Phylic^ Pars V I. 



^.Hepar diuarfos humores producil-, dum calore fur> in .".Hmen- 

 tum agit, Efl eiiim iii alimentC' portio ii^iici, aerca. aquca, & 

 tetrca. QuaiiJo igirurcalor licpatis ai.;if in a:;!ncni.iin (iuc 

 cJiymum , cx portione ignc.i profcrt bilcm , tx aerca lai)f;ui- 

 ncm.ex af]uca pituitam , niclanclioliam cx tcrrca, non alitcr 

 acfol in vno rodcinquc inixto res noiujullas Iicjujt , alias ve- 

 ro indurat. 6. Sar.^nu in loepate gsnirus , ncn efl fincenis ilic-' 

 humor , fed majf.i fxnguinen , coml lexa. ijUiituor humores 

 •j.Hepar fumit nutrimentum a. fanguine ,fi neceffe jit : reli- 

 quum fanguinem bene^cio -vem caui in omne corpiis difiri- 

 buit. %. Hefar facit vt Ltlia dextrumfit caliuiits ^ agilitis 

 ftaiftro. Hinc auis ciuin volatc incipit , piiiis mouct alam 

 desitrain qulm (iiiiflram : & liomo projjiclfuius priiis mouct 

 pedcm dcittum quam (iniftruni. Vejtcu/a fe.'Iis,cl\ reccptacu- 

 Jum flau.E bilis in dcxtra & caua iecoris parte. Lien , habc: 

 catncm mollcm ac fpongiolam , vcnitque ac artcriis ita e(t 

 conformatus if coriqiie oppofitusj vt non folum cxcremcnto 

 cralfiori tccipicndo , lcd etiam (anguini genctando qaodam- 

 modo (it dicatus. Hcpati enim(vt riiccniit iilc anatomicotum 

 Bauhinus doctj ad fanguinis confeftionem opitulatur , par- 

 tim conficicndo fanguincm fui gencris , partim cralTiorem 

 fuccuni ad gcnerationem puriotis fanguinis patum idoneum 

 aucrtit, vtmelior in hcpatc fiat fangui(ica'io. Hacigiturra- 

 tione fanguinem repurgaic dicitur , & quafi illuftriorem 

 leddcte. Hinc risus fcdes licti antiquis dicebatur iuxta 

 verfum : 



Corfapit, ^ pulmo loquitur, fel commouet iras, 

 Splen riderefacit , cogit atnare iecur. ' 



Nimirum licn cfl caufa rifus, non pcr fc.fcd per accidcns : 

 quatenus fcilicet faiguis hcncficio lienis rcdditur tlarior & 

 caiidior , homincmque in ncgotiis peiagcndis ftrcnuum , au- 

 dentem, gaudentem , & magnanimum reddit , & in panibus 

 fpiritualibus titillationem mouct , per quam ridcndi motus 

 infurgit. Etrant hicqui (tatuuilt liencm curforibus.nc fcilicet 

 obfit . exfcindi po(Ic:cum vaforum conncxio &: vifceris vfus 

 & ncc:(Titas id non petmittant. Renes, hauriunt ex iecore fc- 

 rofnm iuvnorem , adcoque expurgant fanguinem vcnofum 

 v\- .-rrcriorum. Vefica , vtinam excipit & emittit. I'artes eius 

 lux funt , fundum & ceruix.Hic quirunt : Cur quxdam ani- 

 maiia nonminfant.vrvolucres & pifces ? Refp.Qpia rcnibus 

 & vefica cav-n^.Ea vcro tantum aniitialia rcncs & vcdcani ha- 

 bent.quib" ,"jlmo efl denfior & languine plenus. Cum enim 

 ob ca.ortm e copij fanguinis multum fitiant , cx potu ctiam 

 excremcnti liumidi multum coliigunc. Volucres vero , quia 

 pulmoncm rariorcm , magifquc cranguem obtincnt , atque 

 idco parcorc vtuntur potu, qai paitim in nutritione abfumi- 

 tur.partim in pennas exhauritur.partim per occultam tranfpi- 

 rationcm di(Iipatui-,-ide6 renibus deflituuntur. Pifces autcm 

 fluminales pulmonibus defHtuuntut : & omnts in vniuerfum 

 non potus , fed cibi folijm vcl nuttimenti caiisa aquam aflu- 

 iTlunt. In virorum genitalibm primo fe offcrunt vafa fcmina- 

 ria fiue femen prxparantia : deinde vafa fcmen excocjuciitia, 

 vt funt epididymisjfuoerior illa pars fcu caput tefl:iculi,)& te- 

 ftcs fiue tefliculi.quifaciunt in generationem. Nullum cnlm 

 perfeilum animal finc teflibus gignerc poteft : & quorum tc- 

 flcs fcyrrholaborant, ij omnes infoccundi rcdduntur. Hinc 

 (icut hepar eft fons fanguinis , vitae & caloris cor.fcnsus & 

 motns cetebrum ; ita feminis otigo efla tcftibus ; ncqiic hoc 

 folum, fed rohur ctiam quoddam animi& corporis. Vafa de. 

 nique deferentia definunt in meatum fpcrmaticum fiue duas 

 vcficas, qux fcmen aircruant,& dicuntur paradatx. Semcn ita 

 claboratum & afTciuatum cxit percanalcm , qui vocaturin- 

 ftrumentum eiaculatorium , mcntula , & pcnis. In mulieriim 

 genilalibtu vafa fpcrmatica defcrentia & pr.Tparanria funt 

 dux vcni & totidcm arterir, teftes fiint in fundo vtcri.vtcrus 

 eftcauus tanquam vter, & diuiditur in qu.ituor partcs,vt fimt 

 fundum.os fcu orificium, ccruix fcucollum,& pndendum fcu 

 orificium colli. Hic in apice intcr rugas carnofas apparet 

 x\i]efU, feu mentulafiuc pcnis fccmincus :quidiciturdulccdo 

 amoris. Hic paruus pcnis aliquando ita excrcfcit, vt focniin.-e 

 fc mutuo friccnt cum magnii virium dcicftionc : quas f liba- 

 de<: feu fricatriccs vocant. Porro in faminis funt ttia inuolu- 

 cra.e quibus duo funt cxtrema , vnum efl extctnum, altcrum 

 Jntrrnum. IHud appellatur x.''t<'i, qnod omni cx parte fncnim 

 ambit,& dicitut fecundina : Klud dicitur ii/ivi<», quod foctum 

 proxime ambit. Inter hxc duo intcrmcdium cft iXXarlofifis, 

 quod infaiitcm ambit .1 muctonata carrilagine ad ilia tantiim. 

 Hic quxtitur, An femcn fit animatum ? Rcfp.Vcgctabilis ani. 

 nia cft in fcminc plantx, & fcnfitiuain fcmine animalis ,non 

 aftu , fed potcntiaformali. Quod vt inrclligas, mcmimris, 

 ttiplicem tradi potcntiam. Prinia eft rcmotiltima & matcri.i- 

 lis i vt infans cft potcntia Logicus. Sccunda cft aflui vicinif- 

 fima,& formalis dicitur: vt LogTcus,'fi vclit.potcft dif|Huare. 

 Tcrtiacft compofita fcu mcdia , vt vir licrt non fit Rhctor, 

 habct tamen potcntiam ad orandum. Dicimus itaqucaninum 

 cfle in fcminc in formall Potcr.tia, ita fcilicct vt poflit opcra- 

 ti.fi nancifcatur commodum \nc:-n & matcriam. 

 Tom. U. 



Cap.VI. 183 



■ X I X. MeJius venter ,fiue thorax , habetpartcs Ana-o.-nia 

 tontinemes cr comem.u.Continemesfunt commmies (^- ""='*') v'"- 

 propru. CoiniTiimes//V'?/ cuticula,chtis, adepsypnnrri- '' " 

 ci'lii.s nertiofni , cr memhrana communis mHfcitlorHm^, • 

 de cjtabM/Upra. Pioy>v\x funt primo mollcs dr camc£, 

 7jt miifcnli or mammi : dcinde ollca; C^ carti!a^i>iex, vt 

 flernum : lertih mcnibranofcc , 'vt pleura, niediaflinw, 

 Tartes coniemxfunt vifcera vel vafi. Vifccra/JWL 

 diw , pulmones rj- cer. ^A^afunt vcna caua, afcendens, 

 arteria magna,vena arteriofi,arteria vencfi, ajpera ar- 

 teria, cefophagttf, er neriiiisfe.\-t.t coniugaiioms. 



_ y.sdiiu vcnter tft ea pars , qux clauiculis & coftis vndiquc 

 circumlciribitur ,& diaplitagniaic ab infimo veiitrc lcparatur, 

 vt vitalium paitium (it domicilium,officina caloris & (puuus 

 vitalis . atquc ita foiis vitx & fcdcs atJeduum : alias thoiax. 

 Mammi^in maiibusimpcrfcl.E, iii fcEminis perfcdx funt. In 

 illis interdum humor aliquis lafli fimilis gcncratur , lcd ad 

 alcndum plane incptus. Af«/(K///i!;orjirw funt vel fupctcofta- 

 les,Grx.:eimir«aiA,n/f»/,vel fubtcrcoftalcs, & in his noni.natim 

 diaphragma ; quod eft mulculus fubtcicoftalis , diftir.gucns 

 vcntrem m.cdium ab infimo, rclpiraiioni cxcretioni & cxcrc- 

 mentorum per fupcriora & infcriora in(eiuicn<:. IHeura ,i.{i 

 mfmbtana.thoraciscauitatC vniuerfam (uccingciis,& pulmo- 

 nibus viceni propugnaculi pribens. Pericardiumxii inuolu- 

 crum cordis , totum cor cjoperiens , & natiua iua humiditatc 

 continens,nc ob continuos inotiis incaHdcfcat .t;ftu. C(>r,eft fc- 

 des rS dv/tiKifca facultatis irafcibilis,facult.;tis itcm & (pui- 

 tus vitalis fons , caloris natiui focus & foines,aiteiiat(i tadix, 

 & puKuum autlior. Subftantia ipfius eft parencliyma acnfum, 

 fiue caro dcnla & foliJa. Diuiditur in duos vrntticulos fiuc 

 thalamos : c qnibiis dcxtcr lunx ctelccnti iimilis , long^ ma- 

 iorell finiALO,& faiiguincus, qui fanguinem a vcna caua alla- 

 tum vlterius coquit , & perficir, vt idoncus fijt ad pulmonem 

 alcndum : liniftcr pyramidis formam cxptimit, aitciiofus.ae- 

 reus, fpongiodis ^fpirituolas , qui acrcm atttahit & fpiritum 

 viralcm continet.Ad latus vtiumque auriculas hahet,qux funt 

 molles,cauerni)fx,& ncruofx,robovis giatia. Quilibct cordis 

 vcntriculus habct vas cxportans & importans. In dextro vas 

 importans eft vena caua , qu.r fmguincm adfcrt , quo pattim 

 cor & pulmo alitui , partim fpiritus vitalis in finiftro cordw 

 thalamo gignitur : vas expoitans cft vcna ai terialis , qux at- 

 tcnuatum & prxparatum in cordc fanguincm , ad pulmoncrti 

 vchit. In finiftro cordis vcntriculo vas cxportans eft Aorta~ 

 truncus omnium arteriarum , Gr.^cis c^Tr,fia ftiyei\ii. Sunt aii- 

 tem arterix canales fpiritus vitaiis , continentes fanguinem 

 artcrialem, fanguine venarum multo tenuiorcm, flauum, fcr- 

 uidum atque fpumolum , ex quo & aere in pulmonibus hau- 

 fto fpiritus vitales nafcuntur atque in eodcm vehuntur. Vas 

 impoitans in hoc thalamo eft Aiteria venofa , qux acicm cx 

 pulmonc hauftum cordiadfett , fimulque halitusfuliginofos 

 c corde educit< Vfus cordis generalis eft , vt fit officina (pi- 

 riiuum vitaliiim & illos communicct cum loto corpore , & 

 nominatim cum cercbio , in quo vettuntur in fpiritus anima- 

 les : (pecialis eft,vc fit officina pulfus & affeftuum.Pulfus cfl 

 motns coidis naturalis ,qui acrem frigidum attrahit & fuli- 

 gines cxpcllit. Hic ineft cordi primario, arccriis fccundario. 

 Cor nempc pulfandi facultatem communicat arteriis. AfTc- 

 iftus cft akerafordis aflionaturalis.qux fic vcl finc conta(flu> 

 vel cum conta,flu- Porro tcmpctamcntum cordis cftcalidum 

 & ficcum , & mntus ipfius qui dicitur pulfus fiue micatio , eft 

 iiaturalis.non animalis ; quia fit ablquc pricedcntecognitio- 

 ne.ncc accipit vim inoiicndi a ccrcbio. Hic quxtitur, An coc 

 primo gencretur : AiiftoteUs ait, Galcnus ncgat : & hic qui- 

 dcm hac nititut rationc, quod hcpar primo gencictur, & cor- 

 di fuppeditet fanguinem,quo coi nutiitui, & e quo fiuiu fpiii- 

 tus vicalcs. Q^uxriiui ctiam : Ouid lcnticndum fit dc iis ani- 

 malibus , qui cxcifo cordc , aut decollato capitc fcnlum mo- 

 tumque ad tcmpus ediderunt ? Rcfp. Caufa cft triplcx. Nam 

 i-quxdani animalia prxdita funt huniore tcnaci , cui fpiritus 

 lcnti diutiiis inh.Trerc pofTunt^vt in tcftudinc, qux cuuKb cor- 

 dc aliquamdi» viuit. i.Quxdam animalia,dum m.i<f(antur,vc^ 

 licmcnti quodam iVnpctu fc liberarc conantui, ita vt vicalcs 

 f|'iritus .1 cordc in leliqua mcmbia copiosc cffundantur:vt fa- 

 <;\iim videcurincinc illo, qui cuuKo cordc amhulauit & iatra- 

 uit.dc quo Columbus. (.Qu.TJam animaha habcnt anguftas 

 vcnas.ita vt fpiritus non poffit cito cjitc,vt in aiiibus. Fiilmo- 

 «f/jConftant cxcarne aerca,fpongios2,& rar.T,& infcruiunt ic- 

 fpirationijvoci, & vitx. Hi acrcm cordi pi.rpaTanc,vt c6 com- 

 modiiis cv illo vitalis (piritiis cofici pofTit.non alitcr ac ventri- 

 culus hcpaii pr.rparat cibum , vt co mclius ei illo fanguinem 

 podit coiificerc. Non foliim cordi,feil ctiam oratori cordis,vi. 

 dclicct Iingu.T'.in(ltuirit piilniones.Rcfpifatio.qu.T a pulmoPc 

 pendct,cft infpiratio vcl cxlpiratio.Illa pulmonc dilatato.hxc 

 codcm comprcfTo fit.Fortna rcfpirationis cft cvrt\iii) ^'««-M^ 



Q_ 1 tliora?ij 



