut.i. Sacr.r enim liteia: illius faciunt 

 mcntioncni i5?«/. 55 .Pfiiim.-i.-L. Efa.^^. lob.^^. Non conue- 

 niunt autcm hiftntici natuialcs , ncc vcteces incer fe.nec re- 

 centiorescum veicribus,nec dcniquc rccentiorcs intcr lcfe, 

 quale fic hoc animal. Magnus quoque error circa coinu huius 

 animalis commictitut , & magna fraus. Suppolititium cnim 

 cotnu vcndunc,& contia vcncna valcre mentmntur.if/'«5,ha. 

 bet duos pofteiiorcs pedes antcrioiibus longiores ,ide6quc 

 facilius collcm afcendit quim dclccndit. Apettis oculis dor- 

 mit.F.ft innocuus,& tamcn omniuminiuiiis cxpofiius. FTiiii- 

 ra l,ic prius habec quam patiat , & a partu repcjtit contiiuio 

 coicum, laitanfqne adhuc concipit fatum. Sarpc etiam prior 

 niaicm iupciucnit.Leporcs fcxu func dillinili. Sed quia in Ic- 

 potum gcnerc fxpius , qnam in vllo animallum ordinc hcr- 

 maphtoditi inucniuntur , hinc fai-^^um cft, vt quidam putatmt 

 lcpoics vtiiulquc eirc Uxus. Hoc anlmal celctitatc audicndi 

 vidctura'iis anteirc : cuius rci admiratione dufti jCgyptii in 

 fuis hieroglyphicis pidolcpotc audicumfignificaiunc. Ciim 

 jepoiinum dotfum fit pullum, lcpus timicius quriit tetram 

 abatatto rcccntem,ibique Ihatus & nulliic abditus , vcna- 

 torrs & cancicoloris tantum bcncficio fipifiimc latet.Lcpus 

 catulos luos quodam intciuallo difiunflos collocat hinc in- 

 de.iie li horao auc canis fupeiacniat,omncs limul p "riclitcn- 

 tur. Ipfc cum hac illic difcurrcns varia reliquctit vcftigia, ad 

 cxircmum falcu magno , longe a veftigiis fe fubducic , atque 

 itadormic: nc fciiicec canis odoratu luoaiTequatuv vltimum 

 faltum. Okm, eft beftiarum fimplicilfima: cctlo ton.intcnon 

 rcpetit ouilc : alias oucs fc in pr.icipitia ageiucs fcquiiur: 

 paftorcm tamen luum nouit,illiu(quc voccm fequiiur : nulla 

 fui parte eft iniitili.s : ci:m aliis amiciti.im colic ; dctondet ea, 

 qua:a Taccis,& (imilibus pecudibus rclii^ta funt gtamina ; fin- 

 guiati ddniq; fojtificationis priuilegio eft vduti donata. Cum 

 enim finsjulis annis vnicum duntaxat paiiat agnum, raro gc- 

 mcllos.idiue cibus homini fic frequcns ,&: fcrc in piardam finc 

 expofiti ouiiini gregcs,plurimis dcniquc morbis obnoxi);nul- 

 lum tamcn ftequcntius animal occutiic In agris. Sipc cnim 

 numcrantur cjuingcnta:,millc, & amplius vno in loco. Simia, 

 horaioismorcs prx c.tccris beftiis imitatut,fed ridiculc ; vndc 

 homines ((siKoYiiAiv.quippe potius affciflant quam imitantuc, 

 vfitato ptouetbio dicuntut fimij. Impcnsc fcctum fuum dili- 



Cap. V. 



U7 



git, adcoqiiidcm, vi fipius illum aiifliori complcxu eneccr. 

 li! arte fphygmua lo.ige lupcrat horaincm. Vb, cnim pet ta- 

 i\um ex ('110 pu (udcprehcndit mortem , vel nioibum putri- 

 dr.r.i,inuficato nariom ihcpiiu confcftim ilium pionilac.Ft/M 

 niundiiicm amac , Sc hcib.i valctiana vtitur ad confnrtaiidum 

 viium. Atfs rf//;>j«<,dorfo recub.ms, cxtcnlis quatuoiprdibus 

 currum cfficit, quemcommeatu onerat , & in (pcluncam tia- 

 hic , pto futuri ncccfiltaie inftaniis hycmis. lieo in aumm -.0 

 lcigum fcmpct liabct glabiun.. C.iftor,huc fibcr, calas in tiu- 

 minum ripis ftruit , aliquot gtadibus feu tabuiacis aiicclis , vt 

 aqua Hununis ctciccntc afcendcre , dcctelccnte defcendcie 

 poini.Aibcitcm.quam clcgetit fccandam,ad fu^ domus ftiu- 

 ifturarn & ad c(cara,non prius iclinquit.quam cotam dcntibus 

 £uis diflecuerit , & piopc caiuram finguis idibus fufpicit , nc 

 oppiimatur imptouidus. Ciim lignatum piodit ,aflum:t fo- 

 cium,cuius lefupinati vcniii ligna imponit ,i: nc dcciJant !i- 

 gna,artificiosc componit cruta, & fic onuftum ad cafam fujin 

 tiahit. Habct teftcs vdbus mcdicorum conucnienccs. Hinc 

 quando videc fibi a vcnatoiibus ftiui infidias, tcfticu.os moi- 

 dicus pi.-Ecidit,acque in (cqucntcs proiicic,vt lacolumis tuadat. 

 Vndcluucnalis (atyi.ix. 



Imitiiiiu caftcra, qui fe^ 



'Eunuchum itife fucit, cufiini eu.-idere deanno 

 Tefticulorum,adeo mediatum irAeliigit iiiguen. 

 Stn, tuin domeftica , lum fera, qu.c dicitur aper , eft omnino 

 ftupida,indocilis,& immunda. Aucrlatut vngucnium,inprimis 

 iinaricinum. Apcr tamcu pollet auditu exquifito. Vacca,{\i-^- 

 peditat lac : cuius vfus conucnit hc^^icis , Si vcinac »idoccm 

 compcfcir, afriiim nutiit, coloicm cotpoii vegetum & floti- 

 duni confcruat. Quia vero lac nihil cft aliud quam languis 

 vcgctabilium, qucni cx illis cliciunt aniiniiia , iilud cft niagis 

 vcl minus puium, prout pafcua lcle habciit. Butyrii.ii mundjt 

 vchcmcnter corpus, peftoiifquc, thoracis , Hc pulmonum im- 

 paflam cluuicm potcntei educit,tulTim compcfcit, crailos ca- 

 tifihos, viam (cilicetad coiuiii exclufionem pi.Tparando, at- 

 teiiuat, pr.-cfctiim (1 cum niclle auc faccaio aiTumaiur. Bucy- 

 ri tcccntis cum olco rccenti cffcttus iidem lunt. Caput lcu 

 Hos laclis , pcfloiis alfcdibus haud (ccus conducit atquc bu- 

 lyrum , palato atiidet , ftomachiquc afpciitati & ficcitoti me- 

 detur. Lac preflum his (ubucnic, qui fiti ardoidque (tomachi 

 tcncantui, qaique robufto func ventiiculo. Lac coagulatiim, 

 vulgo iecod:a,vtile eft animcntum iis, qui calido funt tcnipc- 

 ramcnto, & qui a biliofoium humotum diftillationlbus in- 

 feftantur,fitim ieftinguit,& bilem fra'nat. Cafeus emolllt,im. 

 pinguacpalato giatus cft,proniprius tacit cibos digeii,vencii- 

 culoque prodeft,vnde dicitur ipfius clTe figiUum : quia fciliccc 

 (1 modeiate fumatui , ventiiculi orificium claudic , atque ita 

 concoclioncm adiuuat. Cfl/rii.fuppeditant lac & cafcum opci- 

 mxMioia:. Cuiii (entiunt ocuoium caligincm vel contuiba- 

 tionem , cos ad rubi (pinam admouenc , & rcferandos ei pci- 

 mittuut. Hccenim raodo pituitaftatim cuocatur, & nulia pii- 

 pilli lifione facT:a, videndi vfum rccupcrant. Cafrei, ciiiiur- 

 gis_voiiuc.r curationcm dcmonftiatuni. lis cnim (angujs pu- 

 ticlcit intiacutcm & cainem. Concepca fanics illas laucir.at 

 & lacc(fit. Ideo faxis & cotibus longo infolatucalcntibus fc- 

 Ic affricant magno oblciflamcnto , donec vomica aperiatur. 

 Crocuta^Q^nx aliis dicituc gulo boophagus,Gcimanis Vilfiitp, 

 docuit v(um cathatticotum. Nam ciim paftu cadauctis pra;tcc 

 modum cif latiata,& cx cibo ingcllo nobiiiflimam nutiimrn- 

 ti partcin cxluxit , inter arborum vcl rupium anguftias (cfc 

 conipiiincns, fxces pet anteiioia & poftcrioia cxcludit , liu- 

 nioic alinicmaiio foium intia coipus ictcnto ; vndc poftc* 

 abfquc oinni cibo alio viics longo tcmporc intcgras (cruat. 

 Hy»v;.s,eft qiiadrupes ciudelis, colotc lupi, fed liiilutior. Hxc 

 iiolIu a lit ouium ftabula, & voccs iiumanas allimiiat , pafto. 

 lumque nomina addifcit , vt eos foras euocatos diianiet. Fc- 

 nint.qiiod altcinis vicibus maris & fccminx naiuiam aflumat. 

 f.rinaceitf , in autumno volutat cotpus (upcr ponia iaccntia, 

 faquc fpinis iufiia in cauitatcs atbotiim dcpoitat , vt iiycinc 

 halieat.vnde viuat.Si quid infidiarum prx(cnfctit,contraliii os 

 & pcdcs,& fic in fotmam globi fe confoimac, vt nilul prxtci: 

 aculeos compvchcndi polfic.Si aluo ftimulecui, pattum icmo- 

 ratiir , & poftca foctu iam aipciioie & dutioic taclo ditScilius 

 pacit. CurjioHui, lcpoti in quibuldam non abfimilis,miic {cc- 

 cundum cft animal , adco vi ciira matcm giencrc poflc putc- 

 uir. Vicrquc rtiam (cxus ei incflc cicdiiui. Intia brcue tcm- 

 pus in iinmcnfam lUibam augctut fcccunditate, adco rt (cge- 

 tcs vicinas v.iftci & atbufculas. Balcatibus infulis fimcn. iiw- 

 tuliffc fcribituv tcmpoic Augufti , ita vt incolx auxilium mi- 

 litaic .1 Romanis p. tieiint. In Hifpania oppidum quoddam a 

 cuniculis cft fufrofTimi. Solcnc cnim fodere laics fub tciia 

 pluiimos. Varro lciibit, tantacn cffc huius animalis fcccundi- 

 tatrm , vt cx vno coniugio intra anni vcitcntis cuviiciilum 

 lcptuagcfima proles poflit cxifteic. Mm, cft falax,& ob (aa- 

 citaicm lAix.pifiitSr' ■ ialc dcUcftaiui, qui facit ad ipdus fcccun- 

 diiatr-m. F<ii-w/("<i,infcr^um tcitcftre, fcntit immincntcm ta- 

 mcni,& tunc inptimis cft ipA»»i>S>^ rfij to dtic-xi/fic-M. Nain 

 tcmpotc .vftiuo congciii ca,vndc viuat hycmc. Intci foiraicas 



c(t 



