Vranometri^ Pars. I. Cap. I. 38 7 



fccf tir rerum efltlcftium eontcraplitionibus. Ey? f^aalh fo/l: 

 Vt in aiboruirt fihtisinni, fic in tota diuinilTim.T: artis com- 

 pafitione lineamcnta quiiam apparent ottus huius ; vt m>- 

 txcm Sc nutricem Afliologiam , aKncgaie non pofTit Aftro- 

 Bomi» filia & a'mnna. Pattes e us prxcipux habentur , Ob- 

 feruationes , Hypothcfes , Mcclianica , Caiculus fcu Ta- 

 bula,': qua: fiiiguixin pr.rdiif^iones fetuntui. Obferuare do- 

 cuit iiderum po(itus,cura futuri ptouida , ortumquc Canis. 

 mrrns a Nili exundationibus. Hypothcfes conlHtuetunt ar- 

 tificcs , vt obferuatatum varietarum caufis in apcrto pofitis, 

 iam non tantum annona ex aflris , fcd ipfa etiam aflra cx hy- 

 pothefibus praiuidcti pofTent , cfTcntquc ligna futurorum 

 piius in mentc , quarain mundo. In hunc vfum fuppcdita- 

 uit Arithmetica Calculos & Tabulas , Iiypothcfium vim ei- 

 ptimcntes: Mechanica, Circulos , Thcorias,Sciatcrica;vt qua 

 partc mens dcfatigata fuccumberet , vbi vcl manus opit^ila- 

 rcntur ; elTetquc omni modo via patcns & complanata , qui 

 in p'i(itum fiderum prxfentem , prasteritum , vcl fututumre- 

 <5la ducctct. 



1 1. Vranometria. conjiderat decem orbes coelefies. 



Dc hisorbibus ttia qurruntur: An fint reales ? Quotfint? 



Qjjo ordine collocandifint ? Ad frimam qaijiienem refpon- 



dciuus diftingucndo. Orbes namquc coeleflcs funt vc! Iiy- 



potliefcs , vcl ccrta corpora. Ibi funt orbes imaginarij , qui 



in theoria planetarum adhibentur , vt funt conccntrici,cc- 



ccntiici,cpicyclus,& (Imilcs: quiita fc habcnt vt circuli.quos 



elfc imaginarios libio fuperiori vidimus.Scd alia clt ratio oi- 



biujii, in quibus mouentur ftclla:, qtiiquc funt fubicflum cer- 



ti alicuius motus. Hi enira reuer» cxiflunt : quod ita patet. 



Impollibile eft , vnum idem.que c<irpus pluribus motibus per 



fe moucti , quani vno. lam veroconllat.non vnum efTe mo- 



tumomaiuraflcl!arum. Vnde ncceflario concluditur, orbes 



diucrfos , ic tculiter diflinftos eire, quotum beneficio fiant 



motus illi diucrli. Sice.gt. lunaprimoniouetur ab oriente in 



occidcatem , diurna totius caeli rcuolutione , eaque omnibus 



iti-llis communi. Deindc contrario motu verfus oricntcra a 



folenotibill fpatio rccedit.Tcrtio in plcniluniis &nouiIuniis 



modo vicinior.modo remotiot confpicitut , vt cclipfcs fidem 



faeiunt. Vnde nccefratio tres colliguntur motus , vnus ab 



orientc in occidcntemaiqualis: altcr contratius vetfusotmm 



inaiqualis : teriius furfum deorfum , vtmodo multis railliari- 



busvicinior , modo remotiot cxiflat : qui motus ccttc varius 



ad vnum idcraquc principium fruftra refcrtur. Contra hanc 



fentcntiam primus difputauit lohannes Pcna Gallus,qui Opti- 



cis rationibus ptobaxe conatusefb, non cfTcplutes oibesrea- 



les : quod lcllicet proptet diucrfa media & vatiastcftaftioncs 



necelVe fitftellasnunquam gcnuino loco & conuenienti ma- 



gnitudinc vidcti.Tycho quoque Btahe non vno loco teflatur, 



libi cettis obftruarionibus ceflate,coclum cfTe liquidiirimum & 



ratiltimum , nuUifque otbibus realibus compaAum, nec ta- 



men ob id cum acre clcmcntari natura: & fubftantix eiufdcm 



effv (ibi vidcri. Quam fuam fcntcntiamcumexmotu vagb & 



libero cometarum in fummo ithcre ( fupra lunamlprobat ac 



demonftrat, tum ctiam ex reftaftione Optica. Quid veto de 



titmamcncofiuccoelo llelliferofenferitTycho, (itneillud fo- 



lidum an liqaidum,cx ipfius fcriptis liquido cognofcincquit. 



Sod admiffo iftiu;! firmamenti raotu diutno ( de quo Tycho 



«onnunquam ambiguc fentite videtur ) ratio cuincit cocli 



iftius indiffipabilitatcm : quoniam coclcftcs iK Kebatth fme 



exetcitusftellarum , alitcr non polVcntrapidiffimo ifto motu 



circumagi , incolumi acie , nec interruptis confufifuc ordini- 



bus. Ad rationcs Opcicas quod attinct, illa: nihil concludunt. 



Namquia othcs ccelcftes multo func fubtiliores quam aer , 



non tctminant vifum , idcoquc mcdium videndi hic non mul- 



tiplicatur. Kcquc vcro putandmii eft ,oibcsilloshocfcnfudi- 



cifolidosquod fmt inftat ctyftalli.Nam foliditaj elcmcntaris 



a ccclefti coipote quam lon^inimcabcft:. Pct foliditatemita- 



quc oportebic intclligcic indilTipabititatcm , quaft,'t coclum 



iion lit fluidum &: d\lTipihi\cvt\3.ei:.Ad fecundam <ju/tJlioMm 



ita icfpondcmus. VndccimfuntoibescQcIeftes, fiuc vndecim 



coeli. Ex hisccElum vndecimumeftimmobilc , qnod piopter 



luciditatcm fummain dicitur cmpyteum; teliqui funtmobi- 



Ics. Illudad theoloijiam pcvtinct:lii funt Afttonomica: coiili- 



d':ratiohes. Cosli ifti mobilcs abalii^alitet commcmorantut. 



Roccntiotcs fiouidem a verctilms ,&intet fcfe diffcntiunt. 



Plato cnim,Ariftotc!cs,Hipparchus, &3lij oftotantum oibes 



fubafpcdumcadcntes numcranint. Ptolcma;us , Alfraganus, 



& alij vnum adhiicaddidcrunr.Cum cnim oftauum Ariftotc- 



iis orbcm.iiio m-iru aboccafu verfus oitum vctgcntc ptxdi- 



tum effc vidcrL-nt.ne vni eidemquc otbi duos conttarios mo- 



tus tribuctcnr.vnum tnfupcf orbem addlderunt, cumquc pri- 



mum vocarunt. Alphonfini ^utem.Putbachius, Rcgiomonra- 



nus & CopcinicMs,prx'tcr has noticm fph.Ttas dccimam addi- 



QCtuncptoptet motum rettium , qucm a feptcntnonc vctfus 



mcridiem ptoccdctc dcptehcndctunt : & hunc dccimum or- 



bcm primum mobilcvocarunt.Hunc numcrura etiam nos rc- 



tinetnus, hoe dudi atj^umcnto. Piineipio funt fcptem cocli 

 planetaruminfra fpharram oiftauam. Kam quianuilibct pla- 

 ncta propiium habet motum pctiodicum ab occafu vctfu» 

 ortum,acceffc eftquemlibct etiam haberc peculiatem otbem. 

 Corpusenim limplcx, quod mouetur plunbus motibus vnum 

 habetper fe & intctnc , tchquos ab alio & cxtetnc. Deinde 

 oiflauam fphitam effeoranes ctedunt & conci'dunt:ccElum vi- 

 delicct ftclliferum..\t hxc ipfa fphi-ra ttiplici mouetur motu. 

 Neceffe igitut eft,vt fupia illara fint adhucdu,Tfphxrx,i qui- 

 bus impcl!atur, i:a, vt tertius motus ipfi (it ptopiius, hoc tno-- 

 do. CcElum(tcllifctura vna ciim ftells fixis mouctur aboitu 

 vctfus occafum vigintiquatuot xqualiuni horarum fpatio: 

 quemdicunt »w/«ct ;■«.'.•«', quia eft incitatifnmus. Hic quia 

 competit nmnibus & (ingulis orbibus infcrioribiis , tribuitur 

 priroo mobili, flue coclo dccimo.Dcindc fphxraoftauaconti- 

 nct ftellas , qux quadragintanoucm annorum millibus ab oc- 

 cafu verfus ortum moti adeundcm locum.vnde fcmel profe- 

 ftx funt,redeunt vninerfi. Videmus enim,ftellas fixas muta- 

 re loca,!icct non ita fcnfibilitcr.Ncccffc igitur eft, vt fub cxlo 

 decimo (it nonum quoddam ccclum,quod hunc ftcllarum fixa- 

 rum motum caufetur.Hoc tali motuccclumcentefimo ouoquc 

 anno vno graduad ortumccdit. Tcrtius motus cft proprius 

 fphitr oClaui , qucmacceffus& rcccffus.itcmquctrepidatio- 

 nisvocant quo motu rtcll.e inerrantcs abAultro in Boream,& 

 hinc in meridicm protrahuntunqui perficitui feptcm millium 

 annorum fpatio. Cumitaquc cOnftetjVnius cotporis flmplicis 

 vnicumeffe mocum : quodfipluribns agitcturmotibus, vnum 

 duutaxat cffe proprium , alios cxtcrnos:priterca fphxramin- 

 fiiiorem .i fupcriote moueii , non contra : neccffe eft, fupra 

 fph.Ttamoftauamduas fpliitascoUocaic ,ita vt fphitaocia- 

 ua vnico cantum fuo feraturmotu • & duobus cxtctiiis : quos 

 non icclc violcntos dici putamus.VioIcntumquippc dcfttuit 

 natutam. Et non omne quod eft prxtcr naturam , dcftruit na- 

 tutam.Sic ftatus fcpaiationis animx eft prartct ipfius natutam, 

 nequc tamcn violcntus.Ex his patct,quod motus cccli fit rc- 

 <fl:us,velttanfuetfus.Rfi!?«< eftptoptiusptimimobilis,quo illud 

 14. hotanim fp.itio fupcr polis & axc mundi citcumuoluitur. 

 Tranfuerftis eft, quo ccclum circumuoluitur fupcr axc & poli« 

 talibus.qui dcclinant ab axe & polis mundi , eofque tranfucrfc 

 fccant.Vnde pacec,hunc motum priori effc contrarium, popu. 

 lariter loqucndo. Non cnim cft contrarius philofophice , fi 

 confideretur contratietas:quia non (itfupet eodcm axc & po- 

 lis iifdem. Poito motus ille tranlijcrfus eft vel cx aduetfo,vel 

 cx Iacere.Af(K<« ex arfttfr/ieft, qui fitab occafu vcrfusortum: 

 & hic eft vel •vnifermn fphiri noni & od1aui:vel varius vt 

 fcptem orbium planctatum.Alo^r« tranfuerfu^ a iatere eft.qui 

 fit a feptentrione vcrfus mcridicm ,& concra. Et hic eft pro- 

 priusfphiri odau.T;. Ex his conftat,vndccim cffe cccIos,an- 

 numerato empyrco:cx quibus alij funt't>a,Tfi,vt ofto infetio- 

 res:alij «««syoijvt teliqui.Sunt tamen,qui primum raobilevo- 

 cantccclum vndeciinum, & inter illud fph.-i;ramque oclauam 

 collocant coelum nouum & dccimum , ica vt totus numctus 

 duodenario contineatut. Supereft teriia tfutfiioAe otdinc (iuc 

 feric iftorumotbium,quam ponimus talcm : i. Sphxtalunx. 

 1. Sphitafiuc orbis Mercuri|. 5. Sphira Vcncris. 4. Sphxta 

 fiue ccclum folis. 5. Sphxta Martis, 6. Sphiralouis./.Sphx- 

 ra Satutni. %. Sphxra ftellatum fixatum. 9. Coclum cryftalli- 

 num, quod dicitut primum moblle Ptolcm.Ti. 10. Primum 

 mobile, quodetiamdicitur primum mobilc Alphonfinorum. 

 ii.Co:lum beatorura. 



III. Trimum mobile fupremum imerorbes Aflrono- 

 micos locum tettet- 



Namquiaduplcx inprimis incft ftcllis moius , eommunif, 

 qul vigintii]uacuor liorarum fpatio abfoluit»r-&/iM;/>ri««,qucm 

 (iiicjuli h ibciitpcculiarcm:coinmunc (luc gcncrale principiura 

 moucns , quodcft primum mobilc,rcdc piimoponitur loco. 

 Virtusquippc fupcrior influit in intcrioiem , noiicontra.Hic 

 du.r difficultatcs cxpcdicnd.v funt. Primo quxrirur, anmotus 

 cccli (it n.ituralis vcl voluntarius?Scaligcr facit cum volunta- 

 riuiii proptcr mottices incelligentias:7.abaiclla contra con- 

 tcndit , cum vcre iiatutalcmeffc.NciZabatelli fubfciibimus. 

 Et(i cnim conccdimus.angelos prxcffc ccclis qucmsdmodum 

 & aliis cieatuiis:hinc tarnen non tciflc infettui.otbes Sc ftel- 

 las moucti motu voluntario,(icut non tciftc motus aqux dici- 

 tur voluinatius, ob id,quia ip(i pi.rcft angclus. Deinde quxti- 

 tur,quomodo, cumctrlum (it inobilc, Arifltt lib.^. de ortu 

 ariimnl.l.c.\. illuil vocct immnbilc?Rcfpondcmus, coclum hoc 

 fcnfu dici immobilcquod ita agac in h.Tic infcviota , vt ab hi« 

 . viciffmi non patiatur:quam baibari vocant tcparttoncm. Voca- 

 tur it.ique ccclum immobilc,quatcnus non cft ab his infcrio- 

 tibus viciflim mobile.Vndc corlcftc co£pu.s folidumcffcopor- 



.t^t,& infcrioribus corporibus mintmc cedcns. Namflccdcict, 



ipatcrctur. 



Qnit oido 

 oibiumcoe. 

 leftium } 



Supteraut 

 intet otbes 

 adronomi- 

 cos quit ) 



Kk 



IV. Mftus 



