1 7 8 Encyclopa^di^ Lib. X 1 1 L 



Scrpcntcs 

 teiteftifs 



<]UJ fiiu 



naturi.' 



eft fiiij;ularis coniun^njo vltarque commonitas , cadcmque la- 

 boris ibcicras conuchciido commcatu in ccllulas. Enlcm bc- 

 ftio!.r confnnguin mcdia praiia, ne fi forte e tcrva cgciniina- 

 Ucnnt,lUiaicn"ai vini nonli.ibcant.Qua- fttqucntibus & dcii- 

 f\i iinbribnb calic;;ciunt, ad lolcni liccani.nc quando corrum- 

 pantur. Suos captiuos rcdiiiuint , & moriuos liumo condunc. 

 Cuni iuna cll pcriiox.noiam r.odcm laborar.t. In cxtrcma fc- 

 iicctucc foriivca folct alas accipcrc , aiquc itavolarc.in pia'- 

 tciitorum laboium compcnf.itioncm.Sic & bomby.T,c (Liiiinc 

 pcrcxiguo vcini folis bciicficio exclufus.primo vl\ veniiis.qui 

 abfoluVo fiinflionis fux' pcnfo moritur, & pofl putrcdincm, 

 fcpofitis vcrmiculi rcpcntis cxuuiis, in viuacem & volantcm 

 transformatut papiiioncm. 07m , totam hycmcm tranfmiitit 

 Ihtlcndo. Vndc .i Martialiali (ic inttoducitur : 

 Tota Tnihi tltrtnittir hyems , nec fin^uior vlio 

 TrmjOTi' funi, qtio me nil nifi fomiiUi alit. 

 Talpa, habct vifuni.lcd imperfcaum. Habct cnini oculos tc- 

 nui cutc obtcdos.non vt non videat, fcd nc vidcndo l.vdatur. 

 Cani enim t«lpa fub tcrra cibum quirat, iilair. todiaido , fa- 

 cile i quolibct corpore tangcntc oftendi potuiflct , nifi t.ili 

 fulcto ipfi ertct piofpcctum. Serfcnles , antc lapium quoquc 

 fuctuut vcnciuti : cum vcncnum pcv fc non ut res noxia. 

 Quando cocuut , mutuo complexu adco iiitcr fc conuoiuun- 

 tui,vt afpiciciiti Ynum qiuli corpus vidcatur , duo habcns ca- 

 pita. Hominem timcni nudum , iicc attiii<;unt iiifi vcftitum. 

 Rut.r od.ncni fugiunt , idcoquc niuftcla pugnatuia cum fcr- 

 pcntc, luta; suftil fe munit. Iciuni hommis (aliua tanqu.im 

 vencno intcrficitur.Scrpcntes fo^minx funt fxuioies, n^aior^s 

 itcm & viuacioves quam mares. Maj^is odcrunt & intcftant 

 homines fa-mir.as , quam marcs. Vn.i nocic & die totam fc- 

 nedutcm cxuiint , a capitc vfque ad caudam- Vini & lartis 

 odore mirum in modiim dclcAantur. Scrpcntcs donuftici 

 non fiuu adeonoxij : natura tamen fua funt tcrnbilcs. C:aput 

 antG omnia dcfcndit ferpcns , & nonnifi nouo vcrc cutcm 

 exuic:aurcs ad vocem (ibi ingtatam obthuiat : oculos niale 

 affeiflos faniculo cu;at : magotuni (ibilis & dcmutmuiationi- 

 bus incrntatur : vbi femcl homincm intcrfccit.nunquam am- 

 piiiis .", ccrra rccipitur ,ncc vllam latcbram fubtcrrancam in- 

 grcdi poteft , fcd pcrpetuo vagatur. Vipera, fa-mina in coitu 

 cnecat marcm,cui caput pt.Tciditj& ipfa a foctu enecatut. Ad- 

 eofunefta cft viperaium familia. Magnus & ncceflatius eft 

 vipciarum vfus in conficienda theriaca. X>/;'//w,Latinis fittdLi, 

 fuo morfu efficit , vt homini Ut motiendum fiti. Salamandra, 

 in if;ne viuit, coquc lortatur : vcneno (uo multos fimul inie- 

 rimit, cani cx'tera vcncna finoulos f-.iiant. Scorfius , fi poft 

 ic^tum admoueatur vulncri, vcncnum ad fe rcttahit , & aducr- 

 fus luain ipfius plagam c(t auxi'io. ^j|^»4,trium horatum fpa- 

 tio Lomineni inietimii. j4mfhifl!^na,Aao habct capita ; hydra, 

 plura. Araneui tcttcftris roiro artificio tclas fubtiliifimas te- 

 rum tetrc- xit. Orditur telas modcrato vnguc, & tcrcti filo,c6quc aiquali 

 ntium^us dedm I ftainina,icfo fe pondeic vfus.Tcxeie a medio incipir, 

 nAiutai ciicinato otbe lubtegmma anncdens , maculalque patibus 

 fempcr intcruallis, (ed fubinde cicfccntibus,cx anguftodila- 

 tans,indifl'olubili inodo implicat. Cimex,cx ligno, charti5,pa- 

 lcifque nafcitur. Gurgulio,\n fiumencis nafcitur, caquc corro- 

 dit & dcuorat. Blatta, c(t infcflum lucifugum, ftridons, foco 

 familiarc. Bombyx, (erica ducit fila.miro aitificio. Dc ipfo & 

 tormica pauio antc diximus.Z»-Kfii,olcrum atquc aiborum fo- 

 liis infidet, caque arrodit. Lumbricu<, partim in terta,pattim 

 in aninialium intcftinis , cx matcria putrida nafcitur. Tinea, 

 Zoripliyto- vcftcs & libros ariodit. In infula Cinibubon,ve\,\t alij volunt, 

 tuiii icrte- in vicina huic loco infula, nalcitur arboi , cuius folia cum in 

 ftiiiimqui tcrram dcciderint , gradiuntur. M. Ant. Pigafetta ofto dict 

 naiura.'" vnum in fcutula habuit ,quod cum tangetet , circa fcutulam 

 ibat. In Maluar quoquc proucnit pianta, qu.-tdicitur Puilica, 

 Lufitanis Sentida,A\\\i Sentiens : (\us ad omncm taflum Sc ia- 

 «ffurn, etiam falis vcl pulucris ,foiiatrahit & claudit, eaque 

 nonnifi poft difccfl"um tangentis fiue jacicntis rccludit. Ap- 

 ptopinquantc quin ctiam hominc aut beftia, ramos conftrin- 

 git,rcccdcntibus pandit. Radix Barharof, in Iuda:a na(citur,& 

 tefte lofefho lib.j.belli ludaici, flanim,T fimilis vcfpcri velut 

 jubare fuigurat , & accedcntein atquc euellcre conantcm tc- 

 fugit , ncccapi priiis poteft ,qu.im re quadam confpeigatur, 

 quani lofephus ibi ncminat. Atque h.TC dicuntur Zoophyti 

 rcrreftria : vbi duo qujcruntur. i-An anates fiueanfcrcs arbo- 

 ruinS<oti.T in Quilquendenfi rcgione , poffint acccnfcii Zoo- 

 pliytis .' i.An 7.oophyta tciTle rcfcrantui iuter animalia? Rejp. 

 ad i.ncgando. Anfeics enim fiue anatcs ifta: nafcuntm e fru- 

 i\w fiue fcminc cuiufdam aibotis in marc dccidentc,(en(umq; 

 ac motum adipifcuntuv , ica vt vi,.1um fibi czteratum auium 

 niore qu.rrant. Eundcm in modum nafcitur auisilla hemcro- 

 bios.dcqua Plinitn lib.\l.caf.},C^ .^lianm lib.yc.^i. Rejp. 

 /id i.aftrtmando. Nan;i quidquid propric naiuralitcr fcntit,i<i 

 rumerandum c(i incer fpecics animalis. Zoophyta autcm 

 proprie !i naturaliter fcntiunt : quia ad contaftum quafi rc- 

 iugiunt,& fi: contrahunt : itcm puntfa doIeDt,qucm dolorem 

 funm contraiflione fui declatant, 



Infeao. 



Cap. VI- De hominis effentia. 

 Pr ^cepta. 



ANimal rationale lequitur,quod dicitur homo j 

 cuius comemplaiio vocatur Anthropologiai 

 Hominis confideranda eft paitim eflentia , partiiil 

 exiftenti;!. 



Hllcntia cius depcndeta caufis, tum externis,tutn 

 internis. 



Caufxexternx funt finis & efEcicns. 

 Finiseft vel vltimus, vt foius Deus : vel intermc- 

 diusjifque vei primariusjputa cognirio veri &adHo 

 boni ; vcl fecundarius, qui cft,vt homo ilt incola, 8c 

 doninuis huius mundi alpecSabilis. 



Efficicns cft vel procreans , yel conferuans , vel 

 conumpens. 



Caula cfticiens eft vcl prima , vt folus Dcus : vel 

 fecunda caque vel vniuerialis feu remota, vt calum 

 & elcmenta: velpaiticularisj& hic vel propinqua, 

 vt parentesjvel proxima,vt Ipiruus vitalis iu lemine 

 prolifico. 



Caiila conferuans cft varia : vt Deus, bonus ange- 

 lus,elementa & alimcnta, homo,medicina. 



Caula corrumpens itidem eft varia ; vt Deus, an- 

 geliis,homo,motbus,mors,&c. 



Caufv intcrnx funt materiaj& forma. 

 Mntcriahominiseft vel prima,vt iimus tem:vei 

 fecunda, caque tum mcdiata, vt elcroenta , (anguis, 

 & femen prolificum ; rum immediata , vt corpus or- 

 ganicum , variarum partium appatatu inftiudum. 

 HHittf doHrina vjitati dicitnr Somatologia,& Anato- 

 mia corporis humani. 



P.irtes corporis humani funt primariae ,vcl fecun'^ 

 daria::& primaria: iterum contincntes,vel contentJE. 

 Partes continentes funt confiftentes & Iblidioresj 

 ea:que fimilarcs,vel diflTmiilares. 



Partes fimilares funt toti fimilcsjnomenquc to- 

 tius retinent ,numero vndecim ,hoc modo : Offa, 

 Cartiiago, LigamentumjTendo, Fibra:, Panniculus, 

 Caro,Vcn.-e,Artctia?,Ncrui,Cutis. 



Pattes diflimilatesjfeu magis compofitae, non re- 

 tinent nomen totius : funtque caput , truncus , & 

 artus. 



Caput cftfedes fenfuumjcuius partes extcrnjefunt 

 cranium & facies,interna pars eft cerebrum. 



Truncuscft corpus fine capite acartubus : alias 

 ftipcs. Partes ipfius principalcs funt tres , luprema, 

 mcdia,& infima. 



Pars trunci fuprema cft collum,in quo funtafpe- 

 ra arteria,guKi, & ceruix. 



Pars mcdia trunci eft tliorax & dorfum. 

 In thorace funt inuolucra,vifcera vitalia,& cofta?J 

 Inuolucra funt quatuor : pleura,mediaftinus,dia- 

 phragma,& pericardium. 



Vilcera vitalia funt duo : cor & pulmones. 

 Coft;E funt verXjVelnothK feu mcndofir. 

 Dorfi partes funt quatuor : humeri,fcapula?jfpina 

 dorfi,& podex- 



Pars infima trunci continet i.Tria inuolucra,pu- 

 tapctitonsum, omentum , mefentcrium. z.Viicera 

 nutritiua feu naturalia feptcm : vt funt Vcntriculus, 

 Hepar, Veficula fcllis , Lien, Rcncs ,Vefica vrinaria, 

 Inteftina. j.Vifccra gencratiua:quaE funt alia in nia- 

 ribus, alia in faminis. 



Artus funt roembra extantia feu protninentiaj, 

 ftipiti adharrentia. 



Suntque manus,& pes. 

 Partes contenta^funt humor&fpititus- 

 Humot eft fubftantia aquea & acria. 

 Spiritus eft fubftantia aquca & ignea. 



Partes 



