Geographi^ Pars. L Cap.I. 529 



rcftiis. Hicautcm confiderantur a Geographo, non quatenus 

 c(l corpus naturale.rtic enim ad Phylicuni pcrtinet) lcdratio- 

 ne fua: fuperficiei, quatenus ab hominibushabitatur, &ad cir- 

 culos refertur fphirx coeleftis. Porro erronea & Chimarrica 

 eflopinio Pauli Burgenfisjn i.caf.Gen. vbi fuadere contendit, 

 Oceanum faccre velutl ptopriam ,-iqua: fphxram, qux inteife- 

 cet ipfum terra: globum. Experientia enim tellatur, ex acjuis 

 rerrifque mira varictate inter fe difliniftis ficri vnum globunL 

 -Deinde qaia aqua & terra vbiquc locorum per eandem om- 

 nino; lincam libere demirti idefcendunt , & vnum idemque 

 cenrrum pcnint, indc colligitur, hajcduo corpora vnam con- 

 ftituerc fpharram : quta fcilicet vnum habent centrum.Tertio 

 vnicidemque arcni ccclcfti tantum fpatij refpondct in mari, 

 quantum in terra. Ad extremum.quia vmbra imitatur figu- 

 tam vrabcofi.&verovmbra aqua;& terr.-e in eclipfi lunari ro- 

 tuuda eft , necefium eft aquam & teriam fimul conftituere 

 globum. 



nis. ImpolTibile autem cft rcm cadem magnitudinc vidwcin 

 diuerfadiftantia.D«;Wfdimidiacaelipars(artiriccs vocaat lie- 

 niifpha:rium)vbique locorum eft confpicua. Hocautcm ticri 

 rnon poflct,nifi inmedioeficmus conftiputi. TVmohicfcciuc. 

 rcntur abfurda.li terra non cfll-t in medio vniuerfi fita.i,jtqui- 

 nodia non eHent vniuerfalia. i. Dicshyberni noncllent*. 

 qualesnoftibusa:ftiuis, & contra. ;. Sol mediaa-ftateiitiens 

 non proiiceiet vmbram direiflevcrfus occafum brumalcni,ncc 

 bruma oricns vcrfus occafum a;ltiuum lolftitialcm. 4. Vmbra 

 xquinoclialisnon caderct in candem lincara. 5. Inpleniluniis 

 non eodem momcnto occidcret fol , &;oriictur luna,nclcon- 

 tra. 6. Eclipfcs lunarcs non fempcrfiercnt in pleniluniis , iei 

 aliquandoante,aliquando vcro poft. 7. Non cflet cadcni tcr- 

 rxtraftuum proporcio vbiquc locorum.S.Nunquampcrdiop- 

 tram duo Zodiaci figna dianictralitcr oppofita ccrncrentui. 

 His rationibus acccdit confcnfus philofophorum prjcftantif- 

 limorum. 



n tetia fiC 

 aride- 



/ y. TetrAfiiperfides efi altior fuperficie maru. ^ ^ ^- ^^0^^ ^ •*" '^"'f <^ '»?«'« coftstans efl rotmdns. 



Antfiiafit 

 totund.1 ? 



Aqux fuperficies videtur ctre altlor fuperficie terra;,fed re- 

 vera non eft.K*™ J'«|5«/ igitur eft altior , non ns-r Kxi^nct». 

 Ratio prioris cft : quoJ atradcpteiriora videantur vti chafma- 

 tum cxempla docent, & piifloribus conftat, qui profundiora 

 vt rcprarfcntent.atrum adhibcnt colorcni. Quod itaque terra; 

 deprefTiorcs appaieant iis qui illam pfocul c marl intucntur, 

 haic eft caufa, quod tcrra; color ad nigtedinem vergat. Ratio 

 pofterioris eft;c)uod nullaaqua fluat futfum. lara vcro omnia 

 flumina in marc properant. Dcinde fi aqua elTet altior quam 

 terra,nauisfpontefuain littustenderct, nemine etiam impel- 

 lentc ; idquod eft abfurdum, Libertiis Vrotnoniut lib.^.»ieeeo- 

 rolof. hoc elcgantifTimc dcmonftrat. Ideo enim , inijuit, maii 

 cxcauatus eft alueus,vt vcluti in vtrc cauo, & deprclfiore tcrra 

 lirorali contineretur. Dcinde, flumina palam humiliora funt 

 ripis.igitur & mare litoribus. Terti6,quo longiusmarea terra 

 recederct, eo profundiusforct : quia ibi altiflimumpunftum 

 aquci gibbi cfTctquod t.imcn eft compertae vanitatis.Quattc"), 

 non partlTet cleuatiopoli fubeodcm parallelo.in litore maris, 

 & alto mari. Maior enim ccrneretur eleuario cvcrtice illo 

 aquei tumotis in mcdio mari.Qnint6,m3rc flumina intrafuos 

 alucos rcpellcret. Sexto, veuti gibbum illum raaris (latuef- 

 fundcrcnt & complanarcnt. Septimo.naues foluentcs c portu, 

 contracliuum aqu.r obIu(flari oporterct, & magno molimine 

 afccnderc; in portum ver6,nuIlo ftatu .lut .rftu fecundo,I,ipfu 

 pronilTimo defluerent : quod rident naut«. Verum nonnc igi- 

 tut nauis aportuvehens.fcandere perpetuo.leni faltcm cliuo, 

 per aquac tumorem videtut ? Ita naut.r & ratio Optica affir- 

 niant.& fic etiam appareret, licet maris fuperficicseiret com- 

 planata. In templorum enim pauimentis cxtrcma fcmper pla- 

 nitiesaItior,& paulatim alVurgere appnrct molli chuo:quia re- 

 motiora altioribus radiis, & ccclo vicinioribus, ccrnuntnr.Sic 

 ctgo maiori ratione, fuinmum & vltimum punflrum aquei tu- 

 morisinmari, e.vcelirimum iudicamus : & ea re fortc marc 

 longe a litorc recedens vocamus alcum. Nauis vcr6 in porcu 

 onuftior apparet , grelTumque difficiUorcni molitur in altum: 

 quia aquacirca portus iiiinus profunda cft, ideoque oncrc op- 

 prcfia magis cedit , maior autcmina'to profundicas pondus 

 facilius fubfHnct leuatque ■, vt vcntis,i-ftu,remis expedite hiic 

 illucagi pofTit. Sedcurergo, inquics, nautx c maii litora fe 

 videre deprelfioia affirriiant : Conimbriccnfcs , & palfim,re- 

 (pondcnt , Htora c longinquo appaicrc nigriora, quam vndas 

 inaris,virides autalbidas; nigra vcr6 deprinii, & reccffifie vi- 

 dcntur. Et ita quidem fentit Fromondus: Rebertus Hiies tr»ii. 

 ^.de globis fic pronuntiat hac de re. Archimedes docct.omnis 

 humidi , quod confiftit & pcrmanct , (upcrficicm clfc fph.Tri- 

 cam,& liaberc cum tctra commune centrum : vt vtrofquc mc- 

 lito reiiciamus, tumqui rciftam maris fuperficiem volunt,cum 

 qui emincntiam & fublidentiam cribuunt. 



V- PIkS eli terrs cjuam acjHs. inglobo terreTlri,(i profun- 



ditatem ifcl}es\Ji fttperfictem,par fere 



vtriufjfte efl ratio. 



Ratio prioris cft : quia protunditas Occani(qui vbiqucfcrc 

 fcrutabilis)rar6 dimldium milliarc_atcingit,fi cxcipias qii.rdam 

 loca Sueci.x-, quoruni piotunditas lc extendit aj 14- milluria : 

 terr.c vcr6 cxccdit milliacia 1 718. l.acuum & fluminum pro- 

 funditas tatiirimc cxcedit pafTus 8o.plurimis locisnon acccdit 

 ad viccoos;haud paucis fcnos cxplct. Ratio poftcrioris cft : 

 quia , vt cx mappis gcograpliiclsconftat,plus altquanto tctix 

 nudatum,quam fupprcflumniari, lacubus, ffuniinibus, vt tanta 

 fetc maris.quanta teriar.fit fupcrficies. 



y l. Terra in medio vmiierjl esljita : i 

 inde vndiijHe coelo tcjutdislat. 



tfro' 



Hxc fententia probatut fequcntibus rationibus. frincipio 

 jnomnitertacorpoia cceleftia ciuiiiem apparenc nugnitudi- 

 Jem. 11.' 



Frincipib terra eftrotunda:quIa fi plana efrct,lixcfequcren- 

 tut>bfurda. i. Eadcm elTct vbiquc poli clcuatio. i. Eadem 

 coeli facies. j. Eodcm momento vbique terrarum oriretur fol 

 & luna. 4. Eclipfes iifdera horis confpiccrcntur. 3. Eadcra 

 toret dicrum & nodium quantitas. 6. Vmbrx- cfTcnt finiiles. 

 Quxomniafunt abfurda. Etciim tcrra ficrotunja ab oticnte 

 in occidentcm.item e fcptcntrionc in auftrum,nccefl'eeftipfam 

 totam cflc rotun Jam. Prius probatur : quia onentalibus popu- 

 lis citiiis oriuntur ftcUi quam occidcntalibus. IJcm dc eclipli 

 lunati iudicium. Sic Plinius tradit lunam ecliplatam Atbciis 

 hora lccund.1 noftis confpcCtam , qux in Sicilia cxoricns , id 

 elt, iritio primxhor.clit vifa. Vndc coUigitur, Atbelas clTe 

 orientnliores. Poftcrius probatur : quiaaliqux ftcllx fcinper 

 appatent. aliqu.r nunquani : impcdiente fcil. tumore terrx. 

 Huic fi quis fub eodcm meridiano procedat , quxdam flellt 

 conlpicux occultantur ; & contra qu.vdam non vifa: confpici- 

 uiitur , imo magis rainufue dcprimuncur. Ita fol nobis longc 

 humilior confpicitur, quam Italis aut ./Cgyptiis. T>eit)de aqua 

 fimilitcrcftrotunda:quia in matieodem modo cccli facies va- 

 riatvtin terra Nam fi nauigatio inftituatur vcrfus meridicra, 

 paulatim alix atquc alixftclL^antca non vifx dctcgentur:& 

 c contrari6 fi verfus feptentrionem, paulatim antardico polo 

 viciniores occultabuntur. Sic nautx e Rliodo Alexandriam 

 vcrfus folucntes , Canopum ftellam lucidiflimam vident , & 

 quomagisproccdunt, coaltius attollideprchendunt:atcontra 

 in Italiam nauigantes ilatini e confpecTuamittunt. Similis eft 

 ratio vcrfus oricntem & occidcntem in eclipfibus , vti dc cerra 

 diximus. Denique globus, qui c terra & aqua conftituitur , eft 

 rotundus : quiain eclipfi lunarivmbra terr.xeft tornatilis fiue 

 circularis ex-partc qua globus tcrrenus eft a fole verlus. Talis 

 autemvrabrauon prouenic,nifi acorpore rotundo.Scd viden- 

 turobftare inontes alcifl^imi , qui terrani reJJunt tubcrofam. 

 DcinJe qu.Bjam regioncs funt altiores.quxdam deprefTiores. 

 v.g.Heluctia cft longc altior Bclgio,hoceft,remotioracentro 

 terrx. ItaNilus , qui vltra millc propemodum milliariaGcr- 

 manica non tantum leni decurfu , fcdalta fxpe ad catataflas 

 pr,i-cipitatione dccurrit,propeIuniniontes)vbicftipfiusfons) 

 altiorcin habet planiticm, quam Alexandrix fuie Cairi, vbi fc 

 exoncr,it in niare racditcrraneum,Eodem modo in onini terra 

 fluuij defccnduntin partcs terrx deprelTiorcs, Vndc concludt 

 poteft,terram eflc tubcrofani & gibbofam.idcoquc non cxaftc 

 rotundam, fcu abfolutc fph.rric.im. Veruni quia montcs& 

 iugi illa nullam notabilcm habcnt proportioncmad totum 

 tcrr.x fyftema, globus exaqua & tcrra conftanspronuntiatgt 

 rotundus, nonquafi omncs lincx ab iplius ccntro adfupcrfi'» 

 cicmdurt.r funtprorfus ,fqualcs,(ficri cnini n(m potcft,vt ca- 

 dcm fit altitujo Ilncr acentro tcrr.r duifla in montcs Fyrc- 

 n.ros & vallcs moiiriuin ) fcd quod afpcra illa fupcrficics pra 

 nihilo putctur. Ilocpiobatur cx cosquiain eclipfiluiiari vro- 

 bratcrix f\c in luiia rcprxfcntatur, vt nihil in ca, quod tumi- 

 Jum lit.vllo nioJo appareat. Huc pctcinct vulgata Jiftindio: 

 Tcrra cft rotunJa Gcographicc, id cft, popularitcr, non Geo- 

 mecrice,ideft,.iccur.itcloqucndo. Rccfe iciquc Rd^o-zwi Hues 

 trali. de globis ait : Rotundam dicinius tcrram , vc liabcac fuas. 

 inscqualitatcs.in tanta cmincntia inontium,cC dcprcfllonc val- 

 lium. IdeniJ.l contra Patritium fcre fic Jifputat. Quis ferat, 

 iiuiuit Parritius, altiflimos Ncruucgix montes , eiufdem eflc 

 fiipcrficici cuni fiibicilTo mari .= RcfponJct Hues. Airuraamus 

 tcrr.i: ambitum cflc iSoooc (tajiorum , vt Ptolcmxo placcr. 

 Erit cius dimcticns , cx Archiniedca lationc diametri ad pcri- 

 phcriam, ftadiorumamplius 5-1171. Si iam montes exurgant 

 advfqucioftaJia(quodplacuit Eratofthcni & Dicxarchojciic 

 ratio cditioris montisaJdiametrunitcrt.T, qux cft 1 3^4717. 

 Siad 1 5 ftadiaaltituJo niontium cxcurrat(vc vult Clcouicdci) 

 critea ratio,qux cft i ad 581 g.Scdad jo ctiam ftadia alticudo > 

 niontium aflurgat, i.itio ca nou crit maior, quani 1 aJ 1 908." 

 Itaque montiuni clationcs vix quijquani ,i iotu:iJiciCC tcirx 

 dctrahunt:fcd cft h,TC cxcrcfccntuquafi feftucr aut puluilcnli 

 in pila,Tt Cleomcdcs aftiimat. 



Yy V 1 1 1. Ttr 



An aqua fit 

 locunda : 



Anglobus 

 ex3qui& 

 tcrra f on- 

 ftins iuio- 

 luiidus ? 



