3 88 Encyclop^di^ Lib. XVII. 



1 V. Mottu eaVi e/l cominmii,Jiue non imerruptm : 

 fed mn efl aijualii. 



Motus communis Sc proptias . motus orbium & ftellarum 

 ringulaium cfl continuus ; quia nunquim ceiraiuiftacorpo- 

 ra.Scd concinuitas ifta non intlct a:quaiitatem. Singula; nam- 

 que ftcUx ptopriiinraum fibi vcndicant motum: quia fieri non 

 poceft, eandcm & fuTiilcm mouendi viir inclTc maxima; & mi- 

 niraa: ftella:. Et expcritntia probat, ftellam, quo vicinior eft 

 polo, c6 tardiiis ; quo remotior,ieo cclerius moucti:quomodo 

 in rota vidcraus , partes circa axem vclocius qu.im'in ambitu 

 agi. Sic V. g. vrfa minor regiiioreft in curfu quam ma)or ; & 

 qiijE in cauda minoris cymfum^ omnium eft tardiflima.Ttpote 

 axi proxima. 



V. SuhieSlfm primanum primi motus efl prlmummo- 



bile : fecmdarium fum orl/cs reliqui, ^ui vocantur 



recunda mobiliA. 



Nam id , quod rt^dmf aiiquid recipit, eft fubieclum prima- 

 lium. Tale autem eft primum mobile : quod ideo fic dicitur, 

 quia fcipfum circumuoluit, reliquofque omnes orbestecum 

 trahit : vnde hic motus huic fphlTa: pcr fe , reliquis veto per 

 accidens tribuitur : & fupcr polis mundi eft maxime rcgularis. 



V I- MotHS primiis efl omnium euidcfitijflmus. 



Hic enim motus lippis Sc tonforibus eft notus-Reliquiau- 

 tcn\ motus funt latentiorcs,^: cogniti tantum artiiicibus, 



'it VII. Mottti primus efl omnium velocijfimus. 



Cum tam ftupenda fit corporum coslcftium magnitudo , 

 & incrcdibilis diliantia, nuliuincftdubiura, prsfertim in ex- 

 tremis fph.tris , portentofj: cuiufdam , & nullo modo perce- 

 ptibilis celcritans motum liunc clTc primum: cumimmenlus 

 iit propemodum circulus , qui a cardinc oricntis per mcridicm 

 kn occafiim , & viciffim in oricntcm conficltur 14 horarum 

 hoc motUjhorx fpatio coticcrc miiliaria Gcrmaiiica 45047^^1 

 adco quidcm vt motus ille fit velociormotu fagittx vel auis , 

 qu3! intcreadum angclica falutatio recitaretur,circumiret pius 

 quam fepties ambitum vniuerfi tctrs : quje vclocitas omncm 

 humani ingenij captum excedit. Et hxc eft caufa , cur multi 

 malint tcrram conlHtucre mobilem. 



VIII. Trimus motus eompetit emnlhus orbibus & 

 fle!lis,partim xjualiter^p^irtim indqnaliter: 



Nam omn-a corpora cccleftia , femper & vbique , eodem 

 tcmporis fpatio, fcil. i^.horarum.pcriodiim iftam conficiunt. 

 Et ita motus illc primus ell xquaiis in omnibus orbibus & 

 ftellis.Sed idem cft in.rqualis : quia fpli.rrarum magnitudincs 

 & llellarum circuH fuiit in.rqualcs pro diucrsa a terra diftan- 

 tia: & oroptcrea tardiot cft motas lun.T quam folis , Martis 

 quim Iouis,Saiuini quam ftcMarum fixarum,eodem raodo.quo 

 partescirca axem tardiu; moucntur , quam in extrcmitate ro- 

 ta;. Aequalis igitur eft luc motus ratione termini,fed insqua- 

 lis rationegradus,puta inrenlionis & remiflionis. 



I X. Motiis primus confderatur in e^juinoEliali. 



.^quinoftialis cft regula&menfuramoms primi, propter- 

 ea quod a polis mundi , circaquos motus hic conficitur, vbi- 

 quc diftet, & xqualibus temporis inccruallis, in omni terra 

 arqualia fpatia conficiat. Vndc & horarum r.wio { qua: funt 

 p,uticulx artificiales teinporis primi) ad iquinoftialem ordi- 

 narii refcrcur. 



X. Periodus primx reuolutionr-f fbl/empereflfmilis, 

 fi ad certum ACjuatorii punllum referatur. > 



Ratio eft in promptu : quia hic cft idcm plane circulus 

 idcmouc tcmpus. At.ii ad folcni refcratur ifta periodus, non 

 cft libi funiiis^cum ob in.rqiulcm foHs motum , exceffus 

 vltra intcpram reuolutioncm fit insqualis. Qb.v difFcrentia j 

 tamcn cum modica fit , in rudimcntis fphasricis negligi lo. ' 

 Ict , ita vt hic locum habeat tritum iUud Friuor non curnt 

 mimm». 



X I. Primum mobilc vndique terram compleWitttr i , 

 vt & reli^Hi orbes coelefles. 



Videmus cnim , foltm &omne.s ftella? occidcrc , poftvcro 

 oppi)fito loco itcrrum cmcigcrc. Dcindc cxpcricntiatcftatur, 

 dari antipodcs: quibus omnia nobis contrari3,pedes,diei & an- 

 ai tenipora,vt .-nanifcftc doccnt nauigationes & eclipfes. 



XII. Mctus primi mohilis dnpltci nomiae eflprlniiis. 



Hic motus ab Ariftotele «■{«•/>) ^ofa, primw motiet, Jicituc : 

 tumquod infit primo mobili , tum quod omnium primus pc- 

 riodumluamabfoluat, adeoquc fit prior.ipuir;;. A Ptoloma;o vo- 

 catur \vx.'p;f.!.'ts/(i(^ ,qa6i notVi^ Sc dici fpatio.ibfoluatur: 1 

 Latinis diurnus & diuturnus:a Copcrnico motusquociuianus; 

 ab aliis dcnique motus coirimunis , item accidentarius &: alic- 

 iius , quod vidcl. infcrioribus fpha:rispcr.accidens, fiue ab cx- 

 trinfccoprincipioinfit. 



XIII. Mottuprimus, vi &fecmdtu , a Deo 

 potefl inhiberi ad tempiis. 



Ita ciim fol ftctlt lofu.i pugnante , fimul ftetcnmt rcliqui 

 orbcscoclcftcs : & cum idcm.rcttogrcflus eft Eicchia: temporc, 

 tota niacliinaccclclHs adillius motum ic accommodauit. Sc- 

 cus turbatacflct harmoniacorporum ca-leftium. 



c 



A P V T 



II. 



Ve Axe & pollf Jphdrx cxlefiis. 



Pr^cepta. 



§j5Rimi mobilis diftindio per circulos efl: , 

 qua tocus ille orbis iineis quibufdam circula- 

 ribus eft diftindus. 



Circulorum iftorum confideratio cft generalis, 

 & fpccialis. 



ConlKk ratio gencralis eft quantum ad djfFeren- 

 tias generalcs, locum, & diamct os. 



Diftcrentix generales funt ratione cflentii,quan- 

 tiratis, motus, & (itus. 



Locus eft primarins,puta prip.uun mobile:vel fc^ 

 cundarius, fph;i;ra odlaua. 



Diametri func axes, quorum extremitates dicun- 

 tur poli. 



Axis eft linca rci5ta , ab vna cxtremitate fphir^ 

 per centrum ad alteram duifla , circa quam immo- 

 bilem fph.Tra cocleftis coiiuerticur. Incirculono- 

 minatur diameter. 



Axcs fph^r.T cceleftis duo funt pricipue : vnus 

 mundi, fcu piimi mobilis, alter Zodiaci, leu fecun- 

 dorum mobilium. 



Axis mundi cft , circa quem prrmum mobile ab 

 ortu in occaium veriicur, fecum omncs otbes infe- 

 riorcs circumciucens. 



Axis Zodiaci ^ft , circa quem fecunda mobilia 

 contrario motu aboccam in ortum circumagiintur. 



Poli funt axium pundla extrema , fibi inuiccm 

 cppolita , circa qu.-c fit conuerfio fphajra; coclcftis, 

 Dicumur alias vertices & cardines ccch'. 



Polornm ahj funt primarij, alij fecundarij. 



Primarij poh funt, circa quos primum mobile 

 conuertitur. Vulgo poli mundi. 



Horum akcr eft AriSicus,alter Antanfticus. 



Polus Arfticus eft , qui non procul diftat a ftclla, 

 quic in cxtfema cauda vrfx minoris confpiciturrvn- 

 de ardicus ab arfto dicicur. DiciruretiamBoreas, 

 Boiealis, Aquilonaris, & feptentrionalis. 



Polus Ant.irfticus eft , qui Ardico e regioneop- 

 ponicur. yippellatur etiam Notius, Auftralis, Sc me- 

 ridionalis. 



Sccundaiij poli funt,qni fecundo inferuiunt mor 

 tui : quales in omnibus orbibus dantur. 



Ex his inprimis fpedlantur poli Zodiaci : quia 

 ,circa illos fphasra fccundorum mobilium conuer- 

 titur. 



Hi qnoque duo funt , Ardicus & Antarcflicus. 



Ardicus eft, qui conftituitur in inttrfcdionis 

 altero punfto coluri folftitiorum , & circuli Ar- 



ftici. 



Antar 



