2c6 EncycIopa::dte Lib. XIII. 



Efficicns 

 mundi (c- 

 cundacia. 



f. Generatio ferpetua tioiiorum iriJiuidmrHr/i ci? 

 caufa rnundi ejjicitns fecundaria r^ ficcedanta. 



Eiricicns mundi conlidcratur vel qiioaJ piimam conftim- 

 tioncm.vclquoad (icipciuacam (ucccllioncin. Lllicien'; pno- 

 rc modo conlidcrata cll omnipotens illa Dci vis, in cicationc 

 ptima fc manifcftans. Efiicicns polkriorc niodo cll cadcm 

 Deivis m gcncrationc fc manifclLins ciuondie. Nam quia 

 mundus fccundiim muicas parccs fuas conlidcratus, cft vcluti 

 quoddam ens Hucns , id cft talc, in quo pattibus quibufdsm 

 priftinis corruptis , ptnitiis noua; lucccJunc , vt in piantis & 

 animalibus viderc cll, Dcus quotidie noua indiuidua produ- 

 cit.J: ita veluti redintcgrat partcs niundi pcr gencrationem. 

 Atque lianc ob caufam, Deus dicitur ctiam nuncciearc. Quo 

 fcnfu accipi debet illud vulgatum : Onfcriiatio mundi eft 

 conthinmn. creatio : non quod creare SL conferuarc formaliccc 

 idem fint.fcd quod Deus xquc influat ad poirc) clTe atquc ad 

 primum cflc , ita vt crcando conlcruct , atciue confcruando 

 creec. Nimirum (icuti Dcus fcipioncm dctrahcndo pani.vt 

 Scriptura loquicur, inhibec inliuxum iiuc vcrbum bcncdiLlio- 

 nis fux, atquc ita panis vircs non crear,fed dellruit : ita clar- 

 giendo fcipioncm fuum pani, vircs panis crcat. Qucmadrao- 

 dum itaque vcrbum F/iJ/ in crcaiionc inundi : fieidcmin 

 mundi conferuationc a Dco profcrtur. 



Cap. 1 1. De fine niuniii. 



Vkmcevta, 



TT Inis mundi eft boniun illud , cuius gratia Dcus 

 -*- fccir miuicium. 



Eftquc piim.iiius, vcl iccundariiis. 



Piimaiius cll iupcrnaturalis , Ipcdatqtie vitam 

 ccElcllcm. Eftcjuc vcl vltimus,vcl iiibordinatiis. 



Finis vltimus cft gloriaDci,hoc cft,agnitio & cc- 

 lebtatio lapicntix, bonitatis, & potentia; ipluis. 



Finis fubordinatus cft , vt mundus holpitium & 

 domicilium pra-beat EcclcfixChrill:i. 



Finis naturalis cft , qui pcrtinet ad lianc aninia- 

 lem vitam. ElU^ue gcncralis , vel ipecialis. 



Gcncralis cft, vt omnes alias crcaturas inftar do- 

 ■ micilij complcdtatur & foucat. 



Spccialiscll:>vtiithabitaculum &; vcluti palatium 

 hominis. 



R E G V L ^. 



Finisniun- /. (^tundti-s ccrti alicmm fnis oratia esl a t)eo 

 '''^"!'''f condittts. 



Quicunque caco & fortuito quodam atomorum concur- 

 fu mundum coaluille HUgantur , non pcllunt illi tincm ali- 

 quem tubuerc. Sed ha?c lcntcntia cft adco abfurda , vc ipfius 

 nuda commemoratio fic futlicicns ccnfutatio. Qui rcro fi- 

 nem mundi agnclcunc,variis niodis ilium diftinguunt. Nam 

 quidam aiunt , fincm mundi clle vcl conftiturionis, vcl mun- 

 di jam conftituti. Finisconftitutionis cft ipfiusfotma. Hic 

 cnim tcrminac aiftioncm , vc cx Logicis notum. Finis mundi 

 jam conftituti cft vcl totius mundi, vcl partium cius inuiccm 

 rclataram. l-inis totius mundi eft intcrmedius , vcl vltimtis. 

 Intcrmcdius cft ipfa mundi pt rfcft:o , fcu optimum ipfius 

 cfTc : quia vnumquodquc cft adlionis lu.v gratia. Vltimus, eft 

 iplius mundi architciflus Dcus. Eadcn enim rcs cft prima 

 caufa cfficicns & vltimus finis. Quod fi partes mundi confe- 

 rantur intcr fcfc , partcs imperfcftiorcs (unt proptct perfe- 

 «fliores.S: fimpliccs proptcr compofitas. Vndc finis fccuiida- 

 rius omnium cofporum natutalium dicitur homo. Aliis mun- 

 di finis eft primaruis , vel fecundarius. Primarius eft pra;ci- 

 puus,vel ininus pix-cipuus. Prrcipuus eft ipfc Dcus ; minus 

 pncipuus eft vfus horainum, & is quidcui gcncralis, vcl Ipr- 

 cialis- Gcncralis cft propagatio gcncris humani. Spccialis cft 

 propagatio Ecclcfi.T , quxcft ciuit.is Dci. Inter rcccntiorcs 

 fcriptorcs cft phylofophus magni nominis , qui ftatiiit homi- 

 ncm cllc primaiium finciT! munili,Dci autem glotiam fecuii- 

 darium- Scd Scripturadilcrte doccr, Dcuin omnia proptcr lc- 

 ipfum fccille : & i.i'io diilat, Dcu:ii non polfe cllc finem opc. 

 rum fuoium lccundarium. Qiiid .' Tantuni ahcft ,vt Dcus (it 

 finis opcrum luonim (ccundarius, vt accuratc loqucndoDcus 

 non agac pmpter fin>m a fc diucrlum.Si cnim agerc: proptci; 

 QiiomoJo fincm extra fe,jam dependcrct ab illo fine. 



mundas lit , j t-i^ J rt n ■ nrr I ■ t ■ 



theainim ■' '• aJ^iundiif eft fpeciojijlimitm thceitritm & litci- 



& fpecuiu dijjimmn H^ecHtum fupiemix, , l?o?iitatis , er omnipotaitt^ 

 &C.DC1 / T^ei. 



In hiftoria F.cdefiaftica legimus , quod philofophi quidam 

 rogauerint Antonium Ercmitjm ,vnde fibi multijugam fu:un 

 cruditioncin comparafrct, dcftiiijtus lil;ris Jc prxccptoribus : 

 quodquc hoc ab illo tuicrint rcfponfum , fc vnico contcntuui 

 cllelibro.quiconftcc tribus fo!ii«,coc!o vidclicct, aqu.n, & tct- 

 r."i,in nuibus (ingulis infinitx- litcrx fint exarata:. Satis profc- 

 fto .ippofitc. Dcus Ciiim Opt.Max. hunc mundum condidir, 

 V: homo non tantiim in co , vtloco Ipatiofinimo &: fpeciofif- 

 fimo viuat , & ex co viftum omniaque nccciraria pctat : fcd 

 ctiam ,vc cx hoc pulcherrimo theatro & lucidillimo fpcculo 

 infinitam conditoris fapientiam, bonitatcm , & potcntiain 

 agnolcat,&: ad iplum amsndum & colendum cxcitetuv. 



Caf. II!. De principiis niHTidi intcrnis. 



P R >E C E P T A. 



PRincipia mundi intcrna funt matci;ia & forma:. 

 Materia mundi cft rcmota , vcl propinqiia. 



Rcmota cft inaira illa rudis & intG.rnis , qiiam 

 Dcus abinitio cxnihiloproduxit. 



Propinqua mundi materia funt partcs ipfius in- 

 tcgralcs; ipla fcilicct corpora naturalia, qdx' in fu-' 

 pcrionbus libris cnarrauimus : vidclicct cu;lmn,clc- 

 mcnta,&; omnia cx clcmcntis compoiita. (^^a; po[- 

 lunt diuidi in partes contincntcs , vti liint calumi 

 terra, aqua : & contcntas,vti funt Ikik, aucs, pifccs 

 &c.Ita cnim mundus inagnus & patuus eandcm rc- 

 cipiunt partitioncm. 



Forma mundi cft ipfa J^»o3-/y.f;inc , id cfi, artificio- 

 fa diipofitio fingtdarum illius partiuni. 



R 



E G V L .«. 



/. <i_PliHnduf cil e >iihilo fhElmjnon irnrnediate,fid 

 mediati. 



Mundus dicitur Hi?^»-.!.-!;. ;. verbo Dci conftruflus,vt qu.t 

 ccrnumut i-.x tion apparcntibus fint fafta. Quoium verbo- 

 rum hic t:ft fcnlus, quod mundiis fit c nihilo fadus. Hoc au- 

 tem intelligendum e(f non immediat^,fcd mcdiate. Non inj- 

 mediate : quia faiflus eft cx inforrhi riiateria, vt appell.icur in 

 lihroS<J/'/V»//<e cap.i i. qualcmquidem matcriam a Deo pio- 

 duftam cfle plannm fiet , ii inlpici.turur ea qu.v diximus/»i'/. 

 i .Phyf.rap.x.^ cap.i.huins Cofmoio^is.Sed quia h.TC matcu.' 

 cx nihilo cft fafta ,id cft, ex nulla piariaccntc matcria,rculc 

 dicitur ipfc mundus e nihilo faftus. 



/ /. zJiHaterta mimdi proxirna funt omnia corpora 



natnra/ia, 



Sunt qui contendunt,nlatcriain niundi pvoximara eflo tan- 

 tirm ccelos & elcmenta, non autcm orania corpota naturalia, 

 tam coclcftiaquam tctrcftria.Cuius alTercionis hanc rationcm 

 rcddunt ; quod mundus lit fyftcma fcu opificium cceli &; ret- 

 ra:,ita vt diftinguendum fit inter locum & locatum;2-dificiuui, 

 & ca qu.r in idificio continentur, vci vt incola:, vel ^t fijpcl- 

 leinilia,vel vt ornamenta. Adducunt ctiam illud Apoftoli j^cl. 

 17. f. 14. quod Dcus fcccric mundum , & omnia qua: in co 

 funt ; ita fcilicct vt mundus fit continens , crcaturx , contcnti 

 iii ipfo. Id autem quod continctur ,ron potcftdici matctil 

 & pars continentis. Scd tcnendum. eft , nuindi vocabuhim 

 confidcrari vel vt contincns , vd vt totiim coitipoficum. 

 Ulomodo corpora haturalia non fuiit partcs iTiundi,fcd hoc 

 poftcriori : quo paAo corpoiis humani menibra dicuntur par- 

 tcs ipfius intcgralcs. Qiiod autemcprpoia naturalia (inc pjr- 

 tes mundi intcgrantes, patct cx defiliicionc partium iftarum, 

 quam Logici tradunt. lis enim parres intcgrantes funt ,quai 

 facit ad integtitatem totius. Hoc vcro dici potcft dt corpo- 

 libus naturalibus ad mundum rdatis. Poito fipc voxh.rc 

 miindtM , accipitur late,ita quidem vt angcli boni & mali di- 

 cantur pattcs mundi. 



/ / /. Forrna mundi nonnif analogice dici potell 

 anirna. 



Mundum h.ibcrc formam aliquam , pcr quam fir,apud 

 Phyficos & Loi.',icos in confclfo eff. Omne liquidcin matcru- 

 tum li.lbct formam. Sed qusnam (it illafoima, non conue- 

 nit intcr philofophos. Alij cnim formam mundi ftatnunt cf- 

 f.: Deum : alij animam proprie di<ft.im, vt Platonici& Caida- 

 (-.u.t-Mli; ciiium : alij fpli.Tricam eius figuram : alij dcniquc or- 

 din-tain illam difpo(:cioneni finoularum parcum , & diftin- 

 Ct.v.w iri vnum fyfteiiia conipaflio icm. Ex quibus lcntcntiis 

 foU vltiiaa cft vci4. Pci ordinatam enim difpoliciouem mun.- 



dus cfE 



Ai: 



riu 



Ar 

 t.i . 



IC. i 



Fo 



S"- 





