Phy fica^ Pa rs VIII. Cap. IV. 207 



<ius cPt iJquo.i cft, 3c a cliao difringuitur cfrc-ntialitcr. Non 

 autcm concipicnda cll (lciilis & nuJa qu.rdaiTi difpofltio, 

 qualrs cftin alrqna domo : fcd cfficax & bcn< d'.dionis diuina: 

 plena : qua; dici portit anima t.tr' •jji/flA.^iWc. Qji i dc rc difpu- 

 tatum clt fupra part.i.Vhjf.r.)i,(y 5 . Cxreruui lircuiter cxa- 

 minnrius opinionts illas dc formi mundi.Princpio Deus non 

 potcll cflc forma mundi ; tum quia fnmma i[)fius /implicitas 

 &majcftas non patitur , vt ilic fit par.s crraturx, inquc illms 

 vcniat compofitioncra : tnm quia cft caufa < fficicns niundi, 

 quj» non potcft inc;tcdi cflciui.ini cfFcrti. Dcindc quia mun- 

 dus ncque veqctante.ncque fcnticntc, ncqoc intclligcntc ani- 

 ma cft prarditu.s.anima propric dicta. fiuc fpirirusquidara per 

 iDUnduni ditFufu.'; & ipfum vegcians arquc animans , liuiuf- 

 modi, inquam, fpititus ipfi tribui non potcft. Tcrtio CfE uin 

 noneft fornia mundi,quia efl pats mundi intrgralis. Denique 

 figura rotunda cilm fit adiundum mundi , non potcft cfle 

 ipfius forma. 

 ■ ■ . — *~~~ — ~~ ^ 



CAp. l V. De proprietatibm mimdi. 



Pr>ecepta. 



"rj Vcrunt principia miindi : lcquuntur ipfius pro- 

 -*■ prictaccs liuc .ifFeCiioncs , cxquc tum ablolutaf , 

 tum re(pe(5lius. 



Proprictatcs abfolutx fpcctanr vcl quantitatcm, 

 vcl qualitatcm, vcl motum mundi. 



Quantitatcm ipcctant Vnitas,Finitudo, Magnitu- 

 do. & Connexio partiom. 



Vnitas cil: , qu.i mundus itaert: numcrovnus, vt 

 alios cxtra fe non habcat , ncc alios cx lc produccre 

 poirit. 



Finitudo eft, quamundus habct tcrminos cfTenticr 

 & quantitatis. 



Magnitudo eft , qu.r mundus eft capaciflnnum 

 corpus. 



Conncxio partiimr cft , qiia omnes mundi partes 

 ita Tunt vnits, vt nuUum dctur in iis vacuum. 



Qualitatcm mundi rclpiciunt Pcrfcdlio , Vira, 

 Pulchrimdo,Fi^,ura, & Corruptibilitas. • 



Pcrfcdio mundi cft , qua illc habct cirentiam & 

 gr.idus fibi debitos: 



Vita mundi cft , qua illc habet animam fuam , & 

 ttihil continct, quod naturalitcr llt e.vpcrs-N^icc. 



Pulchritudo clt , qua mundus dclcftarc potcft 

 crcaturas intclligcntcs partim harmoni.i partiiun & 

 ipfarum conucnienti litu atque m.rgnitudinc, partim 

 »arictatc ipfirimi &: fuauit.ite cum Uicis tum coUjris. 



Figura eft circularis , qua mundus cft rocundas. 



Corruptibilitas cft , qu.i nuuidus a folo Det) dc- 

 ftrui poteft. 



Aftcdtiojnundi fccundum ipfius motum cftaltc- 

 ratio fiuc refolutio cxtrcraa , qua mundus renouabi- 

 tur modo & temporc nobis incognitis. 



Proprictates mundi refpcdtiua; funttrcs: locatio 

 pafllua,locatio .idiua, & relatio ad Dcum , & homi- 

 nem ; qu()d fciUcct numdus lit in loco ; quod ipfe fit 

 locum reliquorum corporum; qubd fit typus vihbi- 

 lisDei inuilibili.s , .adcot|Uc fpccuUuTi lapicntia', bo- 

 Jiitatisjik' potcnti.r ipluis ; qubd dcniquc hommcm 

 fouct ac docct. 



R E G V h Ji.. 



1. «JMunSitif esi tanmm vmu nmnero^efie ScriptHra 

 QT reUa rattonc_^-. 



Cv'im dc fcntcntia Socratis mundus fit pattia noflra ( ipfe 

 fnim intcrio<.^atus dc patria , niunJanum fc clFc rcfnondit^ 

 turpc fuerir piiilofoplio, naturam mundi :j:;norarc. Pcrgamus 

 iljitur in Cofmolojrica noftr.i dilquifirionc ,& inquirainus in 

 afFcftioncs miindi : inter quas prmia cft vnitas.Hic primo cic- 

 cnrrit npinio Epicuri , qui phircs mundos cx atoniotum tor- 

 tuito concurfu fa.ftos circ afTcrulc Scd liic fcntcntia cadcm, 

 qua dicitur, facilitate reiicitur. Dcindc (unt, qui conrtituunc 

 has mnndi fpeclcs: corpotcun & incorporcum ', vifibilcm & 

 inuifibilem ; arclictypnm & cft'pum i intclU'»ibilcm,idcalfm, 

 & typicum. Sed lixc dicuntur imptopric,quaccnus idcac diui- 

 Tom. II. 



t\x appcUantur nominc nmndj. Reflat i^irur tcrtia fententia T 

 qua* vnum duntaxac mundum flatuit : his rationibus nixa. ' 

 Scnptura accuiarc dcfcribit cicationeiM mundi , onmiaquc 

 Dci opcra rcccnfct. Nufquam autcm facit rrcntioncm plu- 

 rium mundorum. Huic quoque pluralicati ratio rciTta adiicr- 

 fatur. i\'am I; plurcs funt mundi, aut funt conccntrici , aut cc- 

 ccntrici. At ncquc lunt conccntrici, quoniam hac ratione tcr- 

 re vnius .id tcrram altcrius inouerctur, oiTinitimqnc parriuin 

 confufio ficrct : nequc ccccntrici .quoniam Iiac rationc intcr 

 ifla cotpora darcrur vacuum,quod naturx eft inimicum. Dc- 

 indc qu^aniundus cfi: typus Dci , ncccflc eit vt fit tantum 

 vnus. Vndc Ariflotclcs in MctapLyficis cx primi motoiis 

 vnitaic,vnitatcm primi mobilis concludit : &: vctcrcs ex mun- 

 di vnitate vnitatera Dei,&: vicilTim ex vnitaccDci nuindi vni- 

 tatcm collcgciunt. 



/ /. ^iundtu renerafinittu eH^ c^ nonnifi nn^' iW^ A" mun. 

 dicitur iafinittts. ' '^"' '"''■^- 



J ' tUS » 



Mundum finicum effe multis modis coUigitifr. Nain fluia 

 folus Deus (unpliciter efl infinitus ; & mundus a Dco eft ta- 

 ctusjitem rcucra eilcompofitus , partes pr.xtcrca habct fini- 

 tas,certaque conrtar fi^ura , & dcnique cfri.-n[iam habct linii- 

 tatam , inagnitudincmque tetminis circunilcripianj : non po- 

 tcfl: dici, quod mundus fic iiniplicitcr infinitus. Alias dici po- 

 tcflinfinitus fccundiim quid : videl.refpcctu liominum.qui (\- 

 ncm & tcrmlnos eius inucffioarc non poflunt. Scalhcr ctiam 

 cx.ei.feSi.i. ait,mundum efle infiBitum .Tuo,idcf1,durationc, 

 quia lempcr durabit. Cur vcro,inquicr aliquis , DcuSjqui cfl 

 iiifinitus.noQ fccit munduin infinitum? Refp.Dcus non potuic 

 facere Deum. Fcciflxt auccm, fi aliquid fiinplicircr infiiiirum 

 feciflTct. Excipis : (^ualis caufa,talis cfFciftus. Rcfp. Hic canon 

 inultas admittit limicatioMcs, prsfcrcim fi caufa libcrc ag.it.Et 

 vcrcjinfiiiiratis Dci veftigia lunt in luundo , quateaus imlla 

 creatuta infinita illa luundi indiuidua, infinicafque illorum 

 partes &virci finire porcft. Huicinfinitati adde infinitatcm 

 durationis, id e(F,a;:crnitarcm inundi a pofteriorL.Sempc: au» 

 tem mcmineris, Deum efTc caiifam mundi a;quiuocam, ita vt 

 hic nulla poflic efFe patitas , fcd tantum fimilitudo. 



/ / /. liJMHnAui eft corpttf capacijfmttm, adeo aiti- Qus Ct 

 dem vt vifibttf & n;fil>ns no/iris ncqatnm fit , capacita- '"•^'*''; *"** 

 tem illam capcrc_j. 



Ratio prioris eft; quia mundus eft domicilium omoium 

 corpotum naturalium : qux cum multa fint & plurima ex illig 

 admodum vafta.ncccfluin clF vt mundus fic omnium capacif- 

 fimus. Ratio polf crioris cft ; quia (enfus noflri non pofFunc 

 afFcqui longitudinem , latitudinem , & ptofunditatem totius 

 niundi. Eifi cnim terrac quantitas vtcunquc nobis eflcognita, 

 & aliquid de maj^nitudinc corporura cfrleflium arfcquiinur ; 

 hxc tamci! ita non funt comparata, vt magnitudincm totius 

 mundi nobisob oculos ponant,pra:fertim fi Ipeftcmus coclunl / 



txtiinuni,& cxaftum rcliquotum ccclorum calculum. 



/ V. In rnimdo non datur vacttum fiecundiitn na- An in 

 turam^. "'""'lo *'« 



Vacuum quatuor modis accipitut : videlicct pro loco , ia 

 quo tantum cfl aet.vt in vitro vacuo ; itcm pro loco , in qiio 

 corpora non rcpcriuntur , qui ibi dcbebant cfFc , vt ctumcna 

 dicitur vacua , dum pccunia abeft: tum pro loco , in quo cor- 

 pus aliquod mouctur vcl quicfcit : & dciiiquc pro fpatio ina- 

 ni,quod fit inrcr duo corpora , nuUo rcplctum corporc : & 

 lioc modo rurlus accipitur bifariam. Aut cnim iiigcns quodi» 

 dam fpatium & vclut hiatus intdligitur pct vacuum aut par- 

 uum fpatium. Paruum iftud vacuum datur , tcd violcntcr & 

 prartcr naturam : vt (i in firtula infcriorc orificio obfliuclo cx 

 fupctiore atrcm ad tc atttahas.. 5ed niaguum illud & ingcn» 

 vacuuin,nulIo modo potcft dari. Rc,ft<: igitut dicimus, qu(3d 

 inter alFcdioucs mundi fit fuga vacui. Nulium quippc ia 

 mundo daii potcft fpatium, quod nullo fit corpotc rcplctum, 

 fccundiim naturam : tum quia in mundo cfl mutua & perpc- 

 tuacorpornra fuccefllo , tum quia omnes muiidi partcs intet 

 fo funt conti^u.r.Vbi autcm cfl connguitas,ibi non datut va- 

 cuum : quia omnc vacumn pr.rfiipponit difcontinuationcm 

 cotpoium ; qiKiIis in numdo non habct locuni. Eft cnim ar- 

 <n:ifTima vnio ccrp^irum i::fcrionim & fiipniorum, ncc non 

 infciiorum intcr lcfc,ita vr ntllus in mutido dari polTit angu- 

 lus.in quo non fir ncccflario aliqtKid cotpns ; idquc pioptcica, 

 vc virtus cccli r.mquam fuprcmi corporis polFir pcrintermc- 

 dia corpota in infcriora fanfmitti : quod ficri non pofl^ct , fi 

 mundus alicubi vacuo fpatio hijrcr. Hincnaturaob fiigani 

 vacui conccilit , vc corpi>ra lcuia prartcr n.i-uram fuam frpc 

 fcrantur licorfum , & gtauia furfnm : vt fi fiflulain in aqunm 

 inimittas,& acrcm intus conccntum ad tc attrahas.aqua moi 

 furfum moucbitur , nc dctur vacuum. Similiccr fi aquam vcl 

 vinum cxcipias canali illo, quo vtuntur anopola: , & pofl:ca 

 lupctius orificium digico claudas.aqua vel viuum pcr inferius 



S i orificium 



vacuum X 



