650 Encyclop^di^ Lib. XVIII. 



l 



An fit »11- 



qua pio- 

 portio ter- 

 12 ad coe- 



Quomoclp 

 feria fit 

 fenirun]! 



l''I l L Terram ejfe immohilem & Scriptura,& 

 Rntio f & Experienti* docent- 



Terrx iix.t,r,7ix primb probatur ex Scriptura facr.i, Iob.i<5. 

 V.7. Pfal.2.4.v.i. & 104.V.4. Dcinde ratio docct,motum tcirx 

 ugnare cum ipfius fine,qui eft, fuftinere animalia& vegeca- 

 Hia.produccte ftut;cs &c. Et amabo fi terra mouetur , qualis 

 eft ifte motus? An rcftus' Sed hocmodo terradefcrcrctmun- 

 di ccutrum. An obliquus.' Scd hocmodoasdificia corruercnt, 

 &pondcrafuifum proieAa nonadeundem vel»icini"i defcen- 

 dcrent locum,fcd longe diftaatem.quia terra ipfis fubtrahcre- 

 lur. Tertio experientia , qu.-ctotannorum millibus hunc mo- 

 tum nondeprchendit,confirmatrationesallatas.Huicfenten- 

 tiz icfraganturduo illiMathcfeosocelli, Nicolaus Copcrni- 

 cus Sc Dauid Origanussqui contcndunt terram Vnoueri. Vcrum 

 h»;c hypothcfis conuellit Aftronomis & Geographi.r princi- 

 pia. Hicfolet quasrijCur tcrrain medioquiefcat,ncccadatYtr- 

 fus coelum? Faciliseft re(pon(io:Quodlibct corpusquiefcit in 

 fuo loco,in quo neque gtaue cft.neque lcue,fcil.aftu : tametfi 

 potentiaipfamaneat. Dcindc fi terradcbcrctcadcre,femel & 

 fimul verfus feptentrionem& Meridiem , Ortum & Occafum 

 neceireeflet vt cadetet quiavbique cft furfum & deorfum. Hx 

 enimloci diffcrentia: dicuntur refpc^Stunoftri. 



IX. Terra cum ccelo toto,vrsfertim extremocollata-,nul- 



litm habet proportionem magnitHdinii:fecus,Ji con- 



feratur cum inferterihus coelis planetarum, 



ftemjue infefpeEietur Abfoluth. 



Siiigula videbimus. Trincipia fi t?rra cumtoto cceIo , pra:- 

 fertim c.vtrcmo, componatur , nullacenfetur ipfius magnitu- 

 do:quia,fi notabilis cffet difFerentia intcrhorizontcm fenfibi- 

 lera & rationalem.medietas cosli viderinon po(rct,& obfcrua- 

 tiones cosleftes differrent,pro locorum varietate , & denique 

 duo punifla oppofitacoeli nunquam fimulquafi vidcrentur: 

 qua; omnia funt abfurda. Carterum fi diftantia terra: afirma- 

 mento puceturfemidiametroiumtcrra:ii6ii-j-.pcriS.;>ro/i.ii. 

 ^ticlid. totus mundus intra concauum firraamenti contcntus 

 habebit ad globumterrcnum huiufn-.odi proportioncm , qua- 

 lemhabcnt {1561540095705 cura^-ad vnitatcnr.fic vt mini- 

 mafirmamcnti ftcllafit miwztehi.Deinde fitcira conferatur 

 Cum infetiof ibus coelis,vt vocant , notabilem refpeftu i Uorum 

 habet proportionem. Nametfi minoreftMarte,notabilcm ta- 

 men refpc(flu eius habetnugnitudinem:orbem vero Veneris, 

 Mcrcurij,&Lunx multoties cxcedit. Vndc fi luminofa c(rct,& 

 alonge (vt loquuntur) confpicua,nullum dnbium eft, quin e 

 Lunarrcgione longemaior Luna.e Solisvero ftel!a:inftar,fed 

 c firmamento,nullo modo,ctiamfi Solis claritatem fuperaret, 

 •vidcripofTct. Dfwiijafterraabfolutaconfideratanon cft ccn- 

 tnim,fed cftcorpus trina conftans diraenfione, id cll: longum, 

 latum,& profundum. Quando igitur terradicitur centrum,id 

 nonGeometricc , fcd Phyficefeu Optice intelligcndum cft. 

 Nam ccntrum Geometricura eft pundum in raagnitudine in - 

 diuiduum : Opticum autem potcft cfTc corpus maxinium.quocj 

 cminus vifum habctur pio fcntro proptercxilitatc-n qii.r ap- 

 paret. Hoc itaque fenfu terradiciturcentrumvniucrli. Alioqui 

 ■ierrafpciftatavteftcorpus , ipfa habctcentium,idquc diiplcx, 

 magnitudinis & grauirati5.Cf«rr«OT magnitudinit eft punftum 

 medium alicuius line.-c diuidentis corpus aliquod in duas par- 

 tessquales^vt fi conficias globum partimeplumbo, partim c 

 eeracentrummagnitudiniserit exacVe in ifHus globi raedio. 

 Centrum grnuitiitu feu pondcris.cft puniflum linec rc<!>e diui- 

 dentis ccirpus aliquod in parres arquc graues : vc in globo qui 

 pnftat eplurabo &ccra,centrumgrauitatiseft excramedium, 

 in parte fcil.grauiore. Centrura a(agnitudinis eft vnum idcm- 

 que in tcrra & aqua:quia hic duo elcmcnta conftituunt vnum 

 globum. Atccntrum gfauitatis,fiuepondcris,non cft vnum & 

 idem. Aut enim plus cft aqux,autf.-rrx. Ec rurfus,aut aqua ma- 

 ior eft terra, aur minor , aut .-cqualis. Quidquid horum dicas, 

 globus tcrrcnus fcmpcr fc habcbit vt globus ci ligno & plura- 

 bo confc£tus:atque itaduo habcbit centragraultatis. Hic qu.r- 

 ritur , an Palingcnius tcrram rcfte vocct fcobcra fiuc fxcem 

 ftellarum? Rcfpondctur,pocticc hoc dici. 



Quomodo 

 tcirz ma- 

 gnitudc) 

 fopiiofci 

 poflltJ 



X. Magnitudo globi terrcni exploratur per maxirnum 



circulum tnglobifuperficte defcriptum.cuiufmodi 



efi ty£^uator,& per eiufdem diametrmn. 



_ Cognitocnim huius cirouliambtu , & diamerriquantitate 

 in menfuta aliqua vulgariter nota,ifthaec quatuor facilc inno- 

 ttfcunt. I. Ambitus globi tcrreniin circulo illo maximo , & 

 diamcter. i. Circuli illius maximi planiticsfiuc area, j. Tota 

 conuexa globi teftcni fuperficies. 4. Eiufdcm globi foliditas 

 fea crafTjties hunc in modum. Principio maximi circuli ambi- 

 tus ehciturc cognitaaliquaciufdcm circuliportionc,qua.-ccr- 

 tx aljcui «cnfurasin ftadiis aut milliatibusrefpondeat.Quem- 



admodum enim fe hahet data circuli portio ad totum drcu» 

 lum:ita fe habet dati illius partis mcnfura admcnfuram to- 

 tius circuli. Ciim itaquc pcr pha;nomcna fcu apparcntias ac- 

 Icftcs compcrtura fit, cuiliber maximi circuli gradui (luc porr 

 tioni trectntefimi fexagcfimar.ftadia 500.& milliaria Germ. 

 1 5 .in fubicftx tclluris ambicu rcfpondcrc , cx multiplicationc 

 500 Itadiorum ingradus j6oo. pcrauream rcgulara product- 

 turambitus teneniglobi pcr maximum circulum , ft,-idLoiuni 

 1 X c c 00. fcu miUiariura Gerra. 5 ^oo.Nimirum expciicntia tc- 

 ftaturiiiin locis,qua; 15 milliaribus Gcrm.diftanr, verftisoi- 

 tum vel occafum , tantam acciderc in dicrum &noi3:ium vi- 

 ciffituJinc ll-uquantitacc mutationcm , quanta vnigradui iit 

 cceIo rclpondct. Pr.xicr hnnc modum danturali| trcs, quibus 

 inquiii potcft ambitus tcrrx , quos vidc apud clegantifrimum 

 Cofmogiaphum Gigantcm iib.i-.fyfl.Cofmogriiph.p. i ii,& accu-. 

 ratifTMathcmaticum Mitium l)ijlit.4flron.l.i,.t.\. HincpatcK 

 cur dicant Arirhmetici,tabc!lanum,li quotidie conficiat^mil- 

 liaria , po^fe totum tcrrarum orbtm circumirc fpatio 3. anno- 

 rum & 15 5 dierura. Si enim 5400 pev 4 diuidantur.proucpitt 

 dies 1 5 5 0,quidiuili per 51^5, daiic 5 annos,dics 155. Deindc 

 dianieter circulicuiullibet,Archimcdc teftc,adcircumfeientiam 

 fc habet,vt 7 ad n as 'iyfim. ProinJe raultiplicatis 5400 mil- 

 liaribus pcr 7,prodibunc milliaria )78ooo,qua; diuifaper i», 

 producuntdiamectumtcmmill.Germ. I7i8.cuni duabus vn- 

 decimis,cuiusfcini(tisliuefciii.diametercftmill.Geim.X5 9-Ciun 

 vna vndccima. Pro quibus lataacccptione, vt facilior fit fup- 

 putatio,artifices accipiunc 860 mill. Cerni. Hic notentur ilU' 

 vcrlus : 



Circititu4 circiperfeptem multiplicetur. 

 Perdiio ■viginti produitum deinde fecato, 

 Hinc numerus S^uotiens qusdicttur,efl diameter. 

 Varianttamen Ariftocelcs,Eratofthenes, Hipparcbus, Pto- 

 Iemxus,Alphiaganus,& rccentlores in allignando reirx ambi- 

 tt},iteraqut diametro: quadere vide Conimhricenfesin lib.x.de 

 coclo c.i4.quj,ji.t .artic. 1.& paulo polt Kobertum Hues. Quodll 

 tertib femiirem circurafcrentia* circuli m.iximi , continentcm 

 milliaria Gcrra. 17 oo,ducas in femidiamctrum tcn<; habenten» 

 milliaria 8 60 , produi.T:us numerus dabit planiticm fiue arearq 

 temmilliar.Germ.1311 000. Alij fic eliciunt. Arca ciiculi ad 

 quadratumfux diametri eam habet proportionem , quxeft n 

 ad 14 & rurfus quadratum ad diaraetri lineam dcfcriptum,ica 

 fc habec adcirculi arc.ani,veluti 14 ad ii.Quaproptcrquadra- 

 tum diamctri terrx,quod cft milliarium 195} i^S.multiplica- 

 tum per ii , & facflus diuifus per 14 , cxhibet arcam milliar. 

 * 3 1 9 5 4 5 - ^luart}) mulciplicato numcio arcx feu planitiei pec 

 quatcrnariuni,produ(flusoftcndcc conuexam globi terrenifu- 

 perficic,railliar.Gcrm. 9188000. quamalij ftatuunt 917710Q 

 liac tatione, Diameter tcrrx mulciplicetur in ambitura tcr- 

 XX , & prodibic diila fuperficies conuexa. Prioriscalculi hxc 

 eft ratio. Superficics globi quadrupla cft area niaximi circuli 

 fpha:i.x' ciufdem. Mulciplicaca igitur area per quacernarium, 

 prodibir fuperficics conuexa. Po^rfWJ» area maximi circulidu- 

 fta in fcmidiamctrum,cfficiet cylindrum fcmidiametro fphxrae 

 arquc altura milliar. Gcrm. 199591CO00 : cuius tcrtia pars 

 6(><i 64C000 quatcr colle<f(a,totius globi terrcnifoliditatemfi- 

 uc crafricicmconftituit, mill.Gcrm. ifii^i^ 60000. Hancalij 

 conftituunt mill.Gctm.K; 5 695 39 j« : & ita probant. Corpus 

 cubicum coftac fex fuperficiebus planis. Itaqut fuperficics glo- 

 bi tcrrcni videlicet 91781800, mulciplicataperdiamctripar- 

 tem fcxtam,nempc 186 cum -rT) producit foliditatcm globi 

 tcrreni irt 5 C, 93 j 95 6. Ali; dcnique foliditatem iftam ftatuunt 

 mill.Germ.i ^5657 1 600.& ita probant. Scmldiameter terr.r, 

 vidcl.85 9. multiplicetur in tertiam partem conuexs fupcrfi- 

 ciei ciufdcm , videl. 3091400: &proueniet modo diifta tcrrx 

 foliditas. Atquc hxc crt dimenfio terrx.de qua placet adfcri- 

 bere ytih&Roberti Huespart.^.c.i.dc globis. Arifloteles in finc 

 1. de coelo. (idqueex Mathematicorura, vt ait,fcntentia)cir- 

 cumfeicntixcerrar^oooco ftadiorumactribuit.C/cow<iff 300 

 millia numcratl.i. Lyfimachi.r tnira & Syenes vertices pcr 

 dccimam quintameiuldcm Meridiani partem diftaicfciotcii- 

 cis inftrumentis depiehenfum refen. Interuallum autem 

 10000 ftadiorum ponit,vr,de ambitus 300000 elicictur, tan- 

 tusenim numetuscxurget , fi loooo per 15 multiplicaueris. 

 I-ratoflhenes^^x Scraboni, Vitruuio, Plinio,& Cenforino ciedi- 

 mus) 151000 coniplcifK voluit Hipparchus ( actcftantcetiara 

 Plinio)adiecit ftadlorum paulo minus 15000 : Strabo etdem 

 quaEiatofthcnes vfum menlura , cum alibi , tura in fine 1. 

 Geograh.docct : vbi inquit, ex Hipparchi fcntentia quanti- 

 tatem terrx contincre ftadiorum 151000. quantam &Era- 

 tofthcncs tradit. Eratoftheni fuffragatur fabulofa Dionyfio- 

 dori relatio apud Plin.lib.i.cvlt. In fcpulchro Dionyfiodori 

 rcptrta cft (inquitj cpiftola fcri^ta ad fuptros , qua tcftaba- 

 tur femidiametium terrx ad 4100 ftajiorum contincre. Hic 

 numcrus fexics affumptiis 1510000 produclt. Cleomedes, 

 Eratofthcnis & Pofidoniiobfcruata rcfcrcns.aliquantomino- 

 rem circuitum ex Eracofthenis fcntcncia facit,ncmpe 1 50000 

 ftadiorum. Syenem enim & Alexandriam fub eodem ponit 

 Mcridiano. Sfcnc fub xftiiio pofita tropico, Solc principium 



Caucri 



