53 2. Encyclop^di^ Lib. X VH. 



plius ftadiis 4jfi«.A!iara longoe huiusnoftrarprobationista- 

 tionem inimus.Vnicum hoi; pofl;ulamus:Quantumfpatiumfui 

 orbisSoIisdiameteroccupat.perfimilefpatmminoibeterreftri 

 gnomonts fieti vmbrarum expertes.cum Sol verticib.imrainct. 

 Hcc fi concedatur, quod vltro apud Cleomedem fatetur Pofi- 

 <lonius)euicimus,SoIemln principio Cancri conftitutum.Sye- 

 nes vcrtici imrainere,ibi<]L-e & ad ; oo circiterhincindcftadia 

 .i^nomones vrabtarum immuncs faccre tradit Eratofthenes. 

 Vidcamus , ouantam fui orbis partem Solis diameter fubten- 

 Ait. Hinc enim , fi vera fit qax priceflit Eratofthenis pofitio; 

 clicietur ambirus tenx menfura. Firmicius Maternus , folis 

 Junxtiue diametrum non minorem vno gradu facit. Atatab- 

 «rrat iongiiis. Maiorcm iufto quaraquc non poftulamus, 

 «juantitatemadfcripfit. jEgyptij pet inftrumenta hydtofcopica 

 j.".ueneiunt Solis diametrum occupaie feptingentefimam 

 ^uinquagefimam partem fui orbis. Q}JoJ fi fcptingentefim:^, 

 qainquagefim.r parti totiu5 ambitus terta: rcfpondeant ftadia 

 500, totus ambitus non erit maior 115000. Inftrumentihu- 

 iiis fabricam Sc vfum docet Proclus cap. j. defignationum 

 Aftronoraicarum. Multa Theon de eo in Com. in 5. 1. Alm. 

 Ptol. &MauroIycus Dial.j.Cofmograph. At hoc obferuatio, 

 nisgcnus Ptolemxo non probatut.Multisobnoxium errori- 

 bus oftendunt Theon & Ptoclus. Vltcrius ergo difcutiamus 

 opoitet. Atiftarchus Samius , rcferente Archimcde , Solem 

 apparentem feptingentefimam quinquagefimam partem cir- 

 cu!i Zodiaci obtinere dixit, id eft 3 o m. & squalcm efle appa- 

 renti lunx diametro 7 & 8. (vt memini) prop. fui lib.de mag. 

 & dift.folis 6i \\1DX. Idem voluit Ariftarcus. Interim non ex- 

 plico me ab eo fcrupulo,quem iniecit mihi fuppofitio eiufdem 

 .'^riftarchi in eodcm libro dc diametro luna; i.gr. Archimcdcs 

 Syracufanus ex fuis obferuatis per inftrumenta diopttica de- 

 finiuit.folis diamecrum maiorem effe ducentefimapartcanguli 

 reftijhoc eft,*7 m.minorem vero centelima fexagefima quar- 

 ta parte anguli item rei^i , hoc cft j 3 m. Atqui non adeo fi- 

 dendum erfe his ctiam obfeiuatis pet inftrumentadiopttica.vt 

 diametios luminarium inde exadlc fuml polTe credendum fit, 

 idcm fatetur Atchimcdes i cilm nequc vifus , ncque mauns, 

 neque inftrumenta, quibus experlri oportet fatis habeant fidci 

 ad exquiCtam demonftrationem. Ptolemajus per cadem ia- 

 ftrumentadiopttica, itemque pct eclipfmm rationem, deprc- 

 hcndit Solis diametrum efle ji m. tofec.xqualcm Iunx,cura 

 eft in maximaateria diftantia, vtpote inplcnilunio & coitu. 

 Quod autem hanc magnitudincm eandem perpctuo & inimu- 

 tabilem dixit, fufpedum habete videtui Proclus c.j. defigna- 

 tion» Aftronomic. motus Sofigcnis Peripatctici autoritate, 

 quiin iis libris, quos infcripfit, de reuolutionibus, aduertit in 

 cclipfibus folatibus quandoquc perfpici orbiculumquendain 

 Solis luminofumextimaluna: vndiquaque ambientcm , quod 

 fi vetum fit , fieri non poteft , vt Solis apparens raagnitudo 

 femper fit xqualis lunE in oppofitionibus & coniundionibus. 

 Hac foitafl^e de caufa , qui Ptolemxnim fecuti funtaccuratiiis 

 jfta examinare conati. Ptimus Albateni deprehendit , Solis 

 diamctrum in Apogsofui eccentrici eflc 51 m. io fec. quan- 

 tam voluit Ptolem.Tus , fcd in Perigso efle J)m. in 40 fec, 

 Vltra hoc Copcrnicus inucnitdiametrum in maxima diftantia 

 ji m. 48fec. ciim proxime adterram fertur jj m. 54. Cec. 

 Sequamut quod vidctur in medio pofitum. Accipiamus dia- 

 metrum ji m.Vndeexfupetiuspra:miflis fi jooftadiarefpon- 

 deant 31 m.totus ambitus ndn erit maior ftadiis 101500. mi- 

 norambitus , quam Poffidonius, niulto minot quam quem 

 Eratofthcnes pofuit. Haec de menfuia tcrrcftris ambitus e 

 Grascoium traditionibus dida funt , faluo maximorum viro- 

 rura iudicio. Noftrates 60 milliatia vcl 10 leucas vni giadui 

 tribuunr, vt tota circumfcrcntia fit milliatiorum ii6oo,idque 

 ad Ptolcmii mentem exafte congtuit. Pedem enim noftrum 

 Anglicum Grarcorumpcdisqualerainucnimus, comparationc 

 fada cura Gncorum pede , quem Agricola & ali] ex antiquis 

 monumentis tradiderunt.Milliaie autein 5000 pedcs comple- 

 ftitur noftrates. Sradiumcoo Grarcos. Si mcnfuiam ftadij pcr 

 5oo(tot cnim ftadia Ptolemxus vni graduittibuitjitem fi mil' 

 liaris mrnfuram,qux eft 5000 pedum,pei 60 (q. nosmilliaria 

 vni gtadui damus) multiplices, paivtrinqnenumcrusprodu- 

 citur jooooo fcil. pedumivt ex his fundamentis cxtra contro- 

 ueifiam feu rcccptam noftratium Nautatum opinioncmcum 

 Ptolcmaica conuenire. Itali 6n itcm milliaiia vnius gradus 

 menfiiramfaciunt.fedmenfura minor eft PtoIemaica.Gcrmani 

 1 5 tribuunt vni giadui , quotum fingula quatuoi milliaria 

 Italica comple(ftuntur : .rque infra Ptolcniarura. Nam cxeo- 

 ruin traditione vni gradui rcfpondenc non ampIius48o fta- 

 dia , quum fingula milliaria Italica compledtantur t ftadia, 

 (nifi tortt magisplacet Polybijfententia,quiapudStrabonem 

 praster 8 ftadia i pIethra,hoceft tertiam patremftadij cuilibct 

 milliaii conuenire docet , qu.T eft ipfiflTima noftrimilliaris 

 mcnfura. ) Appiauus docct 1 5 milliaiia Germanica.xquari 60 

 Italicis : <;o Italica 480 ftadiis, ininor menfura Ptolemaica 10 

 ftadiis:milliaribus Italici.s 1 cum dimidio. Hifpanivnigradui 

 ttibuiuu Leucas, partim 1 6 cum du.ibus tertiis,partimi7 cum 

 dimidia. Quantafiteotam mcnfij^a compaiaca ftadiis Grxco- 



tum vel milliaribus noftris , Italicis aut Gcrmanicii , nondum 

 habeo compertum.Videtur Nonius Leucam Hifpanicam fchoe- 

 no aut parafanga: xquare , quod fi verura fit , qui Leucas 1 6 

 cum duabus tertiis tiibuunt vni gradui , squalem menfuram 

 Ptolemaici aflumunt:qui 17 cum dimidio, aliquanto niaioieni. 

 Reftant Aiabum traditiones de hac re. Eorum antiquiorcs 

 circumfeteniia: totius teiia: addixeiunt milliariorum 14000, 

 fiue parafangas 8000. Ita vt vnus giadus complcdatur « 6 

 milliaria cum duabus tertiis; Hac menfura vtitur Alhazenus 

 in fine libelli dc crepufculis. Alfraganus & recentioies atcm- 

 poribus Almanonis 10400 mllliariaamplcxi funt , vi gradns 

 vnus jScumpartetcrtiamilliariacontineat. Abilfedain piin- 

 cipio operis Geogiaptiici memorat , praecepto Almamonis re- 

 gis Ar.-ibum, fcuCaiipha:Babylonij,quofdamabIcgatos,qui in 

 campis Singar & vicinis maribus , iuxta reftum iter ficpoli 

 fitum obfcruarent,quot milliaria lefponderent vni gtadui coc. 

 lefti , & deprehenlum eiFeab iisin conficicndo vnogradu $t> 

 milliaria fine vlla fraiftionc , nonnunquara prxtet 5 6 tettiam 

 paiteramilliaiistcquiti, hoceft 15 JJ cubitacumduabus tet- 

 tiis.Qu.x fitiatiomilliails Arabici,ad noftra, Italica, vel Ger- 

 maiiita comparati, non eftcxplicatu facile.Non minus dccern 

 ftadiis, vnumquodque complefii aibittamur. Parafanga(vtla- 

 cobus Cliriftmannus ex Allsifcda magno Aiabuni Geographa 

 nosdocei)tiia milliaiia Aiabica continet, tam apud vetuftio- 

 res quam reentiores.Parafanga autem(vt ex Hetodoto,Xeno- 

 phonte, & aliis patetjtiiginta ftadia compleftitui , ideomil- 

 liarcvnum 10 (tadia comprehendit. Hoc accedit ad facien- 

 dam fidem. Duo cubjtorum gencra Grxcitradiderunt. Com- 

 mune fiue mediocre , quod pcdi Grsco vni & dimidio xqua- 

 tur, & continet digitos 14 , qualiumpes habet i(f. Alter cubi- 

 tus erat regius in vfu apud Petfas , maior communi tribus 

 digitis. Alfiaganus autem docet , milliate Arabicum con- 

 tinire 4000 cubita , piout cubitum eft in mediocri menfura. 

 Hid cubitus fi fit aequali Grarco , continebit vnum milliare 

 «000 pedes Gti-cos , quot lo ftadia complcduntui. Paia- 

 fanga; autem ciim alij 40 ftadla, alij 60 annumercnt ; nemo 

 tamen minils 50 attribuit : cui opinioni fi cum Herodoto, 

 Xenophonte , & aliis acquiefcamus ( neque enim eft noftii 

 inftituti difcuteie , vtium diueihs in locis, diucifis Parafan- 

 ga: menfurisvfifint,vt exiftimarevidetur Stiabo qui deSchx- 

 nis jEgyptioium id ipfum obfeiuauit , cum Nilo flumine , ab 

 vrbc ad vrbcm fubueheretur , alias aliis fchxni mcnfuris vfo$ 

 efle j£gyptios fubindicans ) fi inquamiis acquiefcamus , qui 

 ftadia vni Parafanga; atttibuunt j milliarc vnum noh minds 

 ftadiis 10 comptehendet. Ha; conieflura; fi verx fint , non 

 eft aflentiendum fummis viris P. Nonio & lacobo Chrift- 

 manno , qui Arabicum milliareiquant Italico. In taiita opi- 

 nionumdiuerfitate de menfuta ceira:. fequatur quifque quam 

 libeat. Nifi autem Arabum recentiotes nobis obftaient, qui 

 dimenfis etiam itineribus ferunt fuam fentcntiamcompto- 

 batam , nondubitarcmus Ptolemxi opinionemcaeterisantc- 

 poncre. Omnium opinionum , quas aliquid habcnt probabi- 

 litatis,ha:c efto Synopfis, 



("151000 Straboni. Hipparcho. 

 Ambitusvni- I 150000 Eratoftheni. 

 verfarteiri I 140000 Polfidonio & Antiquiotibus Ara- 

 cft ftadio- -> bum. 



rom I 180000 Ptolemzo & Noftratibus, 



I 104000 Atabibus lecentioi. 



V. 1 7 1 8 00 Italis & Gcimanis. 



f700 Stiaboni. Hippatcho. 

 Vniusgradus 1 6 94;|-Eiatoftheni. 



menfura 

 eft ftadio- 

 rum 



J 666-— Poflidonio & Arab.antiq. 

 ' 500 Ptolem.To & Nofttatibus. 

 [ j^sVR^'^'^"^- Arab. 

 ^480 Italis. Germanis. 



f"8 vt Italicum, 

 Milliate eft J i'-^ Anglicum. 

 ftadiorum 1 10 Arabicum, 



L j i Germanicum. 



Haftenus vetba Robeiti Hues : ad qua: fic adnotat Ifaicus 

 Pontanus. Ad inuention:m pctipheria:, fcu ambitus globi 

 teireni alTumuntur hx hypotnefes. i. quod maximus tcrra: 

 circulus in j6o gradus , cxemplo ccEleftiiira diftfibuatur. 

 1. quodvnus maximi teriae circuli gradus ^oo ftadia,feu'paf- 

 fuum Romanojrura <i 500 cxpleat , quibus quindecim millia- 

 ria Germ.cum ~; refpondent, feu a:quiualcnt ; qucmadmodum 

 diuifio|ftadiorum in 3 1 oftendit,id ert,fi vniigradui 1 5 milliaria 

 Geimanica attribuantur. j. quod ftadia jt conftituant vmim 

 milliaic Gcimanicum. His prxaflumtis , multiplicantui }<o 

 giadus pcr 15 milliaiia,& producuntuimilliariaGcim.j^oo. 

 feumultiplicantur j6o gradus per jooftadia, Scfiuntftadia 

 1 8000. Et tanta eft teiia; peiimetei feu peiipheiia. Si autcm 

 muUipliceaiUf j£opei (o , fiunt railliaria ^lica& Anglica 



ai$ooi 



