381 Encyclop^dte Lib. XVI. 



jiamdekii 

 bitur Auo- 

 bus rooiiis 



CirtuIicoC 

 roogtjphici 

 quales J 



trumcali eft illisoccidcns, finiftrumoricns. At Poiitis, qiio- 



niam vt fiderum obitus notent , occArum iiuuencar, Cquan- 



quim alijdicancillos rcfpiccre occafum, quod ibi fmtnifuliE 



fortunatj-.idi-xtrum mancc ad fepieutrioncni.finiftrum ad me- 



ridicm. Gcograpiiis autcm circa ^;quatoiem cxiftentibus, 



quia vt tcm (itum cit alcitudine cocli dcfcribanc , in polura 



fpe£>ant,dextrum cft orlcns, liniftrum occidcns. Atquc m ca- 



dem cciam partc coUocatur dexttum & fiiiifttum a l;liyficis: 



fcd non eandcm ob caufam. Hi cnim nuindum , quad liomi- 



nem (lucndam imai;inancur. Quia vcto in lioininc , (icuci 



in c.X'teiisanimancibii5, omnis loci mucacio a dcxcra proficil- 



cicur, Cqjod videl. ca ad impulfura fic expcdicioc ob calorcm 



hepacis , & folidiorcm cius paicis ac fiimiorcm niufculorum 



nacuram) iccirco cam parccm,i qua ccclcftes fpli.xra: mouen- 



tur,illius hominis.atque adeo mundi partcin conftituunc. Atque 



hoc eft quod Ariftoceles docct , parttm mundi oricnca- 



lcm circ dcxctam ; propterea quod inde tiat principium mocus; 



partcmautcm mundi occidcntalem cffc; finiftram , proptetca 



quod ad eam vergat motus. Thcologi dcnique rcfpiciunt 



oricncem , fuperftitione quadarn dufti : quod paradifus tuc- 



rit fitus vetfus oricntcm , & Chriftus ab oriente fit vcnturus 



ad iudicium Vndc veteres tcmpla fua fic conftruxcruni , vt 



chotus , quem vocant , tefpexetit oticntem. Ritus quoquc 



otandi vetfus oricntem inccr Apoftolorum cradicioncsaqui- 



bufdam numeracur. Iud.-ei contri ad occidenccm ocabant: 



quia vcrfus iftum mundi cardincm fanL>um fan^orum vna 



cum arca ftrdctis ficum crac. Cuius rci aliam racioncm adfe- 



runt, qui dicunt , lud.cos in prccibus fuis conucrtiftc facicm 



vcrfus occafum, nc vidcrentut folcm adorarc gcntilium roorc. 



De hac varictacc noccncut ifti cetfus : 



Geogritphiis Sorenm , fcd cmlt menfor ad Aufirum, 

 Vr/ico Dei exorttim videt, acatfiimqiie foeta. 

 Geogr^phum fhyficnf fecjuitur, ■vatemqiie Ind/tu4. 

 Hic qua;ritur,Vcrum mundi hemifphxrium fit dignius, in- 

 fctumuc vel fupctum ; Quis item inter mundi cardincs , num 

 ocicns vel occidens,fcpccncrio vcl meridies ? Ad primam c\\ix- 

 ftionem rcfpondcmus.feptcncrionalc fiue fuperius mundi he- 

 niifph^riumcfle dignius : quoniam plurcs& infigniorcs nu- 

 merac ftellas 1 & Sol diucius moracur in hac plaga , quam in 

 Auliali , S: denique cultiorem & meliorcm terra: parccm fub 

 fe concinec, puta Europam, Afiam, &: Africam. De cardinibus 

 miindi fic quidam refpondcnc: illum cfled gniorcm , quieft 

 dcxtcr, icavt diuerfo refpeftu omBlbus & fingulis pr.rrogati- 

 ua dignicatis tribui poffit, prout omncs & finguli pofiunt ap- 

 pellari partes dexrcr.r. Sed vidctur ita ftatuendum : Oritnta- 

 lcm rardnem fua naturii elTc digniorem. Prior enim illa 

 dignitas cft accidenraria .- hrc auccm cft efrcncialls ; quia 

 Oriens cft vcluti porta.perquam ftell.-E ingrediuntur horizon- 

 tem. .\d cxtremum cti.tm hicqui:ri folet, an fuperum & in- 

 ferum finc priora dextro & finiftro > Cuius qu.Tftionis affir- 

 matiuam ftaruimus cum Arlftocele lib.t.de cach r-i-Nam dcx- 

 trum & finiftrum funr m animancibus tantam, fupcrum vero 

 & inferum etiam in ?,rboribus repcriuncur. Dcinde lon^itudo 

 cft nacuti ptiot laricudine :quiaduiftu linei fi: fuperficics,du- 

 ^ufupcrficieicorpus. Arqui fiirfumpercincr adlongicudinem, 

 dextrum ad lac'tudinem. Igitur furfum natura fiue originc 

 prius eft, quam dextrum. 



///. Hernljjihi.rhmciefcribitHrvelahhoriz.onte, 

 vcl ab acjuatore. 



P.,erpei^u horizontis cft hcmifph.Ttium fuperum vel infe- 

 rum: refpeffu .-cquatoris cft boreale, vcrfuspolum aidicum; 

 vel auftrinum,vcrfus poluin antarfticum. 



/ V Circuli cofrnographici/iint notionesfectind^. 



Non exiftimandum eft circulos re.iles in fphxia mundi 

 occurrerc.Nih lenimaliudfunt ifti circuli,quam nociones fe- 

 fccundx, Tue filum Thcfci. Nam quemadmodum poeci me- 

 morant , Thefca duftu fili Ariadnei euafiflc tortuofos la- 

 byrinihi anfia^nus.fine cuius fili fubfidio cxitum inucnire nc- 

 quaquam potuiffct : ica mcns noftra ingrcfTura admirandum 

 naturi chcatrum Cquod nobis propcer c.rcicatem noftram vi- 

 dctur A»/3u2^>^a;J^' ) filo maxinic indiget,cuiusduiiumfequa- 

 tur. Filum vcro iftudnihil eft aliud quamcerta analogiaali- 

 cuius machina» ab intcllertu noftro excogitatx, ad repr,rfcn- 

 tandam raundi figuram. Hinc excogicaca cft figura fph.vra: 

 matcrialis , qu.-e varlis diftinfta efl circulis. Qiiemadmo- 

 dum cnim in Logica traduntur nociones fecunda; gcne- 

 ralcs , quarum adminiculo , & , vt fic dicam , fultura 

 fcu pcdamctico , mcns noftra prcgteditur feliciccr in cog- 

 nicione nocionum primaium : ita in Cofmographia , cu- 

 ius fubic.^^um cft (iiMiinius , & a fenfibus remocius fpe- 

 ciales nocioncs fccund.T exco<»itat.T5 funt , vt illaium ope 

 ?nundi fupciioris & infetioris r[uantitas vccunquc pofllt 

 adumbrari. 



V. Omnis circulus diHlditurirt^rAdttt i6o:^r4- 

 dus vtro in 60 minuta. 



Diuerfxfunt opiniones , cur quiuis circulusin jfiogradus 

 fit diuifus. Prtmn eft : quia circulus Citcini exccnliOBe,quadc- 

 fcribicur.diuidicur in fcx parces xquales : & quia fcxcam hanc 

 parccm Sol , qui cft rcgulaomniiim motuum , fcre kxaginta 

 d.cbus in Zodiaco pcragrac, vcrifiniilc eft proptcrea,circulum 

 in tocidcin particulas diuifum.Seirw»*^^ cft:quia anni Ipacio Sol 

 duodccics Lun.-E coniungicur , & a qualibet coniundione ad 

 fcqucntcm func quafi dics triginta. Hinc fad;um,vt Zodiacus 

 primo in ii.deindc in j 60 pacccs diuideiecur:qu.t lacio poftca 

 cTtcris circulis fimilitcrapplicata. Tmia a commoditatc : quia 

 nullus numcrus diuifioni ( qua fxpe in calculo Alhonomico 

 opus)apcior quam 60 : & qui indc exurgunt,3 6o. Priorcnim 

 habet omnes hos cxade, i .i. j .4. 5 .6.1 c. i z.i 5 .lo 3 o,Poftcrior 

 1.1.5.4. 5. «.8. 9.1 0.11.15. 18. 10. 14. 5 0,5 6.40.4«. 60.71. 90.110. 

 1 8o.Intcr minores itaque nuracios non eft ahus,qui tani niul- 

 tiplices habcat parccs,atqucfcxagcnarius,vt intermaiores} 60 : 

 ac proin Je hi duo non iolum dwifioni, fcd etiam additioni & 

 fubdurtioni funt aptilfimi.Huius loci eft illud fchcma: 



Citei 



Uifio ; 

 S»dl 



Dodrans I I L 10. 



yi. In (jtioHts circulo eji alii}uod punElum. ^iltxXv, 



Nimirum oporcct vt ftt .meta aliqua, circulum inchoans & 

 terminans. Cum vero illud non iit in circulo >«»e^«,ncccrtum 

 eft vt ibi cfle ftatuatur ^1^«- 



y^ 1 1. Circulorttm , cjuibni mundns dtjlinguitur 

 alijfitnt mobiies, alij irnmobiles. 



Mobiles funt, qui in cceIo cum primo mobili conuertuntur, 

 cundcmque fcmper jn gloho locum obtnent : vnde etiam fixi 

 & immutabilesdicuncur. Siintquc maiores, vcl minores. Ma,- 

 tores funt.qui idcm cum terra ccntrum habcnc,& /plixram di- 

 llidunt in duas parccs arqualcs. Et hi vcl altitudine caient , vt 

 jtquaior & Coluri .- vel eadcm conftant,vt Zodiacus. Minoret 

 funt , qui diuerfum a mundo centrum obcinent , atque idco 

 fph.Ttam in duas in.xquales parces fecant. Et hi dicuntur pa- 

 ralleli, quiacorum a fc inuiccm diftanciafcmper cadcm eft: 

 quod non poccft dici dc rnaioribus, fi cxcipias xquatorcm. Et 

 hi funt mcdi) , vcl cxtiemi. IUi vocancur tropici, hi polares. 

 Circidi imnioh'lcs funt, qui fphsera mota non mouentur,vt ho- 

 rizon & meridianusrqui & mucabiles dicuntur.quia non omni- 

 busiidem funt.Sicu enim in tena mutato,ipficontinu6mutan- 

 tur.Dicuntut ctiam cxcerni fiuc extcriores ; quia in fphxia ar- 

 millari & iii globo cxtcriorem occupant locum : ficuc ptiores 

 dicuncur inccrni feu interiorcs, quia func inipfoglobicorpo- 

 re. Horum circulorutn diagrammafit iftud. 

 Zenith. 



4^- 



yj 1 1. De circulis maioribtts hoc loco tenendafunt 

 ^uatuordecim theoremata generalia. 



I. Circulus magnus, vel maximus , eft qui globum diuidit 

 in duaspartcs aquales.i.Circuli magniomnes incer fcfc fuot 

 a;qualcs.;. Ciiculi magni omncs fe mucuo fccant duobus lo- 

 cis in poctioncs acquales,(iueinfcmicircuIos4. Circulusma- 

 "nusbinos habct polos ediametrooppoficos,a quibus vtilm- 

 quc diftac quadranccm circuli,fiue gradus nonaginta. 5.Qu|irt 

 circulus magnus vnus tantum dcfcribi poteft ex iifdcm polis. 

 6. Circuli magni fefc fecant, vcl ad angulos rcftos, vcl ad an- 

 gulosobliquos. 7. Qjoruin poliincerle diftant grad.90. huc 

 quadrantem circuli,ilii fc fccant ad angulos rc<flos,& altcr cit- 

 culuscranfit pcr polos alcerius;& contra.S.Quorum poli pro- 

 pms abfunt qu.-idtantc circuli.illi fcf: fccant angulisobliquis. 

 vnoacuto, altcroobtufo. Nam fcilionis angulus tantus ha- 



bctur, 



