1 8 8 Encyclop^di^ Lib. XIII. 



Infituscftnaturalis,vi:alis,vc!ammalis. Influens cftacr.qui 

 in cortic,pulmonibus,vcntriculo,& ccrebro fouct fpiritum in- 

 lituni. y I I.piirles corporis fecundariA funt vndccim ; videiicct 

 fili, qui oriuntur ex humiditatc tctrcii , faciuiuque ad orna- 

 tum,& certa corporis membra foucnt : Pinguedo, qua: oritur 

 c fanguinc fupctfluo , qui adhircfcit mcmbranis , a quatum 

 frigiditate ( fcd non fola ) condcnfatur:fit autcm fangiiis al- 

 bus propter condcnfationcm ,vt in lai5le,& fpermate: Semen, 

 quod eft vtiiis fupcrfluitas fanguinis , ortum trahens a toto 

 corporcjinprimis autcm a ccrcbro : Aien/iruHm,(^\iod purgan- 

 dis mulicribus,& aicndo fcEtui conucnit : Lac , quod e fan- 

 guinc in maraillis vi fpecifica coquitur , 8c raro in virf^ini- 

 bus rcperitur : Vrina, c[\ix eft fcrofitas fanguitiis in rcnibus,& 

 vcCca: Siidor, qui cfl humiditas venaium per poros cxpulfa, 

 totius corporis pur^andi gratia ; vnde rcgula : Per ftidorem 

 urtia morhorum fars eiiciiur : Lachryma , qux eft humiditas 

 c cerebro erumpens , caputque purnans; calida vcl frigida , 

 ctaffa vcl tenuis ; amara vel dulcis ; MHctit , qui ccrcbrum 

 purgat : Sputum, quod vcntriculum , peftus, & cerebrum ex- 

 purgat : Halitw,<\ai eft vapor craflus cx ore crumpcns. 



Cap. yil. De hominis exijientid. 



V K JS. CEPTA. 



EXirtentia homiiiis confKieratur qnantum ad 

 fcxum, &: facultates ipdus. 



Sexus hominis eft ma(culinus,vel foemininus. 



Sexus mafculinus cft modus exiftendi, quo homo 

 habet fortius tcmperaroentum : foemineus contia. 



Facukates hominis tunt proprix vircSjqua: fluunt 

 k forraa ipHus. 



Suntque primarj vel orrs. 



Primx funt,qux originis5& dignitatis primatum 

 tenent.Suntque intellc2lus,& voluntas. 



IntcUeiflus cft facultas cognofcendi ; & complc- 

 dlitur facultatera intelligendi , cogitandi , doccndi, 

 difcendi, rccordandi, ratiocinandi , iudicandi , inuc- 

 nicndi,difponendi, confukandi, contemplandi , ap- 

 probandi, improbandi. 



Voluntas eft facukas appetcndi , & aucrfandi ; 

 item pcrfcqucndi,& fugicndi. 



Facukatcs ortje funt i.Facultas loquendi. i.Fa- 

 cultas numerandi, menfurandi, &ponderandi.3.Fa- 

 cnltas canendi, & fcribendi. 4. Facukas ridendi, & 

 flendi. 



R E G V L ifE. 



M»s & f<r- /. ts^its (^fxrnina non differunt Ihecie , red qradu. 

 mina num J) Ji J a 



fpecie ii(. Ratio eft : quia feius eft ordo quidam indiiiiduotum fub 

 tccdiit; Vna fpccie conrcntorum ,cuius diftindio furaitur a diuersa 

 difpofitione corporis.ac partiuin cius, non a foima rationali. 

 Hinc fcxus dicitur adiunftum hominis , ortum cx diuerfitate 

 tempcramcnti &L fitu membrorum gcnitalium. Qux cnim 

 partes in mafculi formationc vi caloris,& fpiritus vuaiis c\- 

 tta pullularunt , illx in fccmini- fotmatione intiis laritantes 

 lemanfcrunc propter debilitatcm caluris & fpiritus vitalis. 

 Sicut etgo homo magnus & panms, ulbus & nigcr,non diffc- 

 runtfotma fpecifica.feu efTcntia hiiiTi.iiia , fi.d dumtaxatad- 

 iundlis ; ita ctiam horao mas & frcmiiia. Atquc hinc cft,quod 

 homo poHit fexuin mutare, ita vt pucllx Hant pucri , vt pluri- 

 mi vctcres,& rcccntes phyfici tradunt. Id autcm impoflibiic 

 crtct , fi fcxus mafculinus & fnemininus eflent pcrfcdiones 

 efTentialcs.Qno pcrtinct illud Ariftotclis lo.metaph.c) quod 

 foBmina fit mas imperfc.5tus, & mancus : &: iz. metaph. c). 

 vbi To Si^^v i^ To icp^i» appellat i^tnt viSn aiiimalis.Ex his om- 

 nibus cfHcitur, marcm & focminam ditFcrrc petfeiftione & 

 iraperfciflione accidentali , non cll.ntiali : ita vt abfurdi fint, 

 qm contcndunt focminas non cile homracs. Curnon iidcm 

 ptobant cquam non eile ciufdcm cum cqiio fpeciei > Porro 

 quia foEmina tempetamentum habct fngidius & humidius 

 quam mas , ideo citiiis crefcit , & plura habcc excremenca ta- 

 tione capillotum & mcnfium , & denique ingenium habec 

 molIius,& inconftancius. 



quomoJo' ^ ^' ^"'^l/^^H'^}^»'/''^ Katfira vnicHt efl, tribHf mo- 



diaiilatur? dtS diuiditur. 



Principio cx modo intciligendi diuiditur in agentcm,& pa- 

 ticntem ; ciii quidam addunc adcptum. IntelleBu^ agens cft , 

 qui facit fpecics innclligibilcs ; vnde Grarcis ■xcinJiKti dicitut. 

 3 iiis officiuni eft ;t''f'T«' 'i ?«7if«» ^feparnre ^ iUutninari^. 



Separnre, id cft,phancafmadeficate,& ab omni matcrialitate 

 libcrare,quod philofophis cff abftrahere. lUuminare, id eft, c 

 phantalmatc faccre noema , illudque iuxta notmas Logicas 

 confidctarc.Scd paulo plcniiis cnanemus officiuni intclleftus 

 a«ftiui. Ptimo igitut intcUciSus agens abftrahit fimulachta te- 

 rum matcralium ab omnibus c:;tcrnis materi^conditionibus, 

 & circumftantiis dcnudata , atque ex imaginibus terum fin- 

 gularium fotrrrar,& pingit imagines vniuerfalcs. Dcindefpc- 

 cies,(iue imagines rcrum.quas paffiuus tantiim rccipit, intue- 

 tur& diftinguit. Tcrtio de intelleftione fua iudicat , & an' 

 etiam rcftc intclligat.pcr normas Logicas inquirit.Quaitoitt 

 fcipfum rcficxus, pofthabitis aliis omnibus, fuam naturam & 

 vires contcmplatui. Quiuto nobilis ipfius vis eft.inu^nirc rcs 

 nouas,vt aitcs.Ex quibus patct, Zabaiellam non leftc ftatuiffc 

 intclleftum agcntem cfle Deum ipfum, ncquc Scaligcrum,qui 

 putauit hunc intcllcd^um cfle aliquem in2,c\\im.InteUeHHi fa- 

 tiens, qui etiam pafl^ibilis, paffiuus,& poflrbilis dicitur, fpecics 

 tcrum in fe rccipit : fpecies dico intelligibiles abagentefa- 

 (Sas. Grxcis dicitur »i<f irafjiy/xos. Hic ab Ariftotele confide- 

 ratur tribus modis. i.x.xTet ^ui/afiit, qua eft aptus ad recipicn» 

 dura fpecics intcUigibilcs. i. x«#' if/» , qua fpceics reeeptas 

 fecum gerit.;.ic«7' i^ifyw/Wjqna fpecies intelligibilcs recepta» 

 contcmplatur.Hic quzritur,Quomodo intelleftus agens for- 

 mec fpccics intelligibiles ? Rcfp. Sicut liiigua niotu fuo for- 

 mat voccs fyllabis diftinftis articulatas ; ita pcculiari cerebri; 

 & fpirituum animalium motu , qucm ciet anima intelleiiiua, 

 hoc, inquam , motu vatis formantur, &pinguntur imagines 

 intclligibiles ; ita vt illx fine organo non poflint ab intelle>.'lu 

 formari. Species namque intelligibiles tiunt per defxcatio- 

 ncm phantafmatum.Phantafmata vcro fine fenfu nulIa.Qua- 

 les autem funt fpecies intelligibiles ? an materiales , vel im- 

 matcriales ? Refp. Quia rccipiuntur in intclleftu patientc, 

 funt immateriales, idcoque rcprxfentant obicftum raateriaic 

 modo eraincnti , non formali. InteUeBsts adeptttt eft,cuiTi pa- 

 tiens fc coniungit cum agcnte. Scal.exerc.^oy .f.^.Hoc autem 

 fit , cum anima in fe continct fpccies , ita vt illas formare,vel 

 accipere non fit opus.Hic ita dicitut, quod nullius egeat com- 

 mcatus ad fui peifciflioncm. Eft enim adeptus id.quod ipfi cft 

 ncccfrarium.ita vt hic locumhabeic poffit iIIud:Non difcert^, 

 fed didicijfe. Beinde cx fine & obiedto intcllciflus diuiditnt 

 in thcoreticum , praifticum, & pof ticum : & fi late accipiacur 

 praxis, in chcoreticum & prafticura tantum. InteUeHtn theo- 

 teticuf cft,qui cognofcit vcrum : alias fpeculatiuus.7n/f&fi«»' 

 praBictts cft , qui cognofcit bonum honeftum : alias afliuus. 

 JnteUedits poeticus eft,qui cognofcit bonum vtilc : alias faifli- 

 uus.Ille vetfacut circa fcicntias : ifte circa ptudeiitias : hic cir« 

 ca aites libetales,& illiberalcs. Tertii intclleftus diuiditur es 

 operationc in fimplicem,& compofitum. InteUeBtu Jimplex 

 apprehendit fimplicianoemaca ; & diciturinccllcftus obicifti 

 (xtn^Wds.InteUeBtis compojittts vetfatur circa complcxaieftque 

 noetictts,(\m componit & diuiditjvel dianoeticits,c\\ii difcutrit. 

 Ille dicitut intelleftus compofitionis & diuifionis : hic fyllo- 

 gifmi & mcthodi.Porro intellcftus opetatio dicitur intelleifip, j^ 

 qux ipfa quoque variis modis diuiditut.Nam i.cft pcifciftiot, qu 

 vcl impcifcftior. InteUcilio perfeBior fcu primaria, cft expli- dii 

 catio obicfti fimplicis,fcu apprehcnfio ccrmini fimplicis. Hsc 

 cnim eft pcrfcftiffima intcllcdio : cuni quia cft fons omnis 

 intelleif\ionis(compofitorumquippe cognitio pendctacogni» 

 cione fimpliciura^ tum quia proxime accidic ad intellcftio-^ 

 ncmDei, qui finc propofitionibus,& fyllogifmis omnia incel- 

 ligic vno,& fimplicilfimo intuitu. Incelleiftio ifta petfeiftiot 

 eft proprie, vel improptic di^la. Piopric diifla cft corum qus 

 funt : videl.rcrum & vcrboiumi quo etiam pertinet intelle- 

 iflio rcflexa,qiia incellcftus fcipfum cognofcit. Improprie di- 

 ftc efteorum,qux cfTcfinguntut: vtputanotionura fccunda- 

 rum,figmcntorum poeticorum, & non-entium. InteUeHio im^ 

 ferfeclior feu orta , cft tiaiflatio obicifti compofiti,atque adeo 

 vcl viiis-is in prcpofitionc,vel iiauia in fyllogif"mo,& mctlio- 

 do. Illa eft minus,hxc magis compofita. i.InteUeHio ejijpecu- 

 latiua , vel pracfica ; & harc eft vel moralis , vcl artificialis. 

 f.InteUeciio efl obieBi prifentif , -vel ftiliiri : & huius quidcm 

 intcllcifliodicitur Inucntio,qu.-B adeo cft prxftans,vc non tri- 

 buatur nifi ingcniis hcroicis. Eft autem inucntio fpeculatiua, 

 moralis,veI arcificialis : iccm vcl prxdiifliofuturi.vcl conful- 

 tatio. n.InteUeclio efl ftrmior,vel infirmior. Illa dicitur fcientia: 

 hxc eft dubitatio, vel opinio. ^.InteUeBio confideratur,vel fe- 

 cundiim naturam hominii vniuerf.-ilem,'uel fecundum naturam 

 eitit particularem : & hxc fpccialitcr dicicur Ingcnium, quod 

 pendet a certo hominis tcmpctamcnto ; cftque vel acutum, 

 vcl ftupidum. Illud pendet abenigna contempetatione hu- | 

 morum & fpirituum : hoc fcciis. Vtturaquc eft fpeculaciuum, 1 

 morale ,vel artificiale , pro vaiiccace difciplinarum libetalium 

 & mechanicarura. Ita dicimns ingcnium politicum, mcchani- 

 cum, !ogicum&c. 



1 1 1. IntelleHm h,ibet0i irnplantatas notitias qtiaf- ^^J 

 darn , ad cjhas credendas nattirafna rapitur. na 



da 



Nifi cnim clTcnt huiufraodinotiones in raentibus noftris, ci 



noii 



