Cofmographi^ Cap. IV. 581 



Poluscft extremitas r.xis. 



Circumferentia cft ambicuscirculi. 



Specics circulorum fcquuntur -. quod alij fint 

 inaiores, alij minores. 



Circuli maiores funt, qui fphiram munJi di- 

 ufdunt in duas xquales partes. 



Siiiuque mobiles, vel immobiles. 



Mobiles funt , qui vna cum ccelocircumagun- 

 tur , licct in terri cogitentur quiefcere. 



Suntque primarij , vel fecundarij. llli etiam 

 principales, hi minus principales dicuntur. 



Primarij funt i£quator & Zodiacus, 

 i£qua[oi eft circulus maior mobilis , vn- 

 dique a polis mundi iqnidillans , totamquc 

 fphxram mundanam in duo heniifphariia cx- 

 adidimc diuidens : alias xquinodlialis. 



Zodiacus eft circulus maior mobilis, diuidens 

 tnundum in dLiodecim xqualia fpatia. 



Secundarij circuli maiores mobiles funt duo 

 coluri , qui ad angulos redlos in polis fe inui- 

 cem fccant. 



Horum altcr dicitur coiurus iquinoftiorum, 

 alter folftitiorum. 



Circuli immobiles funt , qui cundem in fphira 

 fitum rctinent , n«« vni cum rcliquis moucntur, 

 vt meridianus & horizon. 



Meridianu$ eft circulus maior immobilis tranf- 

 iens pcr vciumque polum , meridiem & ver- 

 ticale punftum , inter orcum &: occafum mc- 

 dius. 



Horiron eft circulus maior immobilis vifibilem 

 partem ab occulcata dicimens. 



Minores circuli funt , qui diuidunt Iphie- 

 ram mundi in duas pattes inzquales : vc tropici Sc 

 polarcs. 



Tjropici (iint dao circuli minorcs ab vCquatorc 

 arquidiftantcs, Sc per vtramquc Zodiaci extremi- 

 tatcm tranfeuntes. 



Horum alter Cancri , altcr Capricorni ap- 

 pcllatur. 



Polares funt duo circuli minores circa po- 

 los mundi •• c qiiibus fuperior in noftro hc- 

 roifph»rio dicitur polus arfticus , infcrior an- 

 tatdlicus, 



R E G V L j5. 



lcn. ^. Partes jnundi accidentaUs , & catlo & terrt 

 '«- eonneaiufit : -& proinde ?eneraliter traM 



unt debent. 



Diuidunt vulgo mandum in parces fubftanrialet , qux 

 totum conftltuunt : & accidcntales , qua: variant iuxta 

 fitum ii locorum diftantias ■ adeoque pendcnt a noftro con- 

 ccptu, ita vt aibitrsrisc maximam partcm dici poflint. 

 Etfi enira oricns & occidens atquc adco quatuot catdincs, 

 itemquc quaruoi quadrantes teuer* habcnt fundamtntum 

 in cceIo : tamcn propter vatictatem fitus tecle accenfcu- 

 tut partibus accidcntalibus. H.r porro pattes ita funt 

 compavati , vt communitcr ctrlo & tcrrx compctant , id 

 cft , toti mundo. Lex igitut methodi flagitat, vc,hxc gc- 

 ncralia gcneraliter & femei tradantut. Etfi cnim mafla tcr- 

 fcflris in fuo ambitu refpertu totius mundi machinac fit 

 ^juafi punftum , feu adminiculans aliqua portio ,vt loquun- 

 tur : artamcn , quatcnus eft totius machinz muudi ccn- 

 ttum phyficum & corporeum , necefle cft, vt quihbcl coc- 

 li circulus ipfam proportionalitcr diuidat , haud fccus quan\ 

 diuidic eictrcmam rrvundi fupcrficiem : quoniam omnes li- 

 nea* icifbe , du^i acircumtctcncia ad ccntrum proportio- 

 nalitcr fc hahcnt , iaxta rcgulam Georactricam : Circuli nu- 

 mero partiuminter fe funthomologi. Sicut igitur lineicircula- 

 tes in globo coclefti , fic & in tcrrcftri iraprimuntur. Qux 

 cum i:a (int , definitio & diuifio circuloiura & rcliquaruin 

 pirtlumaccidcntalium hicdebcnt tradi : fpecialis accommo- 

 datioad globum cocleftcm in Vranomcttia , ad tcricftrcmx 

 iii Geographi.i monftrati. 



//. Sfx diferentit /!tns , (jut. trthnttmttr mundo', Sfxdiffe- 



dextrtm,finiftrum;ante, retro ; fHrfum , deorfum; '".mVdo** 



non competUHt ipf per fe fpeElato , /ed in reUtio- tnbuwHiir 



ne ad motnm cceli & ad hotninem , fjni ejl exetn- '"""'*° ■ 

 plar totitu mnndi. 



ScT ha: pofitionum difFercntiar, qiVJ Aiiftotclcs ctiam loci 

 difFcrentias eflc dicit , ptimo & proprie compecunt viucnti- 

 bus, ptifeitim animalibuj , & quidcm latione triplicismo- 

 tus , qui animalibut ineft , videl. accrctionis , motiis lo- 

 calis , & fcnfationit. Nam tationc .iccretionis viucntibus 

 compctity«i-/«»j jy dcorfum. quia pats illa, qua: piincipium 

 fuppcditat mocui accictionis , caput videl. continens os, 

 pct quod aHmentum aflumitur , furfum i oppofita vero 

 dcoifum eflc dicitur. Hinc Anfioteies lib. 4. de p/irrtbm 

 animalium cap. 10. dicit, radiccs eflc pattes fupcriores 

 in plantis , quia funt vice oiis & capitis. Deindc ratio- 

 ne motiis localis , qui a facultatc motricc animali pro- 

 ficifcitur , tiibuitut animalibus dextrum ^ fniftrum. Nam 

 pars , in qua maxirae viget , & vnvle incipit ille motus, 

 dextra, oppofita , finiftra appellatur. Hinc aniraalia , cutn 

 incipiunt ambulare , fcre primum mcucnt dcxtram par- 

 tem , in qui vis mouendi magis vigci , proptcr niaio- 

 rem copiam fpirituum & caloris , quar in ifta partc re- 

 fidet , maximc ob hcpatis vicinitatcm , quod eft officina 

 fanguinis Denique latione fenConis an'malibus competit 

 »nte (y pojl. Nam pars illa , in qu.t maiime vlgent fcn- 

 fus , vidcl. facies , vocatur antciior ; & oppohta , pofte- 

 rior. Quia vero plantx ex tribus illis motibus non ha- 

 bent nifi motum accrctionis , idco illis dui tantum po- I 



fitionum differentiar tribuuntur, videl. furlum & dcorlum. 

 Rebus autem inanimatis , fcx ii\x pofitionum diffcr.ntie 

 impropric tribuuntut , non tautum ad nos , hoccfl , qua- 

 tenus fupra vcl infra nos , ante vel poft nos, dcnique 

 nobis ad dextram vcl finiftiam fita funt : venim ctiam ra- 

 tionc trin.c illotdm dimeuflonis. Nam longitudini quidcm 

 furfura & deotfum , latitudini dextium 5: finiftrum , pro. 

 funditati fiue crafliclei ance & poft accommodatur. Vide 

 Arifioteletn 5. Phyf tex. ^o. (y de casle te.xt. g. Sed hitf 

 qu.«ritur, qu.x-nam fit longitudo , lacitudo, & craflities cu- 

 iufque coiporis ? Nonnulii fic diftinguunt , quod longi- 

 tudo lic maxima dimcnfio cuiuflibet corporis , crafTities 

 minima, Jatitudo raedia. Sed h.vc diftindio non potcft. 

 confiftere : t^uia accidit vt vei d\ix vcl omnes diracnfioi:e$ 

 fint xquales. Itaque alij dicunt', vt in rriangiilo , piifei- 

 tim obliquangulo , quodlibet latus piobafi, ita liic quain. 

 libet dimen,fionem pro longitudine , latitudine , vcl craf- 

 fitie affumi polTc , vt ita & qurlibct corporis pars, diucr- ^ 



fo refpci^u , tum fuperior , tura infeiior , tum antciior, 

 &c. dici poflit. I.im quod ad mundum attitiet, dua; pofi- 

 tionum dfFcrenux- , vidcl. furfum & deoiftim , ipfi com- 

 pctunt fecundum naturam , nou tanicrn , vt aniiiialibus, 

 piopter morum accretionis , fcd ex alio prlncipio , vidcl. 

 motu gfiuium & leuium. Nam qsia Icuc id eft , quod na- 

 tura furfum fcrtur , giauc , quod dcorfumi tcvminus, qui 

 verfus medium continct , infii e(t , & ipfum mcdium ; qui 

 vero vccfus cvtremum , lupra e(t& ipfumextrcmum. Rurfui 

 dextrum &finilkum muni.lo compctuni (ccundiim luturam, 

 fi dextrim cum Ariitoiclc dicas , vndc aliciuid incipit 

 moucri. Atque hoe etiam fcnfu tj anic & poft compc- 

 tunt mundo (ecundiim luturam. Veiuai omncs ifti fex ,_.- 



poficionum diffetentiar 11/51V; & rts^rui tribuuntut tnuti- 

 do cert.T quadam analogii & relationc ad homincm. Etfl 

 enim gtjuia deorfum , & lcuia furfum tcnduHc : tamcti 

 cxtremum in mundo fuifum , mcdium vcro dcodum, eflc 

 dicimus , quia dura naturalitet inccdimus , cxtremum ca. 

 pi:i noftro , quod furfum cft , mcdmm pcdibus , qui dc- 

 orfum exiftunt , rclpondc:. Idcm de rcliquis quatuor dif- 

 ferentiis cft iudicium : illas videl. tribui inundo in ordiuc 

 ad hoininem. Cura enim mundus fit globo(ui , arque adeu 

 principio & fine carcat , fibiquc vndiqi'c tit fimilis , ficri 

 nequit , vt illo; fcx diffcrrntia: ipfi competant tn fe fpc- 

 ftato : quia ift.r diScrcnti.r vcl exigunt tationcm ptinci- 

 pil & hnis,, vd hahcnt intcr fc diuetfitatcm & diflirailir 

 tudinem. Rclinquitut it.iqiic , mundo pcr fe non compc- 

 tcie iftas difrorentias pofirioniiiT) , fcd refpciflu noftii : vcl, 

 vt alij loquimtur , non fi>i , fcd ^'oi(. Quoniam autrm i(U 

 ^ffn- variac , ncccflc quoque cft , pofitioncs iftas vaiiatc. 

 Hinc qu.v nuindi pats nobis cft lupcta , aliis cft infcta. 

 Pcinde Afttonomi , Gcographi , Poct.v , & Thcolooi tii- 

 buunt mundo dcxtiumS: (iniflrum, (cd non eodcm modo, 

 fcd quilibet pio tatiouf atquc v^u (u.c artis. Vidclicer 

 Al^ronomi , qui citia jtquatorcra dcgunt , cum ftclUium 

 ortus contcmplcntur , vertunt ftfe ad Aquiroiftialcm c;r- 

 culun> , vbi concitaiior cft caroin rootus ; atque ita dex- 



tvuin ccel: 



