Vranometrte Pars ir. Cap. XIV. 447 



quin- 

 >n pof- 



tia Tolis a terri.vmbram terrjcrcdJit ctatliorcmaut magisat- 

 tcnuatam Sol enim in apojjdo eccentrici fui confticutus.quo- 

 jiiimiterra remotiorefi, facit vt iongius extcndatur vmbra 

 tcm : at propriotterra: in pcrigeo, breuioicm etiam vmbrara 

 efficit. g[««r*o raorusluna: velocior facit brcuiorem eius ob- 

 fcurationem: tardior,autem eius tnotus efficit , vt diutiiis illa 

 in vmbra terrr commoretur. 



///. GluifKjHe /hnt clajfes ecUpJiitm lioi^riim. 



Tritfih fuftt totalcs fine mora ; qU3E fiunt , cura luna:in op- 

 pofitione vltra vel citra nodos conftitutr latitudo tantominor 

 cft femidiametro vmhrx , quanta eft femidiametcr luna: ap- 

 parcns , hoc eft 89 minut. fiue quando latitudo luna; &: femi- 

 diametcr eius fimul funt xquales vmbri femidiametro. De. 

 indfC\ini totales cum mora; quac coniingunt , cum in oppofi- 

 tione vcra.latitudo luns ab ecliptica vcl nullaeft,vel minor 

 quam eft difFcrentia fcmidiametrorum luna; & vmbr»:, id eft 

 49 minutis : fiue quando latitudo luna; & fcmidiamctet eius 

 minorcs funt iplius vmbrx (cmidiametro. Terfii partiales 

 dimidiata: ; qua; contingunt , quando latitudo luna: cft a:qua- 

 lisfemidiamctro vrabrs, feu^i minutorum. Tum cnim ceii- 

 trum lunx ftringit vmbrara , & mcdictas manct lucida. <Quar. 

 to funt partialcs maiores ; qux accidunt , quando luna habct 

 latitudinem , vmbra: femidiametro minorcm. Tura enim fi 

 latitudoeius fuerit iofcrupulorum , nouem feri digititalcs, 

 quales lunaii conrinet , obfcurabuntur. gK(»fo funt partia- 

 lcs minores ; qns accidunt, fi luna habuetit latitudinem ma- 

 iorem fcmidiamctro vmbrx. Et fic quo maior latitudo lanae 

 fueritjtanto minor eclipfis crit. Sic itaque eclipfes luna: pat- 

 tiates pro latitudine lunx variantur. Cum cnim latitudo lu- 

 na; verfus auftiura vergit , parsfeptentrionem fpeftans ob- 

 fcurabitur , altcta yerovmbrara efFugiet,&:contra,magis fcil. 

 vel minus,pro vt latitudo eft maior vclminot. 



/ f^. LumpDteft obfcHrari vfejtte ad t^ pm^Htn. 



Diamcter \\inx & vmbta: gradibus & fcrupulis menfura- 

 tur. Vulgatataracn confuetudinc diaraeterlunae(qua; fere pe- 

 dalisapparet j pedls inftat iii digitos diuiditur ii, quiGraKis 

 dicuntur /oJireAiii Latinis pun£la, quibus eclipfium raagni- 

 tudo menfutacur.. Quamuis autem in diaraetro luna; huiuf- 

 modi punda iitantum conftintuantur : taraen vmbra tatio- 

 ne , quam luna ingreditur , pluribus huiufccmodi puniflis , & 

 vfque ad ij. lunaobfcuratipoteft :fic vt diutius duret eclipfis, 

 dum in vmbr.i tcrr* luna tota occupatut , ac tardiils lumen 

 fuum recipit,prouc fcrupula incidentia; vatiant. 



y. ReguU de terminis ecUpfum iMnarium rationeftHi 

 & latitudims junt feptem, 



I. Ltt»* cropter veloelorem moium ab orientali corperis fui 

 p/irtevmbram tem ingreditur ^ obfcuraiuri ^ ab eademfar. 

 te lumen li-nuo recipit. 



1. Silatitudo lum fuirit feptemrionalis , in partialt eclipji, 

 ipfaexaujlrxli parte obf uratunft vero latitudofuerit aujlralis. 

 tum 'X borrali parte luminis de^eilumpatiiur. 



5. Lum eclipfis eodem momento , ineddem quantitate ah 

 emnibut, quorum fw^ra horiz,ontem ortafurit, videri polrji. Ah 

 Bticntalibus tamen plures hon a raeridic nuraerantur ad 

 ccl'pfin,quam aboccidentalibus. 



4. Si in •vero flcniluniolatitudolun*, futrit miuor fcrupulit 

 fri- is J 5- C^ fccundii tottdem , impojftbite ep^enm noapati ecli. 

 pjin. In vero itaquc plcnilunio tciminj ccliptici lunares funt 

 grad. i.min. 11. in raediopIeniluniograd.15.min. ii.fiue ad 

 Boream inclinet:fiue ad Auftrum. 



5. Si Latitudo tum fuerit maiorfcrtip.primts ^f. f^totidem 

 fecundis , minor t.tmen i.grad. prim.^.fecund.^i. pojftbile qui. 

 demefi eitm in •umbram terri, tncidere,attamcn lunneceffarium. 



6. Si latitudo hf grad. i.prim.j.fec. 5 i.fuperauerit.nulla lu- 

 Hiexfectiindn efl obfuratio. 



7. ^amuts rjmbra tcrri vltrn fphtrtuh Mercurtj ad orbes 

 Veneris fe extenjar .- tamcn fy fuperioresplaneti. , ^ hi ipfi dut 

 pripter vicin.im femper folcm , ciuut ad diametrum nunquam 

 periten.iuat,abhdc pajfwnc immunesfunt atque liberi. 



VI. Luna non potefl ecUpfari vtroqtte luminari fupra 

 horizantem contpicHo. 



Magnusilli naturr interpres Plinitn hijl.nat.lib.t.c.t i. rc 

 ftatur, lunam in occafu dcfccific aliquando , vtroquc fiderc 

 confpicuo. Vcrum ha:c affcrtio repugnat principiis Theoria: 

 planeurum. Ncccflc fiquidem cft , vt tcrra Cc niedio intcr fo- 



lem & lunam loco & radios ad li.nam pto.eftos intercipiat, 

 fidcbeat ficri cclipfis folaris. Sic itaquc ftatutndiun : vcl non 

 fuiflcveram ecj ipfin, fcdobfcurationcmqualemcunque a iiu- 

 hibus intcrpofitis , prarfertim ciim fimile paradoxuni ftatim 

 fuhiuni^ant , Vcfpafianiconfulatu duodecim diehus Ttrumquc 

 fidusqua:fitum:vclfivcrafuitcclipfis,nonfolem.lcdimaginem 

 folis in nubibus refrai-^am apparuifl^cquod fieri poflc.docctut 

 ifto cxperimcnto.Ptoiuciaturnummus in vas aliquodapercum,. 

 puti poculum.Ocinde recedatur .-i poculo.dum^nummus.Tcr- 

 tio aqua immoto oculo infundatur poculo , & ftatim imago 

 nummi vidcbitur. 



VII. Ex ecUpJtum lunariiim collatione,meridianori{m 

 differentia colli^i poteft. 



Vrtmb obfcructurinitium.mcdium aut hnisalicuius cclipfis 

 lunatis induobus velplatibus locis diucrlis. Dtinde tcmpus 

 conferatur , minori fubtra>.'to amaori, vt habeatur differen- 

 tia. Tertie differentia in gradus mutetur, arguracntando hunc 

 in modum. Vna hora dat 15. gradus, quantum dabit differen- 

 tia.v.gr.ia.minutorum: refpondctui 9 gradus.c.gr.fit initium 

 alicuius eclipfis Conftantinopoii hora i.min.iH.poft racdiam 

 no£lcm,Romx hora i.min.i^.diffcrenriaerit hon i.&4.min. 

 Ergo mcridianus qui tranfitpct Conftantinopolin , diftat a 

 Roinano ifi.gradibus. 



PERORATIO THEORIvE 



P L A N E T A R V .M. 



ITa fe habec difficillima ifta Vranometria; pars.Theoria pla- 

 necarum , qium, fpcro, conuenienti methodo & breultate 

 propofuimus. £i colophonem imponimus ex Schillcro, hanc 

 mki\x.cnt\2jx^. Supremainisr plnnrtiu , fphirsqueoiflaux fcu 

 firmamcnto aut expanfo viciniflima ftclla J\ ,coIoris plum- 

 hci,vcl,vta!ij notant,!iucntis, globo tcrrcftri , fecunduni an- 

 tiquos,nonagies, fccundiim Tychoncm vero , viginti &: dua- 

 bus vicibus maior ; curfum fuum piopriumperagit , triginta. 

 citciter annis, Alterutu erraticorumfidus 2^ , grati & clarifli- 

 mi fplcndoris, vetcrum cxiftimatione,terra: globofitatcm plus 

 quam ocluagicSjTychonis vcro calculo dccies quatcrfcrc fu- 

 perans , motus fui periodum abfoluit.; annis propcmojura 

 duodecim. Tertitct in ordine deorfiira pl.tmta ^^ fcrruginei 

 &fubnigri, vt cuprci, imo nonnunquamad terrorcm quafi 

 flammci rutilantifque lurainis ; annis pene duobus circulum 

 fuum complct ; Tyconifque iudicio , tredecim vicibus tcrta 

 minor,at vcterum lententia,fefqui altera ferc vicemaiorexi- 

 ftit, quiquando eft in lygradu S^, vfqueadeo vidcur tcnjee 

 proximus,vt luna, vel propior. Pbnctarum medius So.,candi- 

 dioris , ad rubedincm tamcn vergentis, vcl flaui co!oris,curfu 

 fuo rctrogradoin otientcrn, annum terminat,ccntics quadra- 

 gies maior tcrrarura orbe dcfinitur pcr Tychoncm Biahe. 

 eum ex vetetibus alij , centum fexagintaduabus,alij 166, alij 

 i^yvicibus, tellurema-oreraexiftimabant. Subfola-e primum 

 ftd:u 2 anno fcre cutfum peculiarem abfoluit ; fcxies terra: 

 globo minus perhibetura Tychone, quod antiquis tticcfima 

 feita folumraodv) tcrra: portio putabatur , buxeus eius fulgot 

 dicitur , amiciffimus tamcn fplcndidiflimufque , ita vt ipfam 

 ftellara IL fuperet , vmbramque proiicat. Solem aut pra:cc- 

 dit aut fcquiturncquc vltra quinquagiuta gradus vnquam ab 

 eo elongatur. Scquens & mi itna err.itic,rutn ■u-itaac i tr. 

 rantiumjlellxrum Q, quam vetcres aliquot millcnis vicibus, 

 magnitudinca terta fuperarl autumabant, Tycho autem de- 

 cies nouicsterra minorcm llatuit , tempus pcriodicum,vt Q, 

 annuum propc habet , raro confpicua, ob folis radios. vtpote 

 quem intra 1.8 aut n ad fummUm gradus,fcmpcr comitatutj 

 colori autcm alfimilatur cinericeo. Luna tandcm planctarum 

 iiifiraa&tcrrr proxima.cft colore pallida, curfu mcnftrua, & 

 corporis fui globo, quadraginta daabus fcrc vicibus,tcrrcftti 

 minor. Eius magnitudo adfiilcm, iuxta Tychonem,fic fc ha- 

 bet , vt diamctcr folis vcra luuarem dccics oflics cxafte con- 

 tineat,fitquc ob id globofum corpus folis lunari maius 5R4 8 

 vicibus. Tcrr.i: infupct circumfeientia fiue gytus continet 

 540o,diametcrautcm(iuxtaaftronomorum praxin)i7iomil- 

 liaria vfitata fiue Gcrmanica , quorum fcilicct quindecim , v« 

 num gradura j^quatoris in globo terrcftri conficiunt ; fingu- 

 la vcro fcfquihorx aut duaniin circitcr holarum fpatio, com- 

 munitcrpcdcs petaguntur. Haiflenus Scljillcius. Vbi & illud 

 obfcrua, Saturnuraex diuin5 ordinationc intcr p!anctas fum- 

 mara viara in curfufuo obferuare, ficut lunainfimam , fol mc 

 diam ; qucmadmodum dicimus aquilam intct volan- 

 duin in furarao acrc.miluoj in racdio,hirnndi- 

 ncs in irao moucri. 

 \ 



Quomoflo 

 «X eclipfii 

 lunarium 

 collaiione, 

 meridiaiio- 

 rum diftt- 

 lentii hi- 

 beatuii 



Tom II. 



Pp 



A D V M 



