Phyfi 



ca; Pars V I. 



non po(l',-mus nos miruointcltif^err , & minquam ililcipulus 

 aliquid dif.cL-.-t i ynxccptoic, vt reae dUputac Tlicmiicius 

 acutiflinius Arillotclis intcrprcs. De;ndc'Sciij>:ura do."ct , to 

 yvufii ri i\5 m^nribus noikis clic implanwium, liae (pav-./ii 

 h «r^?»,Kc»J.i.quia.lal.Dcusillud nobis paf.l'.icit,iion tantum 

 expriinendo nocas hieroglyphi-ias majellatis lu.t,' m opificio 

 , cocIi& tcrrj; , fcd ctiam cliataAcraii qucndam indciebilcin 

 imprimcndo cordibus noftris . quem dum i\A\i rcflcxo iniuc- 

 mui ,non pollumus non fatcti, cffc aiiquod nunicn. Tcrtio 

 vniuerfalis cxpciientiahoc tellaiuc. Vidcinus cnim infantcm 

 paucarum fcptimanarum totum & p.icccm diicerncte, & per- 

 fpicerc tria cffc pluca daobus. Q^odautcm objic:tur ex Ari- 

 ftotele, intcUcftum cffc limilcm tabuli r?.fa;,in qua nihii aftu 

 fcriptum fit.omnia ajtem fcribi pollint, id accipicndura efb de 

 intcUcclu paticntc , qui ita copulatus eff cuiii lcnlu, vt nihil 

 poffitin ipfo effc,quodnnB ance fuccic in (cnfu Ec amab6,cur 

 prima piincipia non poflunc dilpiuari .' Ftli cnimaquitui- 

 dara dilputcncut pcr toc 'ilwMyiity-jcrhDtenM : non cainen di(- 

 pucari poffunc per r.'» Vai hoym. Quare vcio lioc ; Quia fcii. 

 intelleclus agciis cft Uimcn inficuni.quod illuflrac prima pnn- 

 cipia fibi infica. Sed, inquis, intcllcclus non lubcc fihi conge- 

 nitas fpccies ptimorum principioium. Rclp.Non neccff..- cii, 

 vt habeat libi concreatas iftiufraodi fpecics,quas oporceat ex- 

 citari ab obiedis cxternis : quia dum incclleilus in feipfum 

 leflcdicur.videc & cocjnofcic priinas vcritates.vt vocant; licet 

 \\xc cognitio (i: confula.Sic hoc eft piimum orincipium : Im- 

 poffibile ell idem cffc & non effc. Hoc principium incellc- 

 ftus in fc agcns nouit.Idem de pcincipiis immediatis theoie- 

 ticis & prafticis iudiciumcfio. Scd quia poft lapfum ha:c co- 

 gnitio cft admodum rudis & itiperfcila , neccffc cft vt acce- 

 dac quxdarn in(liiiitio,put3 expiicatio cctminocum. Ita li quis 

 terminoshuius principi),Totum lil niaius fua paite, explicct 

 pucco,illc ftacimapptchcndet ipfius veiiratcm. 



/ V. iJMcmoria meUeBimfequitnr modHm intel- 

 , UBiofiis. 



Inte!lci?lus hominis duplicem in fe habet vim : vldel. vim 

 cognolccndi & confcruandi. lUa peculiaticcr dicitur intclle- 

 <flus,ha;c mcmoria intclle^lualis. Ha-c autem neccflario fe- 

 quicut modum inccllcdlionis (iue cognicionis. N'i(i enim res 

 clarc diltin^cque intelligacur , ficti non poccit, vc memoua 

 rite comprchcndatar & firmiter teneaiut.Eft autcm memori^ 

 intcllcrtiux duplcx vis : videl. imagines ab intellcAu forma- 

 tas &dijudicatas confetuare, atque ita veluti fifletc, ne eua- 

 nefcant; & deinde reminifci (iue rcdintegrare imagines , quar 

 aliquo roodo fucrunt obliccraca?. Qiiia vero mcmoria pcndet 

 ab inccllcdionc, ipliufque modum fequicur,coc modis diuidi- 

 tur.quot ipfa intclledioiica vt mcmoria (it perfrftior vel im- 

 perfcdlior , (iuc fimplex vel compofita : & illa (i: rerum , vcr- 

 borum.vel figmen:orum, hic pra:pofirionum,fy!logifraoiam, 

 & ordinis. Mcmotia item cft theoietica,prai^ica,vcl poecica. 



V. Voluntatii aBio estelici(a,vSl impnrata. 



Voluntatis adiunclum proprium & cffcnciale cfl libcrta?, 

 fiue fic contradivfVionis &: cxcrcitij, quascernitur incer contra- 

 diccntia;fiue conttatietatis 5: fpccificacinnis, qu.T ccrnicur in- 

 ter concraria. Prior iila ctiar.i dicitur libertas ad exercitiurn 

 aL^^us : poftcrior ifla ad fpccificationem aftiis. Duplcx autcm 

 cftaciio volunt.atis,eIicita, S: impcrata. jiclio elicita c(I, qua 

 voluntas pcrfuadcndo flectit appctitum fcnfitiuam , cumque 

 obfcqucnccm habct. l/iciio imlierata cft, qua voluncas irapc- 

 rat infcrioribus porcntiis, appecitui (cil.feniiciuo & locomoti- 

 n*. Impcrium in appctitum fenfitiuum efl blandum & poli- 

 ricom,fcuari(Iocraticum:in locomotiuam c(t dcfpoticum fcu 

 IlerilcSic v.g.voluntas ciuilitet impetat appctitui (iue cupidi- 

 tati cibi & potus. Etfi cnim vcntcr auribus caicat,vt dlcitur in 

 ptouerbioi& lice: i(I.r potcntii anima: (enfitiux pendcantab 

 organis : nullo tameu niodo i(las adtionesimperio voluntatis 

 fuhjaccte, dicendum non eft : quia licct non cogantur,poffunc 

 tamcn ad imperiura voluntatis ad tcmpus fulpendi vel ra- 

 riari, quatenus v<«!untas cor flclit frxno aurco Palladis , hoc 

 efV,rationcni ab intcllc>.'tu ac:ipi:,qua cor impcllit, vt minus 

 repugnct. Quod autcm accinet ad locomociuam , voluntas il- 

 lam potcfl coj^crc. v. g. potcft cohibcrc manum, nc poculum 

 admoucat oti. Et hinc voluntas dicicuc locomociuani cogcrc 

 frxno ferreo iniefto. 



V I. Voltmtas excitatur a principio partim exterKO, 

 '<* fartim imerm, 



Ptincipium citcrnum & rcmotum cft incellcdus,qui mon- 

 ftrat voluntati obicdtum, &: ipfam mouet. Principium intcr- 

 num cft ipfa voluntatis inclinatio, ita vt illa fiioucatur proxi- 

 mc & piincipalitcr a fcipsa- Ciim cnim intellcclus iiionftiat 

 voluncaci obiciflum , voluntas libeic poteft illud vcllc & 

 nollc , fequi vcl non fcqui. Ab inccllcL^tu icirur cil: mon- 

 fttatio obiedi, applicacio autcin voluntatis adiiiiid obit<f\uca 



QuciTioJ j 



M' ..UlJi 



fu libcia i 



Cap.V I. 187 



cora pcr.dcc a principio & arlicrio interno ipfius voluntacis. 

 Ec hinc fit vc fxpe in voiiintatc fit contuniacia& repu^nan- 

 tia aducrfiis intellciffum icift llio muneic fungentem. Quod 

 it.iqiic dicitur, Kihil efl in voluntate, tjuiid at.ti nonfuerit in 

 inlellfctii i &, Error vatuntatis fr.ifnpf.cnil errorem intelteiiiis 

 id non (iniplicitcr,(td tccundiim oiiid vcrum eft.Nimuuni ni- 

 hil clt iu voluntate, quod ancc noii fucric in incellc£lu quaiuii 

 ad aftum monftrandi ; qu-a inti-i!C>fluj monftrat voluntati ob- 

 icifluin: non autcm quoad avflum applicationis. Intcllciflus 

 cnim nonnifi politicc impcrat vo!untati , non vcrcydifpoticc. 

 Ec ccrot voluntatis pvifupponit ertotcm intcllediis , (i ncm- 

 pc voluntatis crror non pcndeac a ptincipio inccrno. Sic v. g. 

 fcruus.qui (cit voluncaccm domini, & cam non facit.vt Chii- 

 ftus Sccuator ait £«r.ii. duplo vapiilabit :quiaquod cognof- 

 cit,non facit. Hic certc pcccatum crt in voluntate , non In in- 

 tellt,ftu. Sic mu!ti probc intclligunc doftrinam dc nionbuj, 

 fed bonis motibus non l^udent : quia licct intellccffus claie 

 & tuidcntcr voluntati pcoponac obieflum fuura, voluntas ta- 

 nicn non fcquicur, fed prxccps ad viria labicur. Atquc ha:c clt 

 malitiailla, qux dicitur pcccatum contra confcicntiam. 



VI I. Lihertasvolitntatis eli dup/ex , vide/ . per ef- 

 fentiamt ve/ indijfe-remiantj. 



LibertM 'voluntatis per ejfentiam eft.qua volilntas eft libcra 

 a coaftionc. Et h.TC voluntati cll: effentialis. Liicrtai ter in- 

 dijferentiam et},qua voluntas cll indifferens ad vciumque op- 

 podtofum. Prinio modo voliincas temper eft libeta , ctiam 

 tum,quando cildeterminata ad ccrcum obicifunii v.g.ad bo- 

 num, vcl ad malurti. Sccundo niodo voluncas non fcnipcr cft 

 libcra : quia lioc non cft de cffcncid voluntatis , a;quali pio- 

 penfionc ad bonum & malum fcrii , fcd abtquc coaciione ali- 

 quid eligcrc. Et oninino cft imperfciftio , indifferentcr fe ha- 

 bere ad bonum vcl malum.Qu.i de rc vidciis vlt.part.t.Pncu- 

 mat.Toti dilputatio brcuitcr ita liabct. Voluntatis proprieraS 

 eflcntialis cll, libera.m efic a coaftione. Deindc quan.ic pto- 

 ponitur vnicum duntaxat obicdum , puta bonum , poteft vo- 

 luntas libeie illudeligerc Vel non cligcre,aut vnum bonum 

 altcri pra:terre. Tcrlioquando proponuntui duo obiiiftaiputl 

 bonuni & maluni, voluntas itidcni libcic pcteft hoc vcl illud 

 cligerc.Scd quia pcccstum fiuc malum dclhuit homin' ni,vo- 

 luntaj etiam dicitur fcrua, & captiua , quando malum eligit : 

 fion quod cogatur, fcd quod fiat mancipium peccati. Quaito 

 non omnis neccffitas pugnat cum libertate voluntatis. Nam 

 neccflitas immutabilitatis optimc conuenit cum libertate vo- 

 luntacis. Sic enim v.g. Deus neccffiri6 amat bonum , id eft, 

 immutabiliccr,ncque camcn coaifle.lcd libere. Libertal igitut 

 & ncccllitas coaftionis pugnaiit. Porro voluntas hominis per 

 fe & natura fua.fcil. reifia, vcrfatur circa bonum, pet accidens 

 circa nialum ; quatenus fcil.dtficic.Hic cciam incidic qutftio, 

 An voluntas poffit appcccere impoflibilia ■ Refp.Voluncas ap- 

 pecic impoffibilia ,quatenus intelleftus corruptus illa concipit 

 fub rjrione poffibilitatis. Sic angcli apoftat.-E appctiuerunt 

 2:qualitatem cum Deo,quam putabant cffc poffibilem. 



y 1 1 1. Facultas /oauendi hrutis non competit^ An f-rtnB 



blUCIS C0*- 



Scrmo confideratur quantum ad matelialc & formalc pct*t» 

 fiium. Materiale fernionis eft vox articulata : formaleeftvis 

 notificandi fiue fignificandi imagincs rerum intellciflu con- 

 ccptas, acque adeo voluntatcm & affciftum. Vnde fcrmo dici- 

 tur indcx animi,charafter mentis,intcrptcs & vciflor rationis 

 Ad bcutaquod attinct, poffunt qu.tdain cxillisjugi affucfa- 

 (Tlionc 3dduci,vt pronuntient voccsquafdam literis&fyllabis 

 aiticulatas : fed quia non intelligun: quod loquuntur , & ina- 

 ncs dant finc mcnte tonos , ifta ptolatio non poteft dici fer- 

 mo.Ita quamuis Pfittacus.qui ob id diftus cft «^Jfw:?-»).?!»)!?©-, 

 itcm pica,& coruus articulatas & fignificantes voces ptofc- 

 rant pcrinde ac homincs : propric tamcn loqui non dicuntur, 

 quia non intclligunt id quod profcrunt. Sic Pfitcacus illc Car- 

 dinalis Afcanij,qiii erticulatiliimc continuacis perpctuo vcrbis 

 fymbolum Apoftolicum intcgr<: rccicauic , non intcllcxit ca 

 qux protulit.Hic folcnt moucri ift.x quxftioncs. i.An nullus 

 fcrmo bcutis compccac ? i.An in hoc pcccati ftatu lingua ali- 

 qua fit homini naturalis ; ) Cur Diabolus rar<j vtatut lermo- 

 nc; Hrffi. ad i . Bruta vtuncur quibufdam (i;;nis naturalibus,- 

 (cd illa non funt appellanda vciba ,quippe quod vcrba fincfi- 

 gna ex inftituto. Qiiod igitur Rabbini doccnt , Salomoncm 

 intcllcyiffc linguas beftiarum.quod iplum de Apolloflio,Mc- 

 lampo.Thakte, & fimilibus tcfcct Porphyvias,id nugacotium 

 cft & inliiltiim. ^rfi. Adamo natucalis fuit lingua Hcbr.Ta, 

 qux cft omnium pcifcifliffima. Scd idm .ilia cft tatio. Quia 

 cnim ex huii*.no aihiirio voces depcndcnt ,dici non potcft, 

 qutid rdiqua jingua honiini nunc lit naturali.>. Q^ed autcili ex 

 Hrrodmo adtVitur.piKculos trimos lii Iblitudinc intct capras 

 cducatcs.ingcir.inaffe illtui SecyBec, (\aoi Phrygibus pancin 

 fi'.'iiifica(#id ciim Augiiftlno a capiis pueros illos didiciflc 

 atreriniiis.Quod vc;6 attinct adillos .quircccns nati ftatim 

 loqouti funt . illi vel cx liisjgeftionc Diaboh hoc habuetunr. 



