4 1 8 Encyclopsedise Lib. XVI L 



Otm<8:oe- 



micus c)iii- 

 bai i^ellis 



Rrtu5&or- 



falushelia- 



/ X Ort<« & etcaftu eofrntCHt ommhus competit ftellis 



orientihus & occidemibns , exceftt-s dHobus 



pUnetis , l^enere & AlercuriQ. 



Omnibuy, inqiiam , ftcUiscompctlt , quxln quouis fphxta; 

 fim onuixtur & occidunt.cxceptis duobus planecis , Venere & 

 Metcurio:qai nunqaam poffunt Cofmici occiderc , propterca 

 qaod Soli fcmper adiunai comites , tam procul ab iplo non 

 lecedunt , vt ipfo exoriente , illi in oppofita cceh parce queant 

 pccideie. Idem de ortu & occafu Acronycho iudicmm cft. Nam 

 & iile omnibus fl:e'lis orientibus & occidencibus compecit.ex- 

 pepcisduobus illis p!anetis,propcer modo diiftamracionem. Ci;- 

 tetum hic perpecua lex eft:S;e//je,^«<t Cofmtci oriutiir.Acronyrhl 

 occidunf.cy corura.^i, Acronyche oriimt .Cofmice defcertdiott. 



X. Ortus & occafiis heliacHS,feu Jppttreits, t^uia ad So. 



lern tum orientetn tunc occidentem ycfertnr,eft dh- 



ple.v : 7Hatutinus , & 'vefpertimts. 



Oriui hiliMUstttaturausefi, quando ftellain feci:ndo mo- 

 tu tardior, radiis liberaca folaiibus.quibus tcfta latuerat, ma- 

 tutino cemporcante Solis cxortuni in orientis cardinc rurlus 

 co^ifpicitur. Owtt* heUacM-vefpcrtinus eR.,c]uindo ftellaaliqua 

 fecundo motu velocior SoIc,ex eiufdcm radiis emcrgens, vc- 

 fperi poft occafum Solis in occidentis angulo incipit appare- 

 le. OccifushcliacHS «.«««)?« j eft,quando ftcllaaliquamotu fe- 

 cundo velocior Sole , Hc aiite ipfius exortum ptius confpefta, 

 jara ptopiiis ad eum accedens occultatur. OccitfHs heliacus 

 •vtffertinus cft ,quando ftella Solc tardior , ac prius poftip- 

 {iusoccafum vifa vefperi, nuncaccedentc Sole , r^^iis ipfius 

 incerccpta.difparet. 



Acquc hic eft do ilrma de ottu & occafu ftellarum vulgaii 

 ^ue poecicoi qua: cum admodijm confufc ptoponancur,in con- 

 rpe(du fint ifti tabelly. 



f Cofmici)S. 



fOrtus-^ V.Acronychus. 



I I 



^tellij accidif< LApparens : Heliacus. 



I fCofmicus. 



^LPcMfus< LAcronychus. 



LApparens 

 Vel Jta : 



Heliacus. 



fMaruti- 

 I nus 

 ' rOrtus-< 



1 



I 



j Cnfmicus , feu verus. 

 l Hcliacus , fiue apparens. 



^tcllis accidit< 



i Vefpet- ( Acronychus , feu ■v< 

 \. tinus. *■ Heliacus, fiue appa 



crus. 

 apparens. 



l 



iijlisefiicj- 

 ci^diucifa. 



rMatuti- f Cofmicus.feu vcrus. 

 i nus <( Heliacusjfiucappa- 

 I L tens. 



Occafus^ 



I ^''^'^"'""'^husjfiueve- 



I I nis. 



I Vefperti.<[ Hcliacils , feu appa- 

 V. nus L rens. 

 Huius loci funt verfus. 



Cofinlcus t-ft ortus , citmfol emergert qunrit, 

 fpfius opfofitnm Lipfu! ad im^ gerit. 

 Chronicus cfi lapfus , cumfol in vefpere tabet, 



Ipfiits oppofitum (ofmiciusortus habet, 

 Heltacus figno daturortus folc remoto, 



Illius occafitmproximttate noto. 



Xt. Solis efficAcia diuerfaefl , pro diuerftsftellis , ^ui 

 cum iUa^oriuntur & occidunt. 



Hoc primo patet ei fignis , cum quibus Sol oritur & oc- 

 cldir. Nam Sol in Llbrjconftituitur tanquamin.TquiIibrio, & 

 ptoinde efficitteraperatam ^eris conftitutioncm , atque adeo 

 prrparat terram nouae fementi, vt illa fcScunda complcftatur 

 fcinen,3£ ceu fcrtum foucat. Scorpius humciftat fata. Eft au- 

 tem Sol fub inlttum huius figni bcnignior , quam fub fincm 

 ipfius. Sagittarius tempcrat frigus & humores,vt ^cnita fcmi- 

 na cdi potTmt. Capricotnus terram claudit.vt inchoati fcccqs 

 plus a matte virium accipiant tota dcinde hyeme , donec ite- 

 rum laxata ccrra in verc , maiore vi feges extrudatur. Incipit 

 autem Sol tum redirc ad verticem noftrum. In Aquario dum 

 Sol hxtet,pluuias & vmbras cicrc folet. Pifccs func ftella: plu- 

 uia: , humidi.minufquc cffic.tccs qudm reliqua:. Arics fequi- 

 tur PJfceSjtcrtamquc cificcat ac prf parat arationi . Taurus eft 



jdoneiis fationu quia Solis fub eo decurtentis calor intendi* 

 tur. Gcmini foucnt fegctcs. Cancec humcftat. Leo vicn* 

 maturitatcm cfficit. Virgoeft humida, & a-llum mitigat. Ita 

 hyberno tcmpore quidquid fub terra eft, concoquituc ab cx- 

 terno fcigore intcinumcalorcm fouente.Tcmpore veris quod 

 pr.rparatumcft, paulatim a terra cducitur. TEftas fuo calore 

 abfoluit fruges, quas tandem maturasexhibet autumnus : qui 

 iterumconcipic noua frugum fcmina.Porro Plciades cum Solc 

 oriuncur initio vcris, &' adferunc dtlicias. Orion vinculis fuii 

 conftringic terram,ide6que orituiinitio hycmis. Arftuvuscft 

 cuftos vaporum, qui oriturinitio Scptcmbris. Sirius cofinicc 

 oricur inicio lulij , & aeftatem inchoat. Ariflutus , Orion, & 

 Hyadcs pluuiamSirius a:ftum gignir. Scd contra hanc de Sirij 

 efficaci.1 fcntcntiam vbique in fcholis receptam ita difputant 

 nonnuUi , his frcti argumentis. i.Sirius valde lemocus cft a 

 Sole tum tcniporis , cum fit ftella meridion.ilis, non procul .i 

 Tropico Capricorni conliftens. Non itaquc potefl in tanta 

 radiorum obljquitatc calcfaccre i ciim Sol, fons ille caIoiis,in 

 CmiIi.vltitudineconftitutus menfclanuario nihil taltpilftarc 

 polfit. 1. Q_uia nulla daii poteftiatio,cutSirius maiorem ha- 

 bcat vim calefaciendi , quam AriSurus,CapelIa, Lyra, Oculus 

 Tauti , aUsuc ftellac. j. Qjjia fi Sirius tanty cirer cfficacia: in 

 calefa.icndo,id potius prarftarct , quando culminat cura Sole, 

 quod fjt nienfc lunio, vel vbi libcre fulget , vt hyerae medla, 

 acerrimo plcrumque frigore. 4. Quia illa regio meridionalis, 

 <\vix dircrte Cant fubiei£l:a,longc calidior cflVt , quam borealis 

 eiufdcmelcu.itionis:imo omnes Zonac auftrim efTcntcalidio- 

 rcs fcpteiTtrionalibiis ; quod fallum. 5. CUiia Canis cxiguo 

 tempore fupra hQiizpntem moratur , cod:in modo , vt Sol 

 mcnfe lanuario. (^./jjjiiaoritur eo tempore, quo feruidiores 

 foles iam prEcerierc.annicalorf paulatiintepefcence. 7. Caufa 

 x'ftusillius tempore dierum canicularium cftcontinuatio ca- 

 lori»;, Qncmadmodum cnim menfes hybcrni , qui folftitium 

 feqiiuntur, vt lanuarius & Fcbruarius,funtc3:teris frigidiorcs, 

 ob diututiiam & continuam folis diftantiam : iic mcnfcs a;fti- 

 uo folftitio poftcriores, vt lulius & Augudus, funt calidiorcs 

 ob ptrpetuam folis prifentiam. Adde,qu6drctratum fcmel 

 calefaifta , calorem diu conferuat. Et hinc tantamcnCum in- 

 «qualitas. Aftronomicc cnim loquendo,hoc efl ,cccii & folis 

 ratione , Aprilis & Auguftus , Maius & lulius, Oftobcr & Fe- 

 btiiarius funt parcs : tempcramcnco vero admodum difparet. 

 Simihs racio cft in horis diurnis , quarumpomeridianx cali- 

 dioresfunc ancemcridianis,liccc folis vcrobiquc eademfir alci- 

 tudo. Pro. folutione horum argumcntorum fe.quentia funt 

 tcncnda. Ad i. Sirius caufatur hunc calorem peculiari qua- 

 dam ((ftoxj^mVquK pendec ab illo tempoie. Nam vt fublu- 

 narium,ita ccElcftium corporum vires pendent a cermino cer- 

 ti cefnporis. Ad 1. Ratiofancnon poteftdari:quiahiccffica- 

 cia ^cndct apcculiari natura Sirij. Ita non poflumus dare ra- 

 tionem huius rci,qu6d Atfturus,PIeiadcs,& alix ftellarhabeant 

 hanc vcl illam naturam- Ad j. 4, Solutio patet ex didlis. Ad 

 5.(4. Tempus illuditaconftitutum cft ab opificc,&Iicetfit cjfi- 

 guum. Sirius tanicn fatis efficaciter tum poteft agere. Dcinde 

 cfficacia Sirii non it.i anguftis tcrminis cft includenda. Ad? 

 Vnius rci polTunt cfTc plurcs caufx. 



XI I. StelU diuerftmode emergum e radiis folarihus- 



Nam ftcllarprimx magnitudinis cmergum,quando 11 gra- 

 4ibus a fole receflerunt ^ftcllxfccundsmagnitudinis i^jrad., 

 tcrtli 14. quartii} quintar i6.fcxti 17. minutifTimac autcm 

 ftell.-e 18. grad. Quando cnimfol tot gradibus dcprcflus cft 

 infra horizontem , minutiffima: ftcllx videri poflunt,quia ve- 

 fpcrtinum crcpufculumtuncfinitur, nifi plenaiitluna. Tunc 

 entm minutiirima: ftcllz afpe<ftum noftrum fugiunt. 



XIII. Afcenfio & defcenfio , fiue ortus & occafus 



aftronomicus, nihil ejl aliud , ejuam collatiofigno- 



rum Zodiaci cum iy^quatore. 



Nam quia Zodiacus cft obIiquus,insequaliter , iquinoftia- 

 lis asqualiter defcendit. Eft autemduplcx ratio afccnfionis & 

 defcenfionis aftronomicx,alia in rcfta,alia in obliqua fphxra. 

 Sphaeraquippe parallela fiucpcrpcndicularis, quar inltariapi- 

 dis molaris circumagitur , rationc primi monis nullx funt 

 afcenfiones vel dcfcenfioncs. Hinc regula: afcenfionum & dc" 

 fcenfionum alioe pcrtincnt ad fpha:ram rcftam , alia: ad obli- 

 quam- Rcgulx in fphajra rcfta funt quinquc. i. eiuarti fiue 

 quadrantes Zodiaci jy ^quinoctiaits , i^uali temporti fpatiocri- 

 untur f^ occidunt : videl.fex horls. 1. Partes qundrantiim inx- 

 quditer peroriuntur : videl.proptcr variam ipfarum declinacto- 

 nem feu diftantiamabasquatore. Sic videmus figna in quoli- 

 bet quadrancc habere aliam afccnfionem & defcenfioncm. 

 3 . Signa iquatitcr ab vno quatiior functorum Zodiaci cnrdina- 

 lium diftantia,i.quiiles habtnt afcenfioncs: vc Gemini& Canccr. 

 Vndc fequitui,fignaoppofica infphi-ri rcfta habcrc .rquales 

 afccnfioncs. 4. Afcenfiofignt squalis fcmper eftdefctnfioni. Scu, 

 Eadcm cft figni afccnfio qua; dcfccnfio , & contra. Idco co- 



