384 Encyclop^di^ Lib. XVI. 



gatiux , quod amnia exa{\i(rime in to , adcoque inipfo mi- 

 nuto cxcqui liceat ; prasreitimxjui primi mobilis JoL^nnam 

 rpe^^lant , coipotumquc cclcrtium obferuationcs , rclpcdu 

 Ecliptici Sc Aquatotis , abfquc laboriofa ftipputatfone in 

 eo meclunicc pollunt pcrHci. Kabct ic magnus Hctrurii 

 rfux haud minori magnituaiue duos inhgucs "lobos , lcd 

 communi fabrica.altcrum tcrrcftrcm.altcmm coclclkm, qui 

 eftatmillaris. Pono Sanderfonus & Hondius , patcr & h- 

 Ifus edidcrunt eriam j^Iobos minores. Itaque !.',lobus raatc- 

 lialis ertmaximus, nK-dioximus,vcl minimus. Vuigo tufticit 

 diamctcrb.pcdalis , aut fcfquipedalis. 



Fabneit vloht Ingenm tcfpicit maccriam &L t-ormam. 

 Mxteria^globi fit folida , vel cx mctallo, vcl ligiio bcne cx- 

 ficcato, veUliattacontusa, creta & glutinc petmixt .1, probc- 

 quc fubafti. 



Torma (\t cm^i rotunja', & cir ulis diilinaa. Ita- 

 que. 



trimb bafis fiat ad giobi fuflcntationcm- , cui ad pcr- 

 pendiculum crigantur fcx co!uracl!x , -rqii.ilis ad inui- 

 cem longitudinis , quibus ad libcllam infiflat cyclus 

 annularis , bcne craffus & latus , bafi parallclus , qucm 

 fjori^iontem vocant , Deindc honzonti in duplici filluri 

 inftftat circulus .rneus , vel ligneus , ad rc5os angulos, 

 ita vt hk illac per cafdcm fifTnias citcumduci queat, 

 vt vfus poftolat. Hic vocitur meridiAnas. Duobus huius 

 meridiani pun^is oppofitls affig^Mitur cxtrcmitatcs f.yli 

 per globi foliditatcm , eiufque centrum tr.iicfti. Harum 

 cxtremitatum altcram , folum mundi , Borcum fcu Ar- 

 ilicum ; a't::ram , Aufinnum ■vel Antarcticuin : ip- 

 fumque ftylum , avvm vocant mundi. Alterutri polo- 

 lum adiungatur ciicilus minutior , & ipfe xneus vel 

 litjneus , in 14 jcquas partes , fcu bis it in(tevftiti.i 

 acqualia , diuifus , pro numcro horarum integr.-e dici 

 & no(Sis. Ideoque cireuliim ho"arir.m \ocant. Extrcmitati 

 axis pct centrum horarij clrculi tranfeuntis adncicrdus 

 efl ftylus minutior, c^ucw 'ndiccm horarita?) vocant. Pori 6 

 quadrans e ohalybe vcl lamin.i xnci iuxta fphxrx gib- 

 bofitatem for.mstur , habens in longituJine quartam par- 

 tem magni cijculi , apraturquc in hanc formara roevi- 

 diano , vt omnium locoriim zcnith accommodaii quc.it, 

 diuifus ab extremitate vcrfus fummitatcm , qua nicri- 

 dlano affigitur , in gradus 9-. lulgo tjuartam al:itudin:s 

 fy ciriuUtm -vtrticxllm noininant. Ad globi pcdcm con- 

 ftituitur comtajfus , vcl pyxis nautica : cuius beneticio 

 animaduerti potelt , num ritc & ad quatuor mundi car- 

 dines fphxra dirig.itur. Sequcntur iam circuli in ipfa 

 jlobi fupcrficie dcfc.:ibendi. Piimo a-quali ab vnoquc 

 polo diftantia , fiue 90 graduum interuallo_, dclnicatur 

 maior circulus , qui vocatur A^quinollutlu , feu i€qua- 

 tor. Hunc in duobus punftis oppofitis obliquc fccat cir- 

 culus etiam maior,,qui Zodiiictu Sc Sip^ifer appcllatur. 

 Eclipticam & >^quatoiem tranfucrfim lecant duo circu- 

 li , maiorcs item , qui Coluri vocantur. Vterquc pcr 

 mundi polos tranlit & j?iquatorem rcclc fccat. Aitcr per 

 ▼triufque inierfci.T.ioni> puncla ttanfit, & vocarur Colu- 

 nu iquinocl'orum i altcr pcr puncta maxun.r diftantia:, 

 & CoturM [olflkiorum nominatur. Ir,-;que colurus .rqui- 

 nOLlialis tranfu pcr polos mundi tantum : folftirialis pcr 

 polos mundi & 23j'aci fimul. Et h.iftcnus quidcm tunt 

 eircul'' maiores , qui totam globi fuperhciem in duas xqua- 

 les proportioiies difpcfcunt : fequuntitr minores, qui in duas 

 ini*quale3 dirimunt. Hi oinncs jtquatoti funt parallcli. 

 Ptimo Tropici pcr pun^rta maxim.r dcclinationis Eclipti- 

 cx ab vtr.ique partc ./5!qtiatoris ducuntur. Qni ad Borcam 

 vcrgit , Tropicui Cancri ; qui ad Auftrum, Capricorni d\- 

 citur. Dcinde tania ab vtroquc polo diftantia , quanta 

 eft Tropicorum ab A'quatorc , ducuntur duo. circnll mi- 

 noTc.s , qui a polis , ad quos acccdunt , nomina (umpfc- 

 runt 5 vt altcr dicatur circulia Ar:ficus ■vel Borc.^lit , op- 

 '^ pofitus autem , Antarciicus -vcl AuftriniM. In his circ.ilis 

 'poU Ediptici fiti funt , vbi Colurus folftittorum eos in- 

 tertccat. 



Tofitio rlohi Cc hatct/Aritl; orania is collocandus cft: 

 .horizonti ad pctpendiculum rcfpondcns. Dcindc vcnto- 

 rum diftindioncs qu.T funt in horizontc artificiali , vcri 

 horizontis ventis itji adxquari. debent , vt ortus ortum, 

 occiiicns occidentcm fpqcflct, ' Cui rei feruiet ptxcipue 

 .Cojiipa^Tus , qui globi pcdimcnto additur. Collocato in 

 ^CVij? Vtnsdum, globo , volui ac reuolui poteft , ita tamcn 

 nc bafis , fcu pedimentum , .lo.co fuo folicitetur ; haben- 

 'daquc ratio ^atitu^ipis loci , b quo degis : quae prout 

 vpl .riiaior vfl mliior fuerit , ad eum quoquc nioduin ele- 

 iiatidiis eft fupra horizontem polus. Nam quanta fuerit 

 }oci I^titudo , tantuni quoque fupra horizontcm polus 

 afrurgct. e. gr. alicuius Ipci latitudo borealis fit ^o.n-^el 

 ji.^rad^ Eleuandus eft totiilem etiam gradibus fupra hon- 



zontchi poUis borealis. Si vero iatitudo fuerit auftralis , con- 

 trario modo aijcndum, con ttitucndulquc tiun fupra hori- 

 lontcm polu» auftralis. At iub yEqnatore , vbi latitudo nu!- 

 lainucnitur, vterque polu> , auftr.^lis & borcalis , horizenti 

 imponcndus. 



Spb.iro^raphia diftin^l^ cxplicat fabricam & vfum globi 

 ccclcftis & tcrreftris. 



Globus ii£!elt:4 el^' armlllaris , fcu pcrtulus , vel folidus. 

 Ille vulgo fph.Eia csdeftis ; hic , Globus cceleftis appel- 

 latur. 



Glfbtis tirmillari! c(\ , qui conftat arinillis , id eft, circulis 

 tantiim ; & fere inclufum habct paruum globum terrcltrcrn, 

 Vidc paulo poft'in Sphi-ricis cap.io. ' • 



Giobtii c.i-lefits folid.ii conftit circulis & ftellis. 

 Eius occurtit tabrica &: vfus. 



Tabrica eius in co vcrtitiir , vt pr.rter circulos infcri- 

 bantur ftcllx fix.r in fuos afterifmos , fcu conftcliationcSj 

 ciFonnat.i'. E.x" diuidaniur in quinque claflcs. In prima 

 lunt liemilph.rrij Botcalis conftcllationcs X X I. In Ce- 

 cuiid.i, ligna Zodiact Borea VI. in tertia , (igna Zodiaci 

 Auftralia V I. in quarta hemifph.rrij Auftralis imagincs ex- 

 tra Zodiacum nobis confpicux., numcro X V. in quinta^ 

 hcmifpha-rij Auftraiis imagines , nobis non confpictix', nu- 

 mcroXVI. 



Vfu4 globi catlcfiis cft in Sph.rticis, Computo, Geographia, 

 Qptica , & Gnomonica. 



In fphsincis, bcncficio globi coslcftis inucnitur i. altittido 

 foIis&: ftcllarum. i. locus folis , eiufque dcclinatio ad dicm 

 datum. ^. afccnfto rci.^Ia & obliqua folis & Itcllarum , ad da- 

 tr.ni qtjamlibtt loci latitudinem &: tcmpus. 4. differcntia ho- 

 ii7.ontalis intcr mcridianum & circulum verticalem folis 

 aijc ftclli, .id datum tcmpus & locum. 5. hora , itdmquc 

 amplitiido ortus &. occafus folisSd i^ellatuiTi, ad datum tcm- 

 pus & latitudincm alicuius loci. 6. tnplcx ortus & occa- 

 fus ftcllarum. 7. longitudo , laiitudo , & dedinatio ftella- 

 rum fixarum. 



/» Cc?»f ;/w, bcncficio globi cocleftis inuenirur i.quantitas 

 diei aut nocHs, vc! quaiititas parallcli (olaris , qua: ("upraho- 

 ri'zontem manet- qu.roue intra latet. 1 hora diei & noftis 

 ramifli'qua'is quam sequalis , ad quoduis tempus &: latitu- 

 dincm loci. 



In Geogntph'ii , bcnehcio gltbi cceleftis inuenitur loci la- 

 titudo ex obfcruata nicridiana altitudine folis aut ftcU 

 latum. 



In Opticis, bcneficio globi cceleftis inuenitur crepufculo- 

 rum initium, &l finis ad datum quoduis tcmpus & latitudi- 

 ncm loci. 



In Gnomvnica , bcneficio globi crcleftis conftruitur 

 horologiuum lciotericura , ad datam quamlibet loci la- 

 titudincni. 



Gtobiis tcrrcfirts conhderatur quantum ad fabricani & 

 vfimi. 



Fahrica in eo eft pofita , vt pritcr circulos infctiban- 

 tiir partes ternr nitiorcs Sc minores : itemque nomina 

 Zonarum, & iincr nautic.r fcu rhombi, dcniquc climata &: 

 paralleli. 



Vfus cft gcographictis & hydrographicus. Ibi inuenitur 

 I. longitud-i, laiitudo, dii^antia, & politionis angulus, vel Ci~ 

 tus locoriMii in tcrreliri globocxprefiorum. 1. latitudo loco- 

 rum. 3,ciift.intij df.orum locorura & angulus pofinonis : hic 

 inuenitur dcfl^ xio acu.s raagiLtica; a veri nieridiani fitu.quani 

 vulgo vocant compafll variatioticm , &: rhomborurn n.itura, 

 origo, &vrusin nauigandi ratione cxpli^catur. 



Do his omnihus vide ini"ra in .Spha;iicis> Computo, GcO' 

 graphla, Optica, Giiomonica, &: Nautica : vbi cxplicantur 

 ifta problcmata. 



//. Sph^ra tnotm pnytiuifiue pcrenni: vldetur con- 

 Jict po(Je,Ji '^uii Jl'!rituni mundi vnmerfalem , otiem 

 vocantiVojJh nptiire C5" iKCommodare gloho. 



Hoc apotclefma vere admirandum cenfcri ucbct , ii quis 

 luuulmodi globum fabrciaccre pofiit , in quo vari.r fpha-ra; 

 moucantur abfque principio cxterno & violento. Hoc au- 

 tem is dcmum prccfiitcric, qui cognitum habcc fpiritum (\- 

 uc animam mundi,vt vocant. Intelligc hicvim illam motri- 

 ccm , quam Dcus indiditomnibus corporibus, non vcro ani- 

 mam mundi Platonicam. Hac de re Eurggrauius in Bio- 

 lychino fuo fic ait : Hic( ncmpe Corrtelius Drebbelius )Cphx- 

 raiTi fabricauir, qua mobilis fcmpiterni virtute, percnnes ex- 

 plicatilfimofquc fidcrum ccrlcftium mottis ac lcgcs ,tcmpo- 

 rum, motuumque in lis pr.TdeftinatioDes rcpr.rfentauit. A 

 coelo intcrno, fcu aftro inuifibili eft ifta virtus. Si-d&: Archi- 

 tas Tarentpius , vt Ciccro in Tufculanis ^ &: exco Laiftantius, 

 itcmque Claudianus mcminerant , eiufmodi fplia;ram coin- 



pofuit. 



