I 90 Encyclop?jdia! Lib. X 1 1 L 



KdAiera- 



liOjiiienru- 



I4tlu , &. 



ponderaiio 

 foli homi- 

 ni conuc- 

 niiiiit. 



Facultas 

 cancadi Sc 

 fcnbcndi 

 qiiomoUo 

 fe habeii ; 



r 



De rifii 

 quat fum- 

 niatink tc- 

 acnja ! 



vel alio alicjuo modo extraordinario fucrunt affixtlAu ^.Dia- 

 bolus abhorret a liu!;ulan ai'r<»|(.v.ijua fcimo conftat.Et idco 

 quando loqiiitur , vcl obreiViuum lin^iiam mirc loiciuet, vcl 

 cx vcntrc fpiritibus turgido loquitur ( vi in yxi-0iucii'lfi« , fiue 

 yxi-giftviix ) vt tuibi-t harmoniam illam , qu.v in (crir.onc 

 tlucct. 



/ X. l^Merare, nienfnr.irc , ^Jr ppndcrare , horninis 



eff propr/ii/n-,. 



Numcratio (iquidcm cft iiucllcdtio iiVuhituJinis tctum. 

 Mcnfuiatio eft inicllcftio ma^nifudinis rcruni,puta longitu- 

 dinis.latitudinis.S: proFunditatis.Pondct.ltio dcniq; cfi intel- 

 lcLliojpcr quam homo cognofcit f^rauitatein rei. Supra autcm 

 probauimus intclle>^um ertc facultatcm hominis propriam. 

 Vnde necefTaiio cfficitur.numerationcm quoqucnicnfuratio' 

 nem,& pondcrationem homini compctcrc, non beftiis. Inte- 

 rim non inficias imus, fimilitudincra & imitationcm quan'- 

 dam hatum rctum m bcftiis ccrni. 



X. Facnlus canendi <::;' /cril>endi efi gradffS ^uidam 

 jncitltatis ferrnocinandi. 



Formale fcrmonis cfl relatio illa & vis fignific3ndi,qua vo- 

 ces articulat.r fignanr imagines rcrum intcllciilu conceptas, 

 &ex iftis imaginibus ortum atfcftum- Obieftum igitut fcr- 

 monis per fe efl idcm quod iniclleiflus & voluntatis , videl. 

 vcrum &bonum.Sernio ita confidcratus fit vcl voce, vel can- 

 tu,vcl fcripto. Qjii fit voce, dicitur vocalis,& abfolute leimo. 

 Qui fit canru.dicitur feimo harmonicus,& cantus fimplicitct. 

 Qui fit fctipto , dicitut fermo litcris cxpreflus. Qucmadipo- 

 dum autcm fcrmo eftima;.;o cogitarionum : ita quoque can- 

 tus & fcnptura. Et ficut homini infiia cft cupiditas lcrmoci- 

 nandi ; fic etiam cupiJitas cancndi & Icribendi. Et dcnique 

 ficut proptie & perfcde non loquuntur,qui falfa & ma^a pro- 

 ferunt:fic etiam ptoprie & pcifcfle non canunt vel fcribunt, 

 qui occupantur ciica fpurca & inhoncfla. Idcm enim efb ob- 

 icftum fermonis,quod intclle.51us & voluntatis, videlicct vc- 

 rum & bonum , non autem falfuni & malum. Id enim obie- 

 ie(flum hic confidcratut,quod efl fccundum naturam.qucdquc 

 perficit fuuin adiunrtu.Ti occupatum,non autem illud dcfhuit. 

 Hic quxrunt, Cur Diabolus a cantu abhorreat ? Refp. Q_uia 

 ille abhorret ab omni oninino hatmonia & fymmctna, ita vc 

 fit planc xi^/zer^ «^ i^vu/iifl;^. 



X I. '^fm rnatenale a fotmali ipfins accurate di- 

 JlingHi debet. 



Vtrumque continetut illa definitionc: Rifus cfl vibratio 

 diaphtagmatis & mufculotum thotacis atque oris.plena calo- 

 ris & fpiritus c corde & pulmonibus effufi , ad fignificandum 

 gaudium , quod ex re grata in corde exiflit , fa:pe'quc fit fine 

 Toce aut fono. Hanc dcfinitionem ilhiflrant fequentes apho- 

 lifmi. l .Rifm qni efi Tittfu (pi^iy, difthigui debet nh eo tju! eji 

 x.xT» ^unii. Rifus ■nafk ipicn, fiue pia:ter naturam, efl vatius. 

 Eft enim Sardonius,ab iicrba Sardoa in infula Sardo concilia- 

 tus ; qux fcil. vcfccntihus contiahit ncruos , & os vatic didu- 

 cit,vt tidcntiuro more intcteant. Eft & alius , qui excitatut in 

 vulnetatis circa pricordia. Hic cxiflit ob calorcm diaphta- 

 gmatis ottum a vulnere. Sic & lifus.qui pet iiam fit,efl pra:- 

 tcr naturam. EfV cnim tantum oris afFeclus , neque diaphra- 

 gmatis aut mufculorum aj;itatione petficitiit. Hnc pertinet 

 rilus fimulatus , item oitus ex fpafmo. Rifus x-iilk ifvaiv , fcu 

 natutalis,oiitut a causapattim cxteina,pattlin interna. Caufa 

 cxtetna efl titillatio , qua quis alium tangit cx improuifo iis 

 iu partibus,qua: tadlx calcfaciunt diaphiagma. Caufa intetna 

 cft cogitatio vel mcmotia rci iucundi.qux cot voluptate per- 

 fundit : tali,inquam, voluptate, qu.r ell Sifuxrix quidam fiue 

 calefaiflio, atque ita cor afficit ,vt fe dilatando , fpiritus & ca- 

 lorem copiofiorcm clfundat , quo calcfaAum & titillatum 

 quafi diaphtagina vibratur , fiinulque mufculi thotacis & fa- 

 cici commouentur, vt didufto orc Ipiritus emittatur. i.Rftu 

 froprii diHus difcerni debet a rifn impropric diSio. Rifus pro- 

 prie diftus habet mitctiale &formaIe fimul.Matctiale,id ed, 

 diflenfionem mufculoium citcalateia buccarum. Fornialc,)d 

 cft.ipfam rem fignatam, qua: eft blandus cordis motuit, blan- 

 ddquc fpirituum ditTufio, orta ex obiec^a l.rto. Rifus impro- 

 pric diiflus habct tantum inateriak' , vt elt rifus Sardonius & 

 fimulatus, iicmque lifus befliatum. Hinc proprictas hominis 

 dicitui rifibilitas : quia tifus oriiur ab anima tationali, qtiate- 

 nus illa iudicium fert de obicfto tidiculo. ^.Soiifa Kon reijuiri- 

 tiir ad rifumfer fe ,quia potefl: aliquis lideie ita vt non audi- 

 tu,fcd vifu tantumipfius rlfus cognolcatur. n.Homo an/e 40. 

 «■ Hatiuitate diem non faciie ridet : tum quia fiint imbecillioia 

 intclleftus & rationis otgana, quiin vt polTint rcm iucundam 

 & ildiculam ajnofccrc, tum quia tisus inflrumeiita provima, 

 iiini.irum diaphragma & mufculi , funt dehilior.» , quini vr fe 

 pofTintad ridendam dilatare. 5. In rifit tutrrdiim cf.chinniu, 

 interdum lachryme. concurrtint. Ratio prioiis cfliqiiia (piritus 

 c corde ebullicntcs (ubitb & ma:;n.a copia erumpiint, atquc 

 ita veluti confliiflantur , ac proinde maius fpatiuiu qu.Truiu. 

 Ratio pofterioiis cfl : quia cerebiuni per dilatatio:iem iliam, 

 qua: cernitur in rifu,fi|>c impingit ad ':i:cj:acrani)sq'ixcom- 



ni3 

 nt; 



pic(Iio lachrymas ^i^^nit. Sunt autem lachrynir iftje, quas ti- 

 dentcs piotundimus, fiigida: : quia paitcs extcina: per iarti- 

 tiam incalefcentcs , apprchendunt lachrymas minus calidas 

 tanquam frigidas , perindc vt cx balneo caiido egrelfi aquani 

 tepidam judicant (Tinidam. E contraiio lachtyin.-e in ludu 

 piofiifx funt calida:: quiaibi eft comprcifio pattium cxtcina- 

 rum , qu.i compR(Ii>ne lachryma: incalefcunt. «.gV-/; mc.iori ■ 

 funt prdditi copia calorn , ma^ii ridcin, quam fituitofi ^ me,. 

 lancholici.KiUO cl\ ;quia i!li quilpiritibus & fanwuinc abun- 

 danr,facile p.itiuntur titillationem diaphtagmatis. Atquc hinc 

 cft-, qutxl ab vno codeniqiie obicAo lidiculo ncn tequaliter in 

 in omnibus rifus excitetur. li quoque,qui liencm habcnt ma- 

 gnum, faciliorcs (unt ad ii(um. Lien quippc magnus f.icilius 

 cxcipit e vcnis humorem lentum & ciaffum , atque ita "iiMiit 

 fanguinem puium,& (piiitus fubtiles- 



XII. FletHs foliui homitiis eH proprin-s. dc 



Quod tlieorema vt intellieatur, fequentes aphorifmi no- 4" 

 tcntur. l.Fletut -Ttafli (pi7i'i diftingul debet .'ifletu x.\lx ^oriv. 

 Flctus ^ra^a ipi/s-iircft ob vitium vcl animi, vt in iis.qui defipi- 

 entia & mclancholia laborant ; vel corpotis , vt quibus cere- 

 brum aut oculi afFciftu aliquo aut per uio^liSfixv,Mx per c-i/,«- 

 !»<<«««:<' tutbatui ; cuiulmodi funt opl!iha'mi3, inri.immatio 

 partium infcriotum, fcbris aidcns,dehilitas vinutis reicntri- 

 cis,& quaelibetcapitis replctio, ex viiilcnto vomitu, frequenti 

 ofcitatione, lifu cfFufo, & fimilibus. Flctus '•■arit ^.j<tij eft vcl 

 ab externit. vel ab interna causa. Ibi tantiiin ei\ materiale flc* 

 tus : hicinfuper foimale,fi quidnn oriatur a tnftitid. Extciiia 

 cft aeiis aut venti grauior occurfus, iifu qiiafi fcripns oculos, 

 calorcolliqiians, aut fiigus exprimi-ns hiimiditatcm in ccre-. 

 bro ■, acrimonia fumi vel odoris ; fplcndor folis lactffcnSr 

 iitus oculi vcl illapfus lei moleft.-e. Interna caufa eft mcefti- 

 tia, vel Ixtitia. Cientut cnim lachiym.c in mfrftitia, quan;!o 

 cotde contraiflo, calor & fpiritus co reuocantur , vndc frifc- 

 fcente ccrebro humidiiates ibideni rcftorc deftitutXjVapoti- 

 bufquc fuifum exhalantibus auifi.r difHnunt , & per potos la- 

 chiymalcs tandeni ex oculis emanant. In lititia veioquando 

 dilatato cotdc, calor & fpiritus fubitij & mannii copia ad ce- 

 rebrum afcendunt,&humiditafes ifiicontentas fundunt,vt per 

 oculos cxeant. Fletus autem e triftitii ortus,eft ptopriiffinic 

 diftus. Hic enim eft motus rifui contrarius , a pertuibatione 

 animi incitatus. i.Lachrjmari eft proprium hominii : fi nempc 

 fpeftetut form.ale , quod cft obicfti triftis cognitio & dijudi- 

 catio.Beftiis alioqui fletus & lachtymx tribuuntut per fimili- 

 tudinem; vt quando dicimus crocodili lachtymas. ?.^J«/ iii 

 mocftitiA ftint , alleuationem quandam fcntitmt exflelu : quia 

 fcil.perlachrymas. ^.§1»! in^nceftitia funt,allevatiimem quan- 

 daci fentiunt ex fletn ; quiafcil.per lachtymas paulaiim id 

 cducitur,quo grauantur.Idco mulicrcs miniis frequenter mo- 

 riuntuf afgritudine animi, quiadoloiem fuumfolent egeiere 

 per lachtymas. Viri autem fcre cohibcnt lachrymas ideoque 

 fouent dolotcm , quo lobur vitx tandcm extins^uitur, cordc 

 arcfaiflo & cxufto. Et qui magno doloreafFeifti, lachiyma? 

 vi reptimunt , ij farpe in grauilTimof, apoplexix aut para- 

 lyfis motbos incidunt , cumulat.a & 'fctenta in ceiebro la- 

 chiymaium matciia. Atque hSc ratfjone in pueiis ctiain 

 ilctus reprcfius minis , mateilam fuppeditat cpilepfi.i;. 

 4. Maxima Iriftitia facil , 'Vt homo ne guttulam quidem 

 lachrymarum emittat. Ratio eft ; quiacornimium coariftat, 

 & ifta coariflationc tMmia vapores atfenuat & ficcat ,viit» 

 aquam lefolui non pofnnt- Facit item , ^t vafa ccrebri nimiiim 

 conftringantur.vt ita refolutioni locus non fit. yProximafls- 

 tiis caufa eft compreffio glandularum,qui in oculorum angulit 

 fitn funt.Wzi cnim compiimit anguftia tum cordis,tum arte- 

 riarum in cerebrum & oculos deriuatatum. Eft cnim mutua & 

 niiiacompalTio inteicoi&cerchium, ita vtcpmprefTo corde 

 ccrcbrum coariftctur, & vafaipfius comprimantur. 6. Virifor- 

 tes,boni, ^fapientes moderate flent. Nam quod homb eft ge- 

 ncrofioris & humanioris natutx , eb faciliiis aliorum mifcria 

 ad mifeticordiam, & pet confequens ad flctum excitatur.Vndc 

 Hometus ait, ayx^^ai J>' c^iikx.fvi^ taifxt.XAto Plutatchus cui- 

 dam lepiehcndcnti.qubdflcietob fobolisobitum , refpondic 

 appofitt; : Natuia fic fluit. E conttatio homines pcruerfi non 

 facile flcntjVt lagat. Vbitamen ctiam hsc eft caufa.qubd mu.. 

 lictes ifta-,qux cum Satana pafcifcuntui ,(int pleiunque tem- 

 pciamcnti mdancholici , hoc eft .fiigidi & (icci , haheautque 

 cor durum , ita vt non facile lachiymentui. Non tamen lunc 

 conftitui debct legula vniuerfalis ,quafi Saga- plane non la- 

 chryracntur. 

 PEKORATIO SEXTJS PARTIS PHTSICJE. 



HAbcs hic mag.num Dci viuatium ,inquo volatiiia^aqua» 

 tilia , & bruta tctrefhia feruiunt p.irtim culini , pattim 

 mediein.r , pattim doiftrinx , quatenus (uppcdiMnt alimi-iits, 

 nicdicanienta, i: Jenique virtutum excmpla : homo autcmiil 

 medio huius viuatii conftitutus eft vfufruifluarius aDcn pro- 

 ptierario, ciiius laudcs vt amorc , more, ore, & rc contclletiir, 

 nnn foltim ipfx btutx animautes, fed tota cotporis ipfius ftru- 

 <ftiiia.& anima: vircs Tniuerfx cofaortantu-r. 



SCIAGRA 



