Vranometri^ Pars I. Cap. XIV. 415 



ftellx referuntur,vcl ad horfzontc ;.ut .-cquatorfm, 

 vel ad horizontem & punftu vcr-icis, vcl ad circu- 

 los pofitionum in duodecim cccli domiciliis, 



Quando rcfcruntur ad horizoniein aut a:quato- 

 rem,funt affecbiones 6ax, Ortus & Occafus. 



Vterque eft vulgaris.vel atcificialis. Illc pocti- 

 cus, hic aftronomicus dicitur. lilead horizontem, 

 hic ad aequacorem rcfertui. 



Ortus & occafus vulgaiis fiiie poeticus cft,vel ve- 

 rus.ifcjac Cofmicus&Chronicus, vcl apparens fcu 

 • Hcliacus. 



Ortus Cofmicus cfl:,quo ftellafupra horizontem 

 emergit vnacum fole vel paulo poft. Alias dicitur 

 ortus matutinus vcrns. 



Occafus Cofmicus eft,quando mancfoie oriente, 

 ftella atiqua in aduetfa cocli pactc nta,infra horizon- 

 tem defcendit : <j//^xoccalus ma utinus vcrus. 



Ortus Chronicus eft ,quando vefperi folc occi- 

 dcnte ftella fupra horizontem emergii:4/«i/ortus 

 Acronychus, & vefpertinus verus. 



Occafiis Chronicuseft,qu3ndo vefperi ftellaali- 

 qua vni comfole infta horizontcm defccndic Alias 

 dicitur occafus vcfpertinus verus. 



Ortus Heliacus eft,cura ftella quidam radiis fo- 

 laribus tefta rurfus incipit ^parere:/«/r<« ottus appa- 

 vcns. Hic Pliftio dicitur emerfus. 



Occafus Heliacus cft, cum ftella antea confpicua 

 ob acceflum & prifentiam folis occultatur ; aliM 

 occafus apparcns. Hic Flinio dicitur occnhiUO. 



Aftronoraicus ortus & occalus eft fignorum Zo- 

 diaci afcenfus,veldefcenfus cum .Tquatore collatus. 

 Hincafcenfio& defccnfio dicitur:Gta:cis a.va.fo(<iSc 



Afccnfio figni cft gradus y£quatoris,qui cum ftel- 

 lafuptahorizontera emergit. f^ulgo definitur zicms 

 fiue portio eerta atquatonsa principio Arietis nu- 

 mcrata, qu£ cum arcu Zodiaci f..u Etliptica: fupra 

 horizontcm afcendit. 



Defcenfio eft gradus >f.quatoris , qui cum ftcUa 

 depnmitur infrahotizontem. 



Vtraque eftreda, vel obliqua. 



Afcenfio reda & dcfccnfio refta cft,quando plu- 

 tes (^radus oriuntur,vel occidunt de a:qu.itorc,quam 

 dc cclyptica. Dicitur etiam maior : ejitod in eamalor 

 de tySquatore <juam de Zodiaco arcusfurg^t fupra ho- 

 rizomem. 



Afcenfio & defccnfio obl.qua eft ,cum pauciores 

 gradus oriuntur,vel occidunt dc squitorcquam de 

 ecliptica Diritur etiam minof.^uia mimr de ty^qua' 

 tore ^uam de Zodiaco arcus oritur- 



Stellx ad horizontem & nunftum verticis refe- 

 runtur fecundum Azimuth,& Almucantarath. 



Azimiith funt ciiculi venicalcs.per quos diftan- 

 tiacuiufq ic ftcllxa quatuor mundi fiuchocizontis 

 plagis cognofcitur. 



Almncantarath :unr circuli altitudinum,per quos 

 ftellarum altitudo fupra hotiront.m cognolcitur. 



Stellx referuntur ad duodecim cceli domicilia, 

 qujc diftinguuntur per frx circulos po(itionum:ita vt 

 aliar ftell.-c fint in primo,alia: in fecun o &c. donii- 

 cilio. T)e hti domiciliis vide infra in Aftrolo^ia. 



Affcdlioncs ftellarurn ratioiic motus fecuudi rc- 

 fpiciunt vcleclpticam , vcl atquinoftialem. 



Ibieft longitirdo & latitudo.hicdeclinatio. 

 Longitudo ftcllac cft eios diftantia a principio 

 Arietis.iii confcqucntiam fignorum numcrata. 



Latitudo ftclla:eft cius diftatia ab ecliptica.vcrfus 

 polum feptcntrionalemaut meridionalem.vnde du- 

 plexeft,luiiudo feptentrlonalis,& mcridionalis. 



Declinatio eft diftantia ftclls ab acquatorc, vcrfijs 

 alterutrum mundi polum : vnde eft duplcx,feptcn- 

 irionalis feu borealis,& aultralis 



R E C V L it. 



/. Ortus & occafus dicitur ingenereO" in/pecie. brtus & 



occalus 



I. Ortus in gtptte , Gwcis «*«7.>.- , eftfideris autadla: 2"°""°'''* 

 fupri liorizontcm cmerfio. Occafus in genere, Grarcis ivjn, """^ 

 eft fidcrisaut iicUx infra horizontf occultatio. Ortus in fpc- 

 cie, Grxcis ;m7i,XM,eft iidcris aut ftell.T, <\\ix lutnine folis oc- 

 cultata ptius fuerat.iilo recedente, ad horizontem apparitio. 

 Occafm in fpccic,Gtarc t K^i^^t eftfidcrisaut ftellr,t]ui con- 

 fpicicbatur antca, proptct accedcntem iam folcm , circa horl- 

 zontcm occultatio. Nim ob diuctfum folis in Zodiaco mo- 

 tum iuxta diuerfar. anni tempcftitcs diuerfaetiam fulgcnt /i- 

 dera in coclo. Sic v.g.vcrfus ottum , occafura,& mcridiem noii 

 eidcm confpiciuncur ftclixvctc&: autunmo , ncc cxdem x- 

 Itate & iiycmc:qux vero in plag.i fcpttntrionali vifunturftel- 

 ls,fuiu quidcm toto anno cedcm.fcd fituni mutant. Id autcm 

 omnc fit ob folis motum in Todiaco,(iuc ob lolis acctfliim & 

 rcctlTum. Solis cnimpirfcntiaoccultai ftellas vicinas . adco 

 vt nec manc nec vefperi cernantur.at folc paulatim fecundum 

 fciiem (ignorumprogrcdientc.ftcllzafolisradiis lolidlx fen- 

 Cwv. cmerguntfub auioram in plaga mundi oricntali coiifpi- 

 cux.alia; vero nouo folis acccllu abf..onduntur, & ccrni defi- 

 nunf,i]uas paulo antc confpicicbamus in paite cccli occidua, 

 mox ab occafu folis. VtolemAiulib.i^.cap.t^.q:i^,i^^Q\\ii Sc 

 xfv\//<v,Pliniusemcrfuin&occu'tationem,Sciuius in l.Geor<'. 

 ortuin & occafuni hcliacum ,q.d. folarcm .■ cjuam Scniij io- 

 quendi formulam fccuti funtpleriquc rccciitiotum. Emer- 

 gunt igitur ftellx ex radiis folis manc,foIis orium antcuetten- 

 tcs.occultantur ver6,idcft,ccrni dcfinunt,ve(peri, ob folisac- 

 ccflum fiucviciniam. Qux vero ftella! longiiis afolis fcmita ^ 

 rcmoucntur,i!Ix non fubeunt eius radios .- vt Ar£iurus, fidus, 

 vcfperi cum fole occidit circa brunum, ncc tamen immergitur 

 radiis, ob nimiam diftantiam , quxcft intcr Ar(.T:uium & Ca- 

 pricornum. Atque hiccft ortus &:occafus in fpecie fic difhis, 

 Pono ortus & occafus ab aliis fic diuiditur , quod fit diurnus. 

 qucm diximus vocaria «7vX/a) xj iiuif : vcl annuus,qui Grxcis 

 cuiicua.Tt>.y) «JffvyxareAffTi-. Piiori modo ftcllxnobisoriridi- 

 cuntur,qu.anJo in partcmundi oricntali horizontem noftmm 

 attingunt fuprique ipfum emcrguntocciderc verc),quando in 

 parte mundi occidu.i infra horizontem defccndunt , aliis co. 

 dcm momcuto orituris. Hic itaque ortus & occa:us refpicit 

 horizontem alicuius loci , vt Romx Rcmanum , alibi alium. 

 Et quoniam infiniti funt ia toto rcrrarum orbe horizontes, 

 nulluin daturdiei jJiomentum ,quo nonquxiibet ftellaoria- 

 tur funul & occid^t. Quod ctiam de fole & luna rcliquifquc 

 planctis intcllig^ndumcft Namfecundum varios horizontes 

 fol nunquam non oritur.nunquam non occidit : quolibct mo. 

 niento cft meridies,&: tft nox intempefta. Hic quatitur , cur 

 ortus & occafus tantum ftellis fixisttibuatur, cum etiam pla- 

 netis & quibuflibct cocli pun£tis competat ? Rcfpondetut 

 vulg6,hoc idco ficri , quia ftell.i fixx funt planetarum rcgular, 

 &euidcntiiis notatipolTunt, quamcoeli punfta. Alij rclpon- 

 dent,hanc circ caulam^quod iftx ortiis & occafiis fpecies non 

 compctantomnihus& fingulis Planetis.Vide irfra theor.plan. 

 r.xo. Porro nobis quotidic fideraotiuntur & occidunt, qu*- 

 cunquenobis oriri &occidcre polTunt. Nam in fola fphera 

 re(fta,hoc eft fub xquatorc habitantibus,vniucrfu(n ftcllatum 

 agmen oritut 3c occidit : in fphxra rero obliqua multi ftcllx 

 polis vicinx partim cum altcio polo attolluntur partim cura 

 polo oppofito infra horizontem pcrpctuo delitefcunt. Hae 

 nunquam oriuntur, illae nunquam occidunt:vndcill?«f<r*i7«-, 

 hx tt(t<fa*ui dicuntur. Stellas iftas mn^atxh complertitur 

 citculus Arfticus.qui dcfctibitut c polo iquatoris. Huius ct- 

 culi lcmidiamctcr arquatur eleuationi polari. Plurcs igitut 

 funt ftcllx vai/t.rMi, -Jtnufque conditionii in rcgionibus fcp- 

 tcntrionalibus.vbi polus altius attollitui,adc6 vt fub ipfo po. 

 lo.vbixquator cft horizon,dimidia ftcllarum pais latitct infra 

 horizontcm.altcra verodimidia parspcrpctuo fuprahorizon- 

 tcm extet. Nullibi igitur terrarum datui omnium ftcllarum 

 ortus fpeculaii & occafus,pr.Ttcrquam fub xquatorc. Atque 

 hiceft ortus & occafus ftcllarumdiurnus. Abhoc Jiucrfus eft 

 ftellaium ottus &occafus annuus,quonotato ccrtum tempus 

 reigctcndxiJoncum tam afcriptoiibus rcituftic* ,quani a 

 poiitis dcfignari folet; dc quo poKta l.Georg. 



Nec fruftra fgnorum ohitus fpernlamur ^ ortut, 



Et Fliniui lih.-L.c»p..\-i. ArdcntilTimo xftatis rerapore et- 

 oriturCanicula, fijus.folcptimam partcm Ironis ingtcdicn. 

 te. Qiii dics dccimusquintus antc Augufti Calcndas eft. Cum 

 Canicula (ingulis dicbus oii.itur , t.imen ccrtus in anno dict 

 notatur,quo fiJus iftud oriri incipit. Eft igitur onus annuus 

 Ycl matiitinus,vcl vcfpcrtinus.vti ctiamoccafus matutinus vel 

 vcfpcrtinus. Ortus m*tntintuc{i , cum ftclli aliqua vna cum 

 folc oritur , dicbus fccuturis ortum folis an-cccflura Ortiu 

 ve(pertinusc(i,cnm ftella foli occijcntiaducrfaoritur vcfperi, 

 dicbus fccututis piulo antc folis occafum oritura , & mcunt^ 

 crcpufculo in pattc mundi oricntili apparitura. Occ*fu4 „m 



Min 4 tutinut 



