1 8 6 Encyclop:^clia^ Lib. XIII. 



rhvfiolo- 

 logia liu- 

 morum. 



▼ertebtis. Doifum.fiuc tcrgum, iiicipit a ccrulcc,& definit in 



lumbos,conftatum ci 1 1 vertcbris. Os facrum, ita didum ob 



magnitudincm , quia elt omnium totius Ipina: oflium maxi- 



mum i conftat quincjuc ortibus , alias fcx : qu.e in adukis ita 



coalcfcunt, vt vnicum apparcat. Huic odi adhasrct os cartila- 



gincum , (luod a fimilitudine , quam habct cum roflto cuculi, 



dicitur ^ox«i'?. Thorax, cft ca corporis regio,ciu.-E fcdcm cor- 



di,& orginis liuic infcruicntibus prxbct. Diuiditur in paitcm 



antcriorcm Sc poftctiorcni. Pats antcilor complc>.T;itur os pe- 



ftoris ,quod dicunt ■i-i/ff •■ & coftas , quatum in vnoquoquc 



latere natutalitcr funt 1 1- pritcrnatuialitcr l 3. Sunt autcm 



coft.e vcl ^>!)V/,n,gciman.x-,numcto (cptcm;vel notha: Icu Ipu. 



rix.numcro quinquc. lllx' lunt longiotcs,fohdiotes,&; firmio- 



rcs : bx moliiorcs &L bieuiorcs. Porro hic cernitut os %i(po(i~ 



iu , quod gladio eft f.mile ,& dicitut cartiiago mucronata, 



iicm malum punicum fcu granatum : iiem os coidis , quod in 



grandioribus animalibus oblcruatut : & deniquc dux claui- 



cula: , qua: Itcrnon cum icapulis jungunt & claudunt. Poftc- 



riorthoracis pais compleditur fcapulas , quaium dui funt, 



dextra & finiflra, figurac trapezix lcu potiiis triangula:. Os 



innominatum olfi facio pcttinacitcr adftringitut : Oribafius 



ituvvfiit , Rufus lc-jci'^ vocat. Vnum cft in adultis : in junioii- 



bus tiiplici linca diflinguitur , vnde in partcs diflingui folct ; 



videlicct in os Ilium , os pubis fcu pcdinis , & os coxcndicis, 



jn quo efl acetabulura 0)7<i m.intts ha:c funt. i.Brachii fcu hii- 



ineii os eft maximum : paitcs habet duas , caput fupeiius 



magnum ,infeiius in tria inxqualia dift-infta exuigit capita, 



iinum itidem,appendicem,& duos proceflus. x.Cubitus,e(ioi 



longum , duobus conffans ofTibus ; quoium maius & infcrius 



dicitur vlna, minus & fupctius radius. i.Uantu (iv\i\.i difta, 



GxxcM «»eox,ai ,mMUi extremii,x.nY\\c\hni conflat offibus. 



Ptimo carpus lea biachialc comptchedit ofto ollium flrucm. 



deindc metacarpium fcu poltbrachlalc conftat quatuor ofll- 



bus : tcrtio digiti confla.nt 1 5 olfibus, triplici ordinc difpofi- 



tis : quam digitorum fcricm GiiEci vocant ((ia\«ff«t , aciis 



(jr agmlnt Ojfa pediim funt.qua: totam olfium ftruem,a coxS 



■yfquc ad cxttcmum pcdis digitum comprehcndunt. Suntque 



triplicia. i F£OT«>-, os maximum , conftans paite fupcriori 



& infcriori. i.Crtm quod compleftitut ofTa a fciiiorc,ad ex- 



tremum vfque pedem. Duobus conftat oflibus, tibia& fibula. 



Tibia diuiditur in partcm fuperiorem & inferiorem. Fibula 



fuperiore parte gcnu non attingit , infcriore vero procefTum 



mittit ,qui vocatur exttemus mallcolus. His ofnbus com- 



muncmopcram piaftat os rotundum , quod mola & rotula 



liue patclla dicitur. 5 . E.i-wot«« ^f/, tres habet partes. Ptimo 



tarfus habet olla fcptem, videlicet talum ,calcem, os nauicu- 



lare,os tcfTerx quadratam, & reliqua ttia innominata. Dcindc 



mctatarfus fiuc planta , conftat quinque olTibus. Tcrtio ofla 



digitorum funt quatuordecim. Colophonis loco de oflibus 



nota hos aphorilmos. i.Offa funt frigidiora filii,fed non fic- 



ciom.i.Omnia offa meduUam habenn.offium alimentum pro- 



finquum eft mediiUa ; remetiim, fanguis. ,^.Dentes fentiuut non 



ratione radicis ^ aliieoloritm , fed ratione pororum : quibus 



abundant. 5 .NiiUum efl os in corde hominis-.fed in cerui cordtj 



inuenitur. fi. Naturaliter idem efl coflarum numertis invirii 



ac mulierihus. 7. Ojfa combufla primum nigra fu7it,poflea vero 



albefcunt. 8. Cefla Adami.ex qua. faHa fnit Eua ,fuit fufer. 



fiua,fi Adam confideretur vt particularii ferfona : non fuit 



fuperfiua.fi canfilium Dei Jfeelelur. 



XXIII. Humor eft vel infitus, w/ influens. In- 

 fitus efl hHmtdttm radicalc. Humotcs infl^e/ites /kiit. 

 vel fecmdmn,vel prAter mturam.Humotes fecundum 

 naturamj/?«<? fiatttrales ,/Hnt alimcntari; vel excremen- 

 tittj. ^.\\mcx\\.SiU] fmt primartj,vt fanqHts,phlegma,b:l!s 

 \na (^ atra : vel fecttndarij , videlicet anonymns , ros, 

 ghtten,''/}' cambtHm.Excremeniiti)/ftnt vtiles vel inuti- 

 les.Vtiles funt fermn,faliHa ,lac,femcn &c. InHtilcsfmit^ 

 fpHtti,m,mnctis,lachrymaJ.otiu7n,ftidoYes Wsxmoics pra;- 

 ter namram funt illi ipfi naturales , cjuando peccantj 

 tjuantitate vel t^nalttatc^. 



Membra corporis diuiduntur in 'nrf^oylt* , continentia ; <o-;tt°- 

 ((t^riv, contenta ; Sc .UcpftutTit, impetnm facientia. Ad contcnta 

 pcitincnt humorcs,ad impetum facicntia fpiritus ; quanquam 

 etiam fplritus acccnferi portiint membris contcntis. Humor 

 %?;/« cft oleofus ; qui Hermeticis dicitur balfamus , Gale- 

 iiicis humidum radicale, fpiiitu&calorc natiuo vndiquc pcr- 

 fufiim. Humores influentes hoc loco, funt fubftantia humida 

 & fliiida.in vcntriculo ,hcpate,vcl venisgcnita. Ha:c enim 

 funt ttia {ubiei.T:a , pro numcro triplicis concodtionis. Prima 

 enim in vcntriculo , fccunda in hepatc , tcitia in fingulorum 

 nicmbrorum vcnis pcrficitur. Illa ^iTiUJit, ifta tufiiTwtrn , ha:c 

 j/iciuiris dicitur. Humores igituc gcnerantur cx chylo vcl 

 chymo. Chylus cft luccus candidus .ptifanx crcmori non ab- 

 .'imili.SjClaboratus in ventriculo. Hic in hepatc vcttitui in fuc^ 



/- 



cum,quidiciturChymus, in quo quatuor humores latent. 

 Hiimores natiirales alimentarii , Giarcis 7io(pi/.ii!i , corpus nu- 

 triunt ; idque vcl piimaii6,vel fccundatio ^-vnde funt alij pri- 

 maiii,alij lccundarij. f r/war/V, ac quafi principcs, rcfpondcnt 

 quatuor clcmcntis ,vi[amquc ac fanitatem omnibus animan- 

 tibus fanguineis prabent. Ex h\s fanguis cft humor calidus, 

 tcmpcratus, rubicundus, cx acrcis chyli partibus in venis me- 

 faraicis pra'paratus Sc in hcpate. Intelligc hic fanguinem pu- 

 lum ,lecrctum a rcltquis humoribus :non illum .in quo om- 

 ncs quatuor humorcs funt commixti in vcnis mcfaraicis. 

 Dotcs fanguinis fuht cfficcie hilaics ,ifi/(rafKat ,yenu{ios , Si 

 floiidos. Pituita, cft humoi frigidus, humidus,albus,& infipi- 

 dus,genitus ex aqucis chyli partibus:Gra:cisphlcgma.Vocatur 

 ctiam humor vicarius ; quia fettur fimul cum fanguinc, quod 

 dellituatur proprio rtcepraculo. Abundat hycmc,& xtatc ad 

 fcnium vergcntc. Illos,ia quibus eft copiofior , reddit tardos, 

 ftupidos, & fomnolcntos. Flaua bitis,{\ac cholcra, cft humot 

 calidus & ficcus,cx igncis chyli partibus genitus,adiuuans fui 

 tenuitate pcnctrationcm languinis pct angaftas venas. Ab 

 humore hoc puigatut fanguis. Proptcrea fedem propriam 

 obtinet,vcficulain ncmpc fcllis,quae hepati fubeft. Abundac 

 xftiuo tcmpote & iuucnilibus annis,pra:lertim in iis.quorum 

 temperamentum eft ficcius & calidius. Reddit corpus gracile, 

 & amplas vcnas ac arterias eflicit,vbi dominatur , animofque 

 iracundos & graciles facit. Atra bilis,Ce\i melancholia,eft hu- 

 mot frigidus & ficcus , fubftantii cralliotis , colotis fubnigri- 

 cantis.ex tcircftribus & ciudis chyli partibus gcnitus. Hie 

 humor fluidam fanguinis tenuitatem adftringit , & vcntticuli 

 adiiones fua accrbitate fitraat. Abundat hic humor xtate de- 

 clinantc,& illos,in quibus cft copiofioc, macilencos, conftan- 

 tcs,tiiftes,& ingcniofos efiicit. Hic de bilc obfcruaiegulam 

 Galcni :BiIis quo nigtior & craflior, cocalidior: quo tenuiot 

 & albior.eo miniis calida. Humores fecundarii funt,qui vlte- 

 riore ac peifcftiorc cocoftionc ex primis illis producuntur, ia 

 lingulis partibus;& itidem funt quatuor : videlicet .<4?2£!?2_)(OT«f, 

 qui continetur in cxilibus artcriis & vcnis: Rw, qui nondum 

 quidem agglutinatur & adhxrefcit, fed roris inftar in pattis 

 fubftantiam diffunditur : Gluten, quod patti iam agglutinatur, 

 tanquam proximura ipfius alimcntum: Cambium, c^noi e(i 

 humor in partis fubftantiam iammutatus: vnde & nomcn 

 habct. Camblre namquc vcteti verbo eft immutare. Humo- 

 res excrementitii, Grxcis ,w\etTluftctTixii , funt qui a languinil 

 mafsa fcgregantur , quod inepri finc ad alcndnm corpus. Hi 

 diftinguuntur in vtiles & inutiles. Vtiles funt fetum,fa!iua,lac,' 

 fcmcn,itcm flaua & atra bilis excrcmentitix.Vbi obferua, fla- 

 uam bilcm excrementitiam inteftinis coramuDicari , vt adiu- 

 uct pituitofotura exciemcntotum exctetionem: bilem atrara 

 cxcremcntitiam ex fplenc in vcntriculum effundi, vt a^iones 

 ipfius firmiores reddat. Vtraquc ifta dicitur eicrementitia,ad 

 difFctcntiam bilis flaux & atix alimcntatix- InutUes humo- 

 res fuut, quos iiatuta cipcUit : vt c pulmonibus fputum , ci 

 orc , natibus , oculis , auribus mucum , pituitam , lachtymas, 

 & cerumina : per intcftina,vcficam, & poios cutis,exciemcn- 

 ta alui, lotium, fudorcs. Humores pr&ter naturam,<\m Grxci» 

 dicuntur nxfa tLu <piinv,\e\ tcdundant quantitate,vcl altecan- 

 tut qualitatc , vcl dcnique ptopiiam amittunt fubftantiara, 

 corpufquc molcftiaafficiunt, & caufx morborum fiunt. Hu- 

 raores ifti prxter naturam funt illi ipG . quos diiimus natura- 

 Ics.Sed ibi cum fymmctria confidcrabantur,& xquita portio- 

 ncihic quatcnus corrupti funt ,fpeiflantut. Coiruptio autem 

 ifta fit vcl in ptopria fubftantia.fine alcciius commixtionc.vel 

 cum altctius commixtionc. Sic fanguis vel aduftus ■ vcl ctaf- 

 fioi,vel tcnuior, vel vitiofus cxiftit:pituita ex mucofo huraore 

 vitrea , ob langucfaiflum calorem acida , ob aduftam putredi- 

 ncmfalfa nominatur : flauabilis fitvel vitellina,vel portacea, 

 vcl xruginofa,vcl glaftca : tandcm atra bilis fit vel ex putte- 

 fcentcnaturali niclancholia,aut cx calorenimio adufto, auc 

 ex faluo plegmarc proucnit, aut cft veluti fucccnfa, & tum di- 

 citur glaftca ; quibus additut melancholia, quam vulgo allni- 

 nam vocant- 



XXIV. Spiritus eH inftttn^vel influens. Spititus 

 mCnus,/iuefi.vMs, eFl complantatta illefeH congenitm: 

 influens efl natnralis,vitalu,& anirnalts. 



Spirittts hoc loco cft fubftantia tenuiflima & leuillima , ex 

 fubtiliorc lisininis aut fanguinis portionc genita , vt faculta- 

 tum animalium fit vchiculum. Spiriitts infitus;ei fcmine pa- 

 rcntum ortus, fingulis membiis a confotmatione inhxrct , & 

 eft vinculum facultatum animxcum corporc. Dicitur (ri',«?'v- 

 T&', complantaMs, & congenitus. Spiritus influens cft ttiplex, 

 natuialis,vitalis,&aninialis.Triplex dico: quia totctiam funt 

 animx facultates, natuulis,vitalis,& animaMs :& criain cot- 

 poic dantur mcmbta piincipalia,hcpar,cot,cf rebrum: & dcni- 

 que totidcm funt vafotum gencra,venx, arterix,ncrui ; vt rc- 

 fle colligunt Laurentitts qu&fl. jy. TerneliusUb. ^.phyf.c. 7. 

 Magirui lib.^.phyfc.i. Spirittts naturalis fiuc fanguincus, eft 

 halitus ccnuis > cx puriore magifquc aerea alimentipotcione 



io hepa 



11' 



