/ 



Vranometri^ Pars I]I. Cap. III. 453 



adiun<»as merid'uno, Sc indicem horarium hoia: ii. Con- 

 lieifo d:;nje glo*^-, , du.n lolis locus horizontem ad oricn- 

 temitfngat, index in i-ycio horario monftrabit horamlo- 

 lari; orcus : fi occidenti app'ic'.-:ar , liora occafus iimilitcr 

 patci»it : vnde tota diei qaa;i:ua.> inuenietiir. Horarum nu- 

 mcrum Ci raulcipliccs pcr t ^ { tot cnim a.v]uatoris gradus 

 hor.i* vni aequali conjjiuant ) .nvdibit numerus graduu-n 

 folaris paralleli fupra hoiizontem apparentis , quos fi dc- 

 mas c 5S0 gradibus, relincjuitur quantitas paralleli laten- 

 tis. Vcl conucrfi) , liccbit primo quanti-.atcm arcus diurni, 

 dcinde horarum nuraerura per diuiiioncm colligerc. Glo- 

 bo cnim pofito ad latitudincm loci , & notato gradu Ecli- 

 pticc , qucm fol obtinet , exquirasdifferentiam afccndonis 

 xctfl.t Sc oWiqui ciufdem gradus Eclipticx , ad latitudi- 

 ncm eius loci : idquc perca , qux fupra in Sphxricis ttadi- 

 dimus. H.TceniraditFcrcntiaerit fcmillis, qua dies artificia- 

 lis eo loco & tcmporc cxcedit aut deticit a die .Tqulnodia- 

 li. Addcnda cfl itaquc, dum dies funt maiorcs no<.^ibus(quod 

 fitab II Martij aj ii Septcmbris ) fubtrahenda aurcm reli- 

 qu.a anni parte , cum dics funt minorcs no;ftibus : excmpli 

 gratia ii Jic lunij iu\'ca Itylum vetctcm fol obcinet prin- 

 cipium Cancri, cuius afcenlio rcda cft grad. 90. in latitudme • 

 grad. 51. Si principium Cancri horizonti applicctur ; inuc- 

 nicmus afccndoncm obliquam grad. 56. min. 10. proximc. 

 «hfFeicntiacft gtad.j 1. min.50. quam li adiiclas 90. giad 40. 

 inin. fcminTi dici artiiicialls grad. rij.min. 50. totus arcus 

 diilrnus erit 1+7 grad. 40 min. quos IT diuidas pcr 1 5. quocus 

 erit 16 cum dimidio fere , numerus horaium dici artiticialis 

 i- lunij latituj. ^i. Hinc inueftigatur quantitasdici maximi: 

 miuimi, &: alicuiusintcrmcjij , eiufque ad datum tcmpus & 

 Jocum incrcmentum & dccrcmentum. Clconiedcs augcri Sc 

 minui dierumquantitateshacrationc voluit . vt primomen- 

 fe ante & poft fadum .rquinoftium augeantur & minuantur 

 quarta parte totius diftercntix inter diem maximum & 

 minimum : fecunjo mcnfe , fcxta parte : tcrtio vcro, 

 duoJcciraa pattc : vtpote , ii tota differentia inter Jicm 

 maxiraum & minimum fit hotarum 9 ; aug:ntur aut minu- 

 nntur Jics menfc ptoiimc pr.rcedcnte aut fubfcqucnte 

 a:quino(ftium , hora vnacum dimijia , hoc cft partc quatta 

 horarum* •. fecunjo menfc , integra hori : tertio mcnfe, 

 fcmiflc vnius hor.« , Atqui iiic quijcm vt fint veta ad 

 aliquam datam Sc definitam latituduicm , in vniucrfum fe 

 ita non liabcnt. Nam aj diucrfas inclinationcs fpha:rx 

 diuerfa ratione augmcntum capiunt Sc decrcmentum. Cum 

 enim paralleli in omni latitudinc feccntut ab a:quatorc, 

 diffimiii ratione , diflimilis erit incrcmcnti & dcciementi 

 ratio. Potro quo J attinet arcum apparcntcm paralleli aUcuius 

 ftella:, is c.ijem planc ratione dcprchcnjitur.qua parallclus 

 Colis diurnus. 



f^. Dies arttficialis vjitati diuiditnr in tres partes. 



Partcs ift.T funt Mane.Mcri Jics, & Vefpcra. Mani eft cum 



folccntrofuocft in ortu fuprahorizontem mecgens. Mcriiiiei 



cft,cum fol ccntro fuo attingit meridianum . Vclpera, cma 



fol ccntro fuo attingit hotizontcm occidcncalcm. Alij faciunt 



partem diei artificialis meliorem , puta tcmpus antelucanum, 



& </?/fr«(irf») , tcmpus pomeridianum. Alij difpcfcunt dicm 



artlficialcm in quacuor quadrantes , qui funt,Rubens,Splcn- 



dcns, Vrcns, Tcpcns. Romani fex partes folidas diei confti- 



tuebant,hoc ordine : Diluculum feu crepufculum matutinum: 



/i(»nf,l:uc auroram : Ad meridiem : Meridiem : De meridieSu- 



fremnm dum, fiuc Vcfperam, Oppofitum huius dici eft N«Ar, 



cuius partcs iciJcm funt tres, vijeiicet Crepufculum 'vej^erti- 



»«w,quando fol infra horizontem cft dcmcrfus, nondum iS. 



grajibus : Mcdu n«i-,cuni fol ccntro fuo attingit meridianum 



antipodum:0;7Hf«/Kr»,cum fol i S.gradibus diftat ab horizon- 



tc orientali. Ali.is taciunt fcx partcs no(fHs hoc ordine : Pri- 



mamfacem , (uie crcpufculum vcfpertinum : C.onc:<bium : No- 



Hrm intempcjlam multamfiuc fdcntcm^Mediam noBem-.Gnlli- 



timum :Conticiriitm. Atquc hxc ell diuifio dici artificialis, cuL 



opponitut nox.Dics itaqi natutalisd.uijetur in parttsduodc- 



cim,vel,vtalij numcrant, quatuotdccim , morc vctcrum Ro- 



manorum. i. Mediiim Mllif , feu racdia nox : vndc Roniani 



horas diei numcrarc incipicbant. i. Tcmpus huic proximum, 



quod dicebant De medinnocie. i.GaUicimu»i,qu.\ndo gallica- 



rcrc incipiunt.4.Cen<«f/Mf«»j , quando gaili rnrlum conticuc- 



rc. 5. TemtU4 antelucanum , fiuc Jiluculum. 6. Tempm ante 



wridirir. ■^.Ipfameridies.i.De meridie, fiuc tempus pomcri- 



dianum. 9.Tem;>eftm fuprema.jo. yef^er, fiue vcfpera antc ot- 



tum Hcfperifiue Vcfpcruginis , vt Plautus vocat. ii.Crep::- 



fculum. 1 1. Temtui lumin:l>us accenjii, quod &i ptim.i face di- 



citur. n.Concubium. 14. tJ(ixintempifta;r[\i3.(i\\. nihiltcin- 



peftiuc agitur.Hinc ad mcdiam nortcm fit reditiis.Dlcs etiam 



naturalis.fcu to tvyjjriutfof, a mcdicis , Sorani arbitrio in tjut- 



tuor tribuitur ^ua Iranies , quotum qniuis fex horas plancra- 



rias fcu tcmporalcs coniplc(flitur , lioc mojo. PrimtM imwc. 



ratura noctis hora j.vlqucad j.dici : cftquc calidus& hunii. 



dus.inqueeo fanguis mouetur. Sm<n</;« eft a j.dici ad ^.eiuf- 

 dem;calidus &ficcus;in quo cholcra cxcicatur. Ttrtius cft d 9. 

 diei vfqucad 5 noftis ; frigiJus &l liccus : in quo melanclinlia 

 mulciplicatur. §!u.wus a j.noclis vlque ad 9ciul"dcm.;iigidu> 

 & liumidus : in quo phlcgma rcdundat. Eobanus Hcflus iiii'-i:. 

 niolisverfibus h.cc comptchcndit. 



Sanguine fol oriens , pueriles liendicat artits: 

 Firma dies, chofer.im, lata iuuent.% , farit. 

 Phtegmnit occ.ifus fleyiam facit ejjefenecijin, 

 Bile tv^ra, BoreifedfUga decieiitos, 



VI. Diesin vitk commtmi vcvriis modis cituidiintHr. 



Sunt cnim dics folftitiales , .-rquinodiales, can:culares, 

 critici, iudicatiui, intcrcijcntcs , fafti , ncfafti , fcfti, profcfti, 

 comicialcs, & yEgyptiaei. Dfes(ol^itia'es Jicuntur , quaiiJo 

 fol eft in tropico Gancri vcl Capricorni :^iuinocliales, quan- 

 do fol cft ina;qu3torc, vt in Aricte vcl Libra : cimcul.tres, 

 quando Caniculalub radiis lolaribus vcrfacur ; critici , feu 

 decretori] , in gencre funt , cx quibus formatur crifisde qua- 

 cunque tc ; in fpccic , in quibus fit vchcmcns in niorbis aj 

 falutem vcl morrem mutatio ; Iudicatiiu, qui iudicant dcfu- 

 tnncuii: in:ercidentes , qui intcr Jicraindicatiuum & criti- 

 cuin intcrcijunc. Erit autcm plcrumque crilis a morbi ini- 

 tio,{)ic 7. 14. 10. & 17. Primus tamcn raorbi dics ctiam cft 

 cricicus. Interim hos dies luna murac fecundiim fuam cclc- 

 ritatem &: tarJitatcni.Indicatiuus dics plcrunique cll 4.1 (.17. 

 &i4.^ Porr(W/fj/a/?«'dicuntur, quibus iuia tantur : nefa/li, 

 contra. Pe/li dies (iuu facris lebus dicati;/ro/<y?i" fccus. Quan- 

 quam profcrtos dics ctiam vocant , qui proximc- dics fcftos 

 prx-ccdunt :vt dicsprotcftus Martini , qui pro.vime cum an- 

 tcit. C'miti.iles d:es funt apti comitiis habcndis. Dcniquc 

 </.'^j^?y;i/;'4r>ficdicuntur , quclid inuenti funt ab y9^gyptiis; 



vel vtalij volunt, quia Doniinus in illis peicufrit jtgiptum. 



Vocantur ctiam illi-dics xgri & mali ab cffectu , qu6d,qui in 



his i-grotare incipit , vix aut mincjuam cuadcrc putacur. Ha- 



bet autem quilibct mcnfis tales dics , & quidum iuxta Pa- 



duanumlioc iiiodo. lanuar. Jics i.lior. 11.& ij.hor.s. Fcbr. 



4.Iior.*!.& ir.hor.io.Marc.i.hor.4 S; iS.hor.i. April.io.lior. 



1C.& 10. hor. 1 1. Maius dics j.hor. (!.& 15. hor.io.Iun. l o. 



hor.«.& i6.hor.4. lul.i ?.lior.u.& ii.hor. i i.Augufti dies i. 



hor.i.& ji.hor.7. Scptcmb.5. hor. j.& 11. lior.4. Odlobr. j. 



hor.8.& 11. hor.9. Noucmb.j hor.8. & iS.hor.^ Dcccmb.7. 



hor. I. & 11. hor. (>. Beda tamcn lit rcccnfct hor.dics i & 7. 



lan.i. & 4Febr.i & ^.Mart.io & ii.April. 5 & 7 Maii.ic & 



ij.Iun. 10 & ij lul. 1. & 1 Aug. 3 & 10 Scpt. & 10 OiSlobr. 



J & 5 Noucmb. 7 & 10 Decerab. 



flL QuatHor fmt cardines diei ciuilis. 



Qucmadmoduni in anno quatuor funtcardines &totidem 

 anni principia pio vario gcntiuni inftituto:ita ctiani in motu 

 lolisdiurno quatuor obfcruanturab Aftronomis cardincs, a 

 quibusdieiciuilis ht initium. Hofcecardincs conftituunt duo 

 circulijhorizon & incridianus:qui(quc duos.Prinium cardintm 

 delignat horizon in par:c cccli oricntali, qucm Aftrologi vo- 

 canrhorofcopum:aquo Chalda:i & B.ibylonij cxorfi funt diem 

 ciuilem:quod dici principium maximc congruerevijetur cura 

 rerum natura, nempe Jicm iiichoare ab ortu folis. At ludri & 

 Athenienfcs dicni ciuilcin aufpicabantur a cardinc oppolito 

 id eft,ab occafu folis. Cuius ici rationcm uonnulli adferunt, 

 hanc, qu(^d tcncbr.r Imt pviores lucc. Vnibri,populus in Ita- 

 lia,inquit Plinius, diom dcfiniebant i mcridie in nicridicm: 

 Romani a mcdia n0(fte in mcdiam noftcm. Aftronomidicm 

 inchoant a cicculo meridiano (qui congruic cum horizontc 

 fpha:r,T re(fls: ) hoc cft, vcl a mcridic,vel amrdia noftc:quo- 

 niam iftidics niagis funt a:quabiles,qu.lm illiqui ab horizon- 

 tc fpha:r.T obliqu.T ineunt. Pcolcni.TUS, Alphonfus, & Tycho 

 mcridiem afluniunt , Copcrnicus Hpparciii excmpio mc- 

 diamno(f\cm. Dics Copcrnicianus idco pr.Ttcrtur Atphonfi- 

 no ,quiaomiiibus fuis partibus cuui Jle ciuili Romanocon- 

 fcntic. De hidxi-^ obfcrua , iilosaufpicari dies luos .ib occilu 

 folis 'itwmxaf, llJ «,Tioiiof<ix»!,-. Alphonlincrum raore, Huius 

 locl funt ifti vcrfus. 



Attciis occtfum ftelixt, Babyltnim or'um: 

 Koxmidia Jiifoniu,m:dia at luv ptrplacit Vmbrii: 

 Gnci wani d>tm capubant folis ab or/u: 

 fefpere ludti : Scrutantcs fid^ra ccrl:, 

 Dum fol in medio ful^et nitidiflimtu otbe : 

 ChriftuoU incipiunt medio fub temf-ore nolfif. 

 Sicut auccm inccperuiit,ita ctiam finicrunt , ab occafu fcili- 

 cet ad occafum , ab orru ad ortum , .•» mccidic ad mcridiem , a 

 niedia no^flc ad mediani no(ftcm. 



VJII. Tafcha ludiorurnfuit le^itimri?/» yVel fudi- 

 ciale. Illud veiM , lioc nouumy 



Pafcha Hcbr.Tis ct.itifuum notat. Erat cnim fcftum , quoii 



lud.si 



Quomo<io 

 dies iii vita 

 coniinuni 

 diuidantui? 



Caidines 

 diei ciuilis 

 qui ? 



raf.li.ilu. 

 d., oiuni 

 diij>lcx. 



