Vranometri^ Pars 1 1. Cap.VIlI. 437 



Haic ^ubio fic oceurendam eiTc puumu;. Luna quidem 

 hibec fuum lumen vcinacuium fed ita iilud ell compara- 

 tum, vt i nobis videri non pofTitjnifi a folc vclut cxcitctur Sc 

 aniraetur. Hinc quia lumcn luna: ptoprium cft adco deblle, 

 luna dicitur obfcuta refpeAiuc atcjuc adco fecundum quid. 

 Quod autem Intxvfn iun* non fit cuidens rcfpeftu noftd , id 

 docent eclipfes lunarcs. (^andocunqua enim luna foli dia- 

 metialiter opponitur , fic vt tetra fit in medio , & radios fo- 

 lares intetcipiat, fempef luminc i!lo fcuftratur, per quod lit 

 vt anobia confpiciatur. Deinde phalium luna alia ratio da- 

 ri noa poteft, ni(i ex luminis euidcntismutatione.Atque h.TC 

 eft fcntcntia noftra dc tumine luna; : cui repugnat vulgata 

 Aftronomorum fentcntia,qua: tenct lunam omni prorfus lu- 

 minc caicre:quam inprimis Optica illa ratione probant. Qu,D 

 profundiiis luna ingreditur vmbram , eo minus confpicitur: 

 ciim tamcn fi proprium habetet lumen, concratiumfieri dc- 

 beret , vt Opticis clatura cft. Sed ifta ratio niiiil concludit: 

 quia lumen lunx , vt paulo antc diximus, eft admodum dcbi- 

 le, quod non poteft epotentiaexire in a(flum,ni(I accedatlu- 

 tnen folis. 



VIII. z^Ptfacula luTiaresJunt ab inequAli eius 

 denftate. 



Luna dtcltur /ii/*» tmul» ^ noHis </»<■«» propter lumen 

 fuum. Eadem dicitur coelumterreflre ^ terra cceUftU feu the- 

 rex , quod habeataffinitatcm partim cum coclo , pattim cum 

 terra. Affinitas illa,quam cum terra habct , in eo pofita cft, 

 quod luna non eftprardita squali dcnfitate , fed quafdam ha- 

 bet pattcs denCores, alias rainiis denfas : c quibus ills roagis 

 lucent.h.B miniis. Conftat enira ei Opticis,cilmopacumina:- 

 qualem habens denfitatem a luminofo illuftiatur , plus lu- 

 minis ciaculari & refleftete partes dcnfioces , quam minijs 

 denfas , quia ha: lucem ebibunt,il/xrcddunt. Igitur lunJC ma- 

 cula non eft aliud quam pais lun.t tatioi: , ac proinde minus 

 lucida. Q^odautcm nonnullidocent, lunara elTc vclutifpc- 

 culum , in quo typus terrat Sc maris lepr.rfentetur atque rc- 

 flciftatut, vt hac ratione ini-qualitas Occani&terrx perma- 

 culas luna: oculis noftris obiiciatur i illa fententia eft abfurda. 

 Lun^ fiquidcm facies vbiquc gentium eft cadera, Occani & 

 tcrra: non itera. Abfurditatis quoque mcrito damnatur fen- 

 tentia veterura & nouorum Pythagoreotum , quaftatuunt, 

 lunam dfe quafi tcrram alteram , in qua fint loca multis pro- 

 tuberantiis tanquam montibus teferta. Qjia de re vidcatur 

 GxliUw in Nuntit fidereo. 



t X. Lms, drttu & eccafui dlfci potefi ex Jequentihnt 

 aphorifnu. 



I . §luotie! lun» pleo» orhe not afiieit, tune fcli i diametro op- 

 pofitadiftiu abeo fex inte^r» figna. Quate luna plena fole oc- 

 cidcnte oritur. Quia fcilicet hprizon Zodiacum non aliter fe- 

 cat,quatn in partes xqualcs. Vt fi fol fuetit in Capticorno.lu- 

 na picna necelTario occapabit Cancrura. .itftate enim plcni- 

 lunia continguntin fignis hybcrnis, & hyemein fighis «fti- 

 uis. Tuuc igitut luna vere eft petnox , oricns initio noftis, & 

 occidens dclincntc nofte. 



1. Luna crefcens aritur irtterdiu , fenefcenstioBu fuperhori- 

 z,ontem afcendit. 



5. Mora lunt fupra Uori-^ntem tantaferi eft , ^uanta ft>- 

 Ut ejfe mora figni, in quo verfatur. Mcmineris tamcn,raoram 

 iftam lunar rton polTc itacetto definiriptoptet reccflum cius 

 tnarqualem a folc , declinationcm ab xquatore & latitudi- 

 ncm.Non igitur certa cft tabella illa,qua: vulgo pto xtatc lu- 

 na; exibct illuminationcm. 



4. Lunafeftima, td <•/?, femiplena crefc(»s,oritur cireiter ma- 

 ridiem: Litna vero -vigefima fecunJa , iJ eft, femifletta decrt- 

 fcens , cirritcr medtam ncHcmfe ■vifendam pftket. Hinccolli- 

 jgete liccbit reliqua ottus tempoia , fi meminctis lunx ottam 

 in fingulos dics tatdari quatuot quintis pattibus vnius horx, 

 id cft hora vna niinusquintapaitc hora:;vtfi hodic ortafuc- 

 ilt hora nona a mcridieicras otiiura cft quinta partc hotx an- 

 cc dccimam, & perendie tribus quiniispartibus hoii poftde- 

 cimam, atquc ita dcinccps. Iftud autcm accidit propter cclc- 

 rcm lunx motum lii ZoJiaco , piogtedicntis in fin"ulosdics 

 gradus 1 1.& amplius (upra raotura diurnum folis. 



5. Tempota ortM (y occafus luni beneftcio globi exailius 

 coguofci pcffu t , quam ex ifuiirHOr antectdd. regulis : hoc nimi- 

 rum pafto. 1'rimum ncccfTc cft vc fcias , in quo figno Zodiacl 

 vctfcntuc fol Sc luna. Solislocuspotefthabcri cxcap.antcccd. 

 Lunx vtro cx Li.hcmciidibus , vel cx Kalcndariis vfualibus, 

 vbi motus lunx notari folct cxaftc. His cognitis , apta glo- 

 bum ad poli tui clcuationcm , & foHs locuin ad mctidianuin 

 voluc,fimulquc indicem hoiatium firma adhoiam ir. poftrc- 

 nioglobum niolliteivolue, doncc locus luni tcfpondcat hq- 

 lizontioitiuo, vt cx-indicehoiario difcas , quahoraoriatur 

 luna, & rurfus tiadudocodcm loco lun.radhorizonteri oc- 

 «iduum, iiidcx doccbit Koram occafus luna: , quxfi tcmpovc 

 Tom. n. 



antemcridiano fucrit in lo. Arictis , manc irtiu^ diei fuit ia 

 7.Arictis,& vcfpera fcquenti «it in i3.eiul"dcmtigni.Namh;- 

 nis horis itcc vnius gcadus conficit. Locus vtrro luna.Mn c*be- 

 mcridibus aut Kalendaciis.Tfualibus ccfcrcndus clV ad mcti- 

 diem cuiufque dici. 

 6.Pars lum lOumlnaiafemper ad folem conuertitur. 



7. Facies tum crefcentis fpeciat occafum , fitciesfenefcearit 

 adortum conutrtiiur. Vndc mulicci pudicx marituniquc arnaii- 

 ti comparatuc luna, cuius oculi vultulque non . alio quam 

 in maritum conuertuntur , illum vnum intucnrur, fufpiciunt, 

 & vcncrantur. Huic praxi cufticx minimc cuftici aadatui & 

 illa : Si luna vcfpcti ftatiro apparcat , vcl ante occafura folis, 

 crefcit : fi poftoccafum folis oiiatut, dccrcfcit. hem : Si latus 

 lijnx illuminatum polTis dcxtt.i maiiu defignarc,crefcit : (i vc- 

 to finiftra,decrefcit. 



8. Lun£ fuperficies tota etum non iUsminat.t poteft conft.i. 

 ei, pauli ante vel poft nouiluraum , ftlicet ciim fjlcnta appartt. 

 Hoc fane mirum eft quod luna , ciira ptiratim c ladiis folati- 

 bus emeigit, vcl cilm mox occultatur iifdem , prxtci illumi- 

 natum cornu , reliquam ctiam partcm vidcndam cxhibcat ,in 

 quadris minimc. Cuius rei hanc r.uioncm plciique .rdfctunt: 

 Solem, quia longc maior eftquam luna,piusmedietatc iliam 

 illuminare : &: quia lurfum adliuc vergit tota fcrc illuminata 

 portio , tenuem quafi orbitam dcfccibere , & hoc inodo per 

 accidcns vidcndamcxibcce, poftcanon itcm. Galilxushanc 

 addit rationein:fcilicct co tcmpocc tetrx mcdictatcm illumi- 

 natain fpcdate lunam, &: cadios a tcrra ad lunam icflccii. Et 

 ccttc non abfurdum vidctur,fi quis procul tctiam intueri pof- 

 fct , luminofam aliquo modo vidcri. Nam (\ vcl vnica nubcj 

 imagincm lolisexpcimere poteft , vt fit ciim pluces foles vi- 

 dentui , & quidcm diurno tempote , multo magis tota tctta, 

 cum fit nubium rcgionc circumfufa. Deinde halitus circa 

 teriam valde lunaie polTunthanc reflexioncm. Dcniquera- 

 dij folares in patictem incidcntes obfcuriffimam cellam re- 

 flexionequadam illuftrarc polTunt. Multo raagis igitut tota 

 terra talequid pixftiterit. Et hinc aliqui tetrain ftcllatum nu- 

 meto adfcrlbecc non vercntur, 



5. Lannnouaaliquando citiiis, aliquando tardiits apparet, 

 triplici de caufa , /'ffmo id fit ob ficum obliquiocem fignorum 

 zodiaci, aut rcdliorem : vnde in fignis afccnJentihus a Ca- 

 pricorno ad fincra vfquc Geminorum vclociiis apparct , in 

 defcendcntibus contia. Deinde hoc fit ob latitudincm diucr- 

 fam, vcl fcptenttionalem , vcl meridionalem: quarum illa in 

 his regionibus apparentiam anticipat, iftacontta. Ti-rtii ini-» 

 qualislunx inzodiaco ptogtefius.modo vclocior , modo tat- 

 dior eft in caufa. Vndc concluditur,omnibus hifcecaufis con- 

 currentibusfquod tamenadraodum rarum , & iu rcgionibu» 

 vftlde feptentrionalibus faltem ) vnico die & nouifTimam &; 

 pcimamlunamconfpici pofTc. Quod fi du.-e concurrant , fe- 

 cundo a coniunftionc die videti pofle , minimc dubium , C 

 vna,tantum tectio. Sin contia oppofituni accidat , fcilicct vt 

 coniuntSkiotriumiftarum caufarum fiat in dclccndcntc fe.-ni- 

 cicculo, luna tarda & in auftdna latitudine cxorbitante : non 

 videbitut antc quaitum. 



X. Luntt vires intendi & rernitti filent pro ratione 

 Atatis. 



LuB» vir*« 

 curvarienif 



Lunx fidus in tenebrarum remcdium repfrrtum circ dicit 

 Plinius. Quihus verbis pricipuam ipllus vtilitatcm & oflt- 

 cium indicat. Sunt autcm & alii ipfius vites , qu* intcndi (o- 

 lent autremittipco ratione .rtatis. Priualcic namque dicinit 

 tcmpoic interluni) , ciini filct , SLiuifus tcmpocc plcnilunij, ' 

 cilm cft pecnox (quibus habitibus in eandcin lineain incuc- 

 rit cum fole & tcrra ) languctc vcro in afpcdtibus quaJrati.s. 

 Huc peitinctquod Pimius dicit iib. i 8. r. j 8- vbi dc rubigins 

 ftugum trartans ait:Talis iniuria non fit ni(i intetlunio, ple- 

 naue lun.i , Iioc cft , pr.Tualcntc. Vttoque cnira h.ibitu plen» 

 eft , vt ("xpius diximus. Std intetlunio omnc lumcn , quodi 

 folc acccpit , coclo icgccit. DiiVcccntia vtiiufquc habitus ina- 

 pna, fcd manifefta. Namquc incctlunio xftate calidiflimaclt, 

 nyeme gclid.i. E Jiucrfo in plcnilunio xftatc gclid.^^s facft no- 

 <3cs , hycme tcpidas. QuxvcibaPlinij cauti ac bcnigncfunt 

 intciprctanda , vbi ait, Viroque habilu plena cft. Ccitum cnim 

 cft, lunam in omni liabitu ac ftatione plcnamcfrc. Cucigitur 

 pi.Tualct intcrlunio & in plcnilunio ? Refpondemus id ficri, 

 quoniam raJius ccntialis lunx (qui cft omnium potcntifli- 

 inusjin pjcnilunio tctram rcda fcrit,in intcrlunio viscius in 

 folcm rcQcrla in tcrram dcnuo cegcritur radiis folaribus im- 

 plicita. Hic cft maioris cfficacii catifa. Vidc fupi.i fchema 

 phafium luna\ Cuius rci cxpcrimcntum faccrc licct in fpc- 

 culo ladiis folaiibus cxpofito. Rajius cnim c ccntro fpccn- 

 li cmifTus , longc crfic.icior crit quouis cadio ciufdcmfpccu- 

 li aliundc piofcd^o. Et fi fpcculum fucrit concauum.tadius 

 eiusccntraliscombuict ligna, & liquabit mctaHa. Hincnc 

 cc(Vc cdct teirani inccndio pcritc , fi lunx datctui (otma can- 

 caua. Citcriim quarca luna nati liomiacs, iiabcntiu infdiccs. 

 Fatigantux cnim laboribus fuis ncquaquam frugifcris, excm- 



O o 5 pl» 



