43 o Encyclopidije Lib. XVII. 



? 



fUntt* o- 

 sicmalcs Sc 

 occidenti. 



"Qaomodo 

 cUnciz ad 

 lolem col- 

 lau orian- 

 tur lV occi- 



d«Bt) 



pinqu.-nte fole.fldctum reUquonim lumen paulatim obfcura- 

 tui , doncc ipfo piifcntc ta.iiis cius omnia occuluta &. cjuafi 

 eombufti latcnt. Secund^ caufi fpccialitcr conccrnit tres fu- 

 penoies planetas.Hi enim iftam cum folc fctuant harmonia. 

 vt cum eodcm couiunfti rcpcriantur in apogcis <uorum epi- 

 «yclorum.ideoq; tum a tena iint rcmotilTimi, & cum confpi- 

 Ciuntur.minores apparcant : oppofitivcro loli inueniantur in 

 perigeis cotundem epicyclorum:ac proinde c]uo funt remotio- 

 res a fole,& propinquiotes terrai.eo etiam maiorcs confpicia- 

 tarrqueraadipodum dc Marte potiflimum conftat, eum inop- 

 3o(itionc folis fspe pro conietaaut nouaaliqua ftclla vulgo 

 juiflfe habitum. Tertia denique canfa adexplicaudas multifor- 

 incs luua: illuminationcs fcu cffigies refcrtui.Luna enim intcr 

 planctas infirau obtinet locum,corpufque habct opacum.quod 

 poteft recipcre mutuatitiu folis lumcn inftar fpongix.fcd non 

 iranfmittit.Itaque lunipars fcmper dimidiata.vel paulo fupra 

 dimidiatam , qua foli obuettitur, ab eo illuminatunqua; cum 

 loliconiungitur , partem vacantem lumine mutuatitio nobis 

 obiicit , fic vc de ea nihil tum confpiciamus.At digrcfla non- 

 nihil paululum luminis cornuum fpccic nobis oftentat ; quod 

 ptot^rcffu longiote fcmper crcfcit & augerur, doncc in oppo- 

 fitione cum fole totam medietatem illuftratam oculis noftris 

 obuertatiquae fimili ratione paulatimiteruradccrcfciticum ad 

 folcmlunaregreditur.Atq; h:e dicuntur ^iei/f.luni^dequibus 

 fupra ctp. 5. Formsillarumfvthoc obiter hicdicamus) func 

 quinque : Coniunflio , Sextilis fiue fexangula, Quadrata fiuc 

 ciuadrangula.Triquetrafcu tri.-ingulatis, & Oppofitio:funtque 

 \anx vcl crefcentis,vcl dccrcfcentis. CrefccntislunsL (^ecxcs fic 

 fe iubent.Pnwo Aie fiue in ipf.iconiuniftione cumfole dicitur 

 iuna fileus , &: veifarur in apogxo. ^nm dic fextilcra facit 

 afpcclum,duobus figuis a folc rcmota,& in media hitcns lati- 

 tudine.diciturque falcata.Se/i/iraoponconiunftionem diecon- 

 fi\\\i in pcri^-eo.facitque primam quadraturam, tribus fignis a 

 fole diftansiSi dicitur diuidua l'iidec:mo die rurfus cft in media 

 lonfitudine,triquettumcffingensafpe£lum,&: quatuor afolc 

 fnnTs feparata:dicimrque ^hhod.Vecimoc^uinto lijerurfusapo- 

 "cum attin9;it j & fitoppofiuio. Tum dicitur luna plcna. he- 

 crefcentis lum afpci^us itz Ce hiheat.Decimiiciuintodie cdplc- 

 jia,foli per fcmicirculum oppofita. Sed ab oppofitione digte- 

 diens.eofdem afpeftus quafi retrograde repetir:ita quidcm , vt 

 die deeimsnono in media longitudine conftituta fit gibbofa,& 

 ttiquetrumcffingat afpedum. Dfe -vigefimofecundo pcrucni: 

 jjd pctigeura. Scalteramfacitquadraturam. Tumdicitur diui- 

 dua. Vigefimofcxto dlf longitudinem mcdiam obrinens fexti- 

 lcm facit £{ dicitur falcata.rn^f/j»K> tandem die ad apogcum 

 redic, & foli. rurfus coniungitur. 



/ /. Planeu fupfriores & inferiores non vno ttiodo di- 

 ctfmar orientales er occide>ita(es. 



Nam ttibus fuperioribus , Saturno , loui & Marti, accidit vc 

 tientalesC\r\r a coniunftione cum fole , vfque ad cius oppo- 

 fi-ionera , hoc eft , dum ab apogeis fuorumepicyclorum per 

 medietatem orientalem ad perige^dcfccndunt : occi^^^ntales 

 yerDdumin altcraraedietate occidentali a peri^co afcendunt 

 ad apoecum , fiue ab oppofitioiic iblis vfquc ad coniumflio- 

 nem E contrario Venus ^ Mercurtus Cdn^orientales, dum pct 

 epicycli fui medietatcm occidentaleratranfcunt,inalteravero 

 medietate orientali ipfi. funt, occidentales. ,Lf(na. dcnique pQft 

 nouilunium crefcens,cft occidentdis i poft plenilunium decrer 

 fccns.fit w?;fwafe. . . 



///. Planet^ collati ctd Solem,fex efuidem relicjui omni* 



hus ortuum & occafuttm /peciehus fitbiiciun- 



tUr:tamen vniuerjisjingidi. 



Nam Venus ^ Mercurius quia longius a folc non digre- 

 diuncur , i\ec Acroniche oriuntur , nec Cofmice occidunt vt 

 fuperiores : nec occafus habent roatutinos heliacos, nec »r- 

 tus heliacos vefperrinos. I«».'» vero a vefpertino occafu he- 

 Iiaco,& ab ottu matutino heliaco immunis eft & libera.Quod 

 autem poft coniun£):ionem cum folecitiusalij rutfumappa- 

 renr.alij fub ipfius radiis occultantur diutius , itemque quod 

 luna inrerdum eodem , intcrdimi altero , nonnunquam vix 

 tertio quattoue poft congtcfTum die demum confpicitur , 

 eaufx potiftimum trcs adfcruntur. t.Motus planetarum tar- 

 dior-veliieloeior; quo vei afolcfupcrantur , vcl folcm ipfi fu- 

 perant.i. Latitudo plxnetarum ii/wr/T^ ; quod nobis ad fepten- 

 ttionem habitantibus , quibus Borealis polus elcuatur , citiiis 

 ipparcnr , quipoft coniunftionem ciim fole feptentrionalcm 

 habcrt latitudinem,quamqui cam raetidonalem fortiuntur. 3. 

 Afcertfio fy- defcenfio Zodiaei ohli^ua ; qua: apud nos eft , 

 «juamque hotizontis imitatur ohliquitas.Vnde ftclla in fignis 

 fcfle afcendentibus,vt 55 |7, v»w £>: Iip & -f-^ multo altius 

 fupra horizontcni elcuatur , & citius afcendit , tardiufque dcf- 

 rcndir iterum.quam fit in fignis obIiquc.'afcendentLbus,vt fuut 

 fei rciiqua. 



C A 



P V T 



VII. 



Be Theoria. Solis 



Vjt.JEChVTA. 



raj^ Heoria planetarum fpecialis fequitur dc plane- 

 fel& tarum diuifione &■ pallionibiispropriis. 

 Diuifio eftqiiod plancti fi.mt maiorcsvel minores. 



Maiotcs runt,quorum lumencftmaximum.Sunt- 

 que tales vel »,TOf,vt S(.'l, vel ip«/»»;/V<>"' vtLuna , iUi 

 dieijhuic noftis praEfcdlura cft delegata. 



Sol eftplanetarumtnedius , maximus,& prima- 

 riuSjlacis & caloris origo. 



Eius occurrunt quantitaSjOrbes,& motus. 



Quar.titas fiue magnitudo Solis eft maxima inter 

 cmnes planetas , imo &c ftcllasfixas, ita vtfitterra 

 maior i66.vicibusicum tribus oftauis. 



Orbes ipfius tres funtieccentricus,qui corpus eius 

 deferr,& duo defeientes apogaeum &periga;um;qui- 

 bus Copernicus addi^dit q..ar um,cccentrum cccen- 

 triicuiufmodi in fphasiiMcrcurij ftatuitur. 



Motus ipfius ell primarius &periodicus. 



Pnmirius eft,quo diem naruralem efticit , id eft 

 fpitiumhorarum '4. DJcitur motus dmrnus quieft 

 min.)9.fecund.^.tert.i9.qua t. 37. quint. 24. ita vc 

 motus horarius fit min.i.fecund.iy.tcrt.jo. 



Motus periodicu'eft , qcio fignifcrum percurrit, 

 quodht d ebus 56j.hor.s 5. min.^^-fec.td.Dicitur 

 ctiam motus proprius. 



R E V i >E. 



7. Sgl ideo efl in media fphira, videl. ejHorta colloca- 

 .' ':■'< tusy vt inde vimfuarn qttoquouerfum 

 dijfundat. 



PlanetJe maiores fiint , qui abundantioii luce fufi,& magis 

 notabitiquantitateapaient:idq;vel«»i&f,vt fol,vel (pat'/e(&!u!, 

 vt luna. Et fol quidem eft omnium nobiliffimus: quiacalorc 

 viuificante cft pra»ditus. Sol cnim non tantum'g'enerat res 

 fublunares tanquam caufa vhiucrfalis ■> fed etiam afiiduo fuf- 

 tentat. Cilmcnimvita dH'abiJs~poti(fimrim rebus conferuetur 

 ac fuftcntccur,aerc,inquam,&alimentis: Sol aercmradiis fuis 

 ita tcmperatjVt fitgcnerandis fpiiitibusvitalibus idoncus,?.ii- 

 mcnta vcro tcrra producit tanquam matcr , folis quafi incu- 

 bantis radiis cx calcfada , &: ab eo vim generandi adcpta.plu- 

 viifque tcmpcftiuis(quas etiara fol e man & tcrra cxcitatjirri- 

 gata. Vitam igitut noftam debcmus fccundum Deum non 

 tantum parentibus noftris , fcd etiam foli, tanquam caufs re- 

 mota: & vniuerfali c;enerationis:atqueade6 huicfolidebcmus, 

 quod viuimus acrefpiramus. Si enim Deus folem c mundo 

 tollcicCjncccfle eflet fubito,cx-tingui vitam omnium animan- 

 tium deficientibus fpiritibus vitalibus , quosfolis vis per ae- 

 rcm del3ta,& fpirando haufta finguUs monientis fouct,reficit, 

 &inftautat.Qj.i2 cumita fint.non immcrito alicuivideripof- 

 fit fol diiT-us quafi folus.Si quis autem quasratjcui fo! in quar- 

 li fphzra collocatus fuerit , cilm tribusplanetis fuperioribus 

 fit nobilior } Rcfpondemus,caufam efle , vt inde quafi c regni 

 mcdio vim fuam quoquouerfum diiFunderet , atque attempc- 

 vatet.Si enim eflet in feptimS fphaeta.c tanta locorumdiftan- 

 tia reraiffius ageret in haec inferiora , & omniapiopemodum 

 frigore obrigcrent:fi in infima,qu3;diciturpiima,fi afcendcu- 

 do colligas numerum fphaerarum , ardoribus cundla deflagia- 

 lent obcius vicinitatcm.Accedit quodob idetiamfol videtur 

 in mcdio planctarum collocatus, vt inde tam fuperioribus , 

 quam inferionbusaftris lumen coromodc impcitiar. 'Viidc ab 

 Hcraclito fons lucis,& ab Aftrologjs cor planetarumappella- 

 tut , itcm dux jCotyphaeus, & modciator reliquotum lumi- 

 num.cor.oculus, anima, &mens mundi. QuWe rc Flato lib. 

 io.de /ffrit.cleganter ait:»Ai!( Txiif «vSfAr.T©- <to^^ i^if,^v- 

 x!uj A' >shii. Hinc ctiam eft , quod cxteri planetx motu fuo 

 folem quafi ducem obferuant : qua de caufa fol dicitut rcgula 

 omniura raotuum • 'Vnde & folis theoiia primo traditur loco: 

 quia nempe ipfiusraotus cft omnium fimpliciffimus, ac mini- 

 ma varietate implicatus , iia vt leliquorum planetarum motus 

 varij pendcant a motu folis tanquam mcnfura. Quo pertinet, 

 quod rcliquorum planetatummotus ad anmias folis conuei- 

 fiones numerantur. 



11 So\ 



