Vranometrte Pars I. Cap.IX.&X. 597 



Otlll'. 



ccaiiis 

 roiiiin- 



rentque duo polif.rqiutoris & hotizotitis ) in viiuin ukmquc 

 piinlum. Ciuare iplc itijiii cquator viccm prailtabit lioii- 

 zontis. Ibi nu;lus ortus, nui.us occalus ftcUjruin fixarum. Ibi 

 nuil.r n-»undi plag* daiitur,nulli caidincs. Hic horizon dicitur 

 parallclus: quia cum circulo p.Trallclo mcdio, ncmpc xquato- 

 rc,vnitus,cofdcm polos acfju rit cuni mundi polis. Cuiulmodi 

 horizontcm &('ph.rr.v lituin liabcnt.qui lub ipdsmuadi polis 

 tcrras politas incoiunt,li niodo alic]ui ibi liabitatc polluiitpro- 

 ptcr intokrabilc trigus.H.cc fplirra mouctur ijucmadniodum 

 vidcinus lapidcm molarcm moucti. Clauius cum Sacruhofro 

 lantum duplicein fphirx poiitioncm a£;noIcit , rciflam &; o- 

 Hi(]uam ; & hanc ctiain iis, qui dlrccle Cub poiis habitant.rri- 

 buit. Scd quia horizon & .rquator ibi prorlus ^dcin c(l , non 

 potcll hotizon cum a;quatorc ibi faccre angulos obliquos. 

 Itaquc ipforuni fphx-ra non cff obliqua,fcd paialkla fiuc ncu- 

 tillis ; quod cius pundum vcrticalc in polos (ph.rra: incidat. 

 Rcolc itaque Scaligcr in notis ad fecuudum ll.iL^ogicum Ma- 

 nili) lih.j.dixitjSphxram omncmaut jacere,:tu[ ledeie,aut fta- 

 rc.Illud crt fph.rr.r rcct.v ; ifbid.obliqu.r i hoc.p.Trallcl.r. Gnci 

 appcllant «•^•iy«jiii iflU, iyKi«Ai^'v/u',«J ,«u/\mi»*. 



IV. Horiz.o>itts fenjihllii circmnferefitia maximajla- 

 tuitnr 56 vel j4 milliarlnm Girm.rntnima 

 15 plns MiriHs milliariitm. 



Hotizon ratlon.ilis (lue intelli£;ibili5 (itadii-^us quod non 

 ' oculotuni ("ed ratioiiis acie iudicctur ) nobis cll imniciilus. 

 l^Jainquiaadcxncmum vfque calum fele porrigit,m.igiutudo 

 ip(ius proptcr inimcnlom & iiicogniiani diihntiam inuedij^a- 

 ri non potc(t,fcn(ibilis vero in regione plaiu,iiixtafcntcntiam 

 Macrobij, h.rc ell quantitas.vt diametcr (it non vltra 5 60 Ita- 

 dia, frmidiameter i 80. vel,vt ali) volunt.diameterht 4C0 (la- 

 diorum, qur efficiunt milliaria Gcrm. 1 1 ■.. (cmidianieter ftad. 

 100 feu mill. Germ. conimunium f^l , vltra quod Ipatium a- 

 cies oculorura noftrorum in plano tett.r non polfitcxcurrerc. 

 Al;; diamctrum lionzontis cxccndunt ad i i.miil.Cerm.alij ad 

 9. (emidiamctrum ad 5 cum fcmi(re,vel + inilliariaGcrm.cum 

 femiirc. Hinc circumfeicntia horizontis ftatuitur j^Jvel J4 

 Tcl jo.raill. Gcrm. ptout diamcter variat. Atquc h.vc vidctur 

 clTc maxima i>otizv)n:is circumfcrentia& diametcr. Minima 

 diameter videtut elTe ■. mill. circumfercutia n plus mintis 

 mill.Gcrm.Nam cum vnus giadus circuli coelclHs 1 5 milliaria 

 Germanica.fiuc 700. ftadia contlncat,fcquitdt, ; ^o ftadia oii^o 

 circitcr milliariaconficerc, Sc pcr confcqucns nolhum viluni 

 rltra quatuor miliiaria citcumquaquc commmunitcr fc non 

 cittcndcrc : ciim intra 5«o ftadia , terra: tumor (mc loiunditas 

 ad 1 yo circiter pedcs elcuetur. Vifus autcm noftcr rotunditate 

 tcrra: impcditus, non potell vltcriusccrnere. Lib rtus Trotnon- 

 dus li''n.me!forolog. (ic ait hacderc. Qjianta fit feinidiametcr 

 Iiorizontis vifibilis in tcrra,(iue linca ab oculo nolho ad pun- 

 «ftum terri rcmotiirunum, quod ablatis omnibus montium, 

 xditic;orum ,[impedimentis vidcrepollumus, cftadiiucinccr- 

 tuiii. ProcHis cxiftimat lI1"c iooo ftadioruni,idefl,ii < miilia- 

 riuin Ualicorum.fiuc lete 4 1. Bclt^icorum.fcd hiciongitudocft 

 quinruplo maior iullo , (i oculum non c niontc, fed e fuperfi- 

 ficic tcrtsfpcflantcin accipiamus.vt (tatim patcbit;vndcc:iain 

 ftiam Danic! Baibarus in Viuuuij lib.S. cap.j. nimislibcralis 

 elhciimad 500 (ladiacxtcndit. Lonn;c parcior lib.i. Tlicart. 

 Hodinus, qui 1 4 t.intiim milliaria donat:qu6 v('quc (putat ipfe) 

 apcs , cum lon^ilTime ab alucan ad florilegia &C labores cuo- 

 lant. Macrobius Itb.i.inlomnium Scipionis 180 ftadialtatuit, 

 id eft,milliaria Italica ii^ &.' Bclgica plus -. fatisconfcnticn- 

 tcr Alhazeno iib.de crepulculis.qui, Hmvideni,in(\nh,efl fuper 

 atfuatitattm terra: , non prrttewt ■vifus eius , nifl •junfi ad \\ 

 VfUia'ia nh omnf partp. Nautx tamcn noftri p.irum minuunt, 

 &intra ("evtum iiiil!iarc Bclgicum, dcmum cmcrgcrc fumma 

 vcla nauium in iiiari rcferunt : lios ergo , vt duccs ccrtiorcs, 

 fi'qu.iniur. Itaquf tota dlainctcr horizontis vilibilis crit 11 

 niilliarium Relglcorum. (iue ii? Itaiicorum.qun: longitudo tri- 

 plicata crficiet circitcr circumfcrcntiaeambituin , }6 nclgica- 

 rum Icucarum. 



V. Kx dnpllci hort^omif & merieiiam frtter/erflione 

 ejuatuor fmnt quadrantes horizont^. 



Oiiatuot ifti qu.idrantcs (ic appcllantur : quadran.? ortiis 

 fepteiurionalts , quadrins oecafus feptentrionalis , quadrans 

 ortus meridionalis- , ic quadtans occifus meridionalis. Vidc 

 fupra cap.anteced.fchcmaad rcgul.l. 



■V I. E.V interfeniorte Zodiaci & Horiz.o>itii na/ltiniitr 

 firs/pecies ortm or occafus. 



Cum cniin fil &: planctr crtcri non in iifdem fcmpcr lo- 

 cis oriantur &: (ucidant ptoptcr obliquitatcm Zodiaci, qui 

 pcrxquatorem intcr duos tropicos cxplicatur , ttcs oriuntur 

 fpccics ottus &: occalus , quae in hoitzontis ccrtis partibut 



rom. II. 



obfcruantur. Prwcipio eft ortus &occafus3tftiuus.lilc fit vcr- 

 fus tropicum xftiuum in quadrantc horizontis oricntali (c* 

 ptcnttionali : hic lit ad eundem tropicum , in quadrantc hori- 

 zontis occidcntali fcptcnttionali. Deindc clt oitus c occafus 

 a;quinoftialis : qui accidit in iplo jcquavoris & hanzont.s in- 

 tcrieClionis puncio. Ortus quidcm in horizonte oncnta i,oc- 

 «alus in occidcntali. Itctio ortu'. &occa!us hybcraus. Klc fit 

 ad Tropicum hybctnum in quadrantc horizontis otientsli 

 nieridionali . hic ad eundein tropicuni iii quadrantc nieridio- 

 naii occldentall. .Atquc hinc exiftunt diucrliarcus horizontis, 

 ab intcriiiedio xquatotead oricntem vcl occidentcm ftcllani 

 vcrfus aitcrurroruni ttopicoriim lumcrati. Nominantur au- 

 tcm ifti gradusamphtudo or-.uu& occidua.Eftqucilla ampli- 

 tudo tecundum quadr.intts horizontis ctiam quadrupler. 

 tritno cft ampiuudo ouiua , qu.r ab .rquatorc in horizontc 

 nuiiieiatur v.iliis Borcam : & indc amplitudo ortiua l'cptcu- 

 triona is vcl borcaiis dicirur. DeimU amplitudo occidua fc- 

 ptentrionalis , qu.e nunT latui ab .equatote vcrlus fcptcntrio- 

 nem in quadraiue iiorizontis occiduo Borcali. Terfib ampli- 

 tudo ortiua mcridionalis , >]ua: numcraniur ab .xquatorc ad 

 tropicum hybernum in quadranie horizontis oricntali meri- 

 dionali. '■^uarto amplitudo occidua mcridionali5,qux numcra- 

 tur ab xquatorc ad tropicuin cundcm in quadrantc liorizon- 

 tis Auftrino occidcntaii. 



V U. Ortus Jlellarum efi tarumfupra horizofitem 

 afctnfus : Occafits.earitndem infra ho- 

 ri<j)>item defcenfus. •. 



Hincquxdamftcll.r rationc horizontis funt iapcui^s, per- 

 petux. app.T-itionis , qux nunquam infra horizontem defcen- 

 dunt , vt|vrfa minor: alit «ja*»«V, /ifr/>ff«,£ (iff«/far(o»M , qua; 

 nunquam fupra horizontcm afcendunt , vt Canopus , &: alia» 

 antarfticx : alii denique i'-!rtf»ij>.5(,qur oriuntur & occidunt, 

 vt 11 figna , quorum fex fempcr funt ("upra , & totidcm infia 

 honzontcm. 



C A P V T X. 



De Frimo mohili effypo^fiue reprxfentato 



jnjph^ra mHteriali. 



PRiCCEPTA. 



C^ I Jimus pi imum mobile archetypum, vr iu re- 

 wK iiun n.uuia extac : iam vidcbimus primum 

 mobilc ccSlypum, quauHus repralentatui' in fph.Tra 

 m.iteriali. 



Sphira illa materialis cft vel armi laiis, vel glo- 

 bus : cuius vtnulque viccm fupplct Planifphacrium, 

 feu Aftrolabium. 



Sphxia arm.llaris cft folidum pcrrufum , v.iriis 

 armillis fiue lineis circularibus xneis aut h'gncis 

 tiiftinftum. 



Globus corfcilis cftfolidum conuexum , in quo 

 lincae & afteiifmi occurrunt. 



Lincx reprxfcntant primum mobile , aftcrifmi 

 ftellas odauicocli : funtqu<',vcl extcriores,vel inte- 

 ricrcs. Exterioresfunt hoc ordinc : 



I. Horizon ; quem repiifcntat circulus ille latus 

 &' fupinus c ligno. 



I I. Mcridianus ; qucm rcprxfentat circulus s- 

 ncusjvcl ligneus crccflus- 



III. Hoianum ;qu>idcftin mcridiano,contincns 

 citccllum & indicim horarium. 



I V. Quadrans altitudinis ; qui fit cx lamina x- 

 nca fccnndiim globi gibbofitatcm. Dicitur ctiam 

 quart.n akitudinis. 



V. Scmicircuhis pofiiionis; qui diftinguit coc- 

 liUTi in I %■ doniicilia. 



V I. Gnomon fcu anmilus fph.rricus ; cuius bc- 

 ncficio lincam meridianam.Iocum folis&chu-tio- 

 ncni poli inucftigant. 



Lincx intcriorcs funt circuli , qin in ipfo globo 

 piiigiintur,vidclicct 3:quator& Zodiacus.duo colu- 

 ri,duo tropici.duo polares. 



Planifphacrium Icu Aftrolabium cft inftrumcn- 



L 1 1 '"«> 



Or(us8coc- 

 cafus ftcl- 

 larum guid 

 11: J 



