Geographi^ Pars II Cap. I. 555 



eunqut «i»m litora alluit. Rurfmn vbi cum folc congtcditur, 

 atque innouari incipit.autinorbcrD circuraduda.plcnaconfpi- 

 citur, maxiraos cxcitati iftus , fludufqueattolli in immcnlum. 

 Quis cr^o atio quam in luna* motum.fluxumrefluxumque O- 

 ceani rcferat?Vt enim raagnes feirum allicit.fic fidus hoc,tcr- 

 XX proximum,mate atttahitconcitatque. Nam cum luna ori- 

 tur,Oceanus circa illas plagas deuoluiiur , nempe otientalcs, 

 paitefque occidentalcs defcrit. Quando vero ad occafum 

 vcrgit.in illispartibus crebrcfcunt fluttus,in iis vero quxad 

 •rtum fpe(flant , detumcfcunt , idque affluentius vel parcius 

 pro incremcnto dcfcduque lucis , quam lunares radij exhi- 

 bcnt. Quodfi cui libeat in Oceano Gallico , noftroquc maii, 

 «^uod fc ad fcptcntrionem porrigit , locorum traftus atque 

 If atia , orafquc regionum metiri , & quos acftus litora pcrte- 

 rant,obfcruarc,luce claiius perfpiciet, omnia lunx motu afpe- 

 iftuque perfici.Vbi enim hocfidusexotiens, diuctlasplagas ac 

 climaca colluftiat.cutfumque fuumpcr cotli meatus prokqui- 

 tur,eo xftum fluxumque cdirefto difFerri contingit , quo ra- 

 diosditisjit.Sc quas tcrta; paites ac litora cx aduerfo fibi op- 

 pofita rcfpcclat. Et mox : Vt multa: hciba:, qui hinc helio- 

 tropia dicuntur , folis viac caloic , qui humoremallicit,cir- 

 cumaguntur, ciufque itcr ab ottu in occafum , expanfis , pa- 

 tuiifque flofculis com.tantur ; ita luna: vi Occanus modo 

 in iroc , modo in illud liius impellitur , coquc fc inclinat, at- 

 que in illam otam decumbit , quo fidus fcratur. Pandutfhus 

 Sfhondralu^ Jtalus conucllit pnccdcntem Ientcntiam,a.: de 

 nuris icciprocationc hunc fcrc in modum diffcrit. Vt fol 

 pcrpctuo motu fccundario ad tapcum primi mobilis rertut 

 circa terram , ab orru in occafum , vt& tota reliqua mundi 

 machina: ita omnia qxoquc raaria motum huius , & quafi 

 raptura , cuius vi citcumgirantur , naturali quodam ordine 

 fcquuntur. Cum cuim fol indefincntet mcdiumttrra: glo- 

 bum illuftret , & attrahendo iraminuat partem humiditatis 

 oppofiia: , nccefie eft omnino , vt omnium marium , qux- 

 cunqueproccdtndo irradiat, fit in parte non iiradiata, & per 

 Cc,&i per acccflloncm fluminum maior aqua: quantitas , qux 

 vt iqualiter vndiquaquc ad ccntrum prcmat , 3c vbiquc fit 

 in a:quilibrio conftituta ,cogitut ad paitem a folc exinani- 

 tam , &• ideo dcprcfliorem , accurrere , & damnum datum 

 rcfarcire. Quia vcro daranumid , perfolaris curfus ordinem 

 datum cft , omnino pcr cundcm ordincm rcfarciri idem fuit 

 nccelTarium.Vndc fit,vt mare fuo curfu ftellarum decurfum ab 

 atterno imitetur, <»c.T «a» , fecundum totum. Nam quoad par- 

 tcs,liccc variiscurfibusmoucri vidcantui,vt cas qux in Occca- 

 iium finiunt Pcrficum , Erythcum , Adriaticum, Germanicum 

 noftrum feupolare : tamcn totius nartjram imitando,via,quaB 

 cuilibet a natura facilior fuit concefl'a,egrcfla ex oftiis,c6dem 

 properant.quo properac totum adprin;umccEli motum itinc- 

 rc pcr finem vltimumdeftinato.Per hoc vero iter.quo ab ortu 

 in occafum fluunt , cilm alicubi obanguftas fauces,qua eft 

 tranfcundum impcdiantur,ncc fimul tranfirc poffint ique cm- 

 nes,accidit hinc vt in fluxum& refluium concitentut.Illas ve- 

 rofauces nobis primus aperuitMageUanus Lulitanusmariti- 

 morum omniuin audcntilTimus , qui pcticulofa ac mirabili 

 rauigarione dcpiehcndit ^nulIameflTe viam,qua mare,vniuer- 

 fum orbcm ccr lcftis machina: duftu circumiret , pra:;cr vnicas 

 illaj fauccs iuxta Peru prouinciam,quasde fuo nominc di<^as 

 Magclianicas.mcnfus eft vltraa:quino(flialcm <i grad. difta- 

 rc,ac latitudincm.vbi nunus.trium leucarum , vbimaius , fcx; 

 longitudincm vcro i lo Hifpanicarum haberc.Ifthac igitur, 

 cumper columnasHerculis totum mare medicerrancuin, vna 

 cnm Germanicoruin , Britannicorum , Griinlandix, rcmotiori- 

 bufquc Ar6loi pclagi vndis omnibus atque vniueifo a:quorc, 

 quodabinfulis Moluccis ad Tapiobanani , lauas , Indiam, 

 Pcrfiam , & Aiabiam , &: infulam Madagafcar , & demuni ad 

 Caput boiM fpci , in cono Africi- t'tum , fimul omnia de- 

 uoluantut , ac iiullum alium tianfitum habeant pra-nerquam 

 .-.rctilTimas illa; Magcllanicasfauccs.pcr quas concitato curfu 

 ad rapidi fluminis inftarfcruntur ; ncquaqiiamfieri poteft , vt 

 omncs tantorum marium vndx.pcranguftias illas vnoagmine 

 ^ nanlirc fimul pofrmt.Qiiaic cogunturex fuga contrariorum, 

 contraoppofitas cxdiucrfoaquas fequaccs regurgitarc:&quia 

 vnda palpitacionc,quam 70cant,vndamptoximam impcllit,nc- 

 ccrtatio ad partcs oppofitas.quantumuis remotas ac rctro iacf- 

 tos,x(tusconcitaturmaior,aut minor.iuitaoppofitionisdiftan- 

 tiam, & aquarum multitudincm : addo ctiani vita-amplitudi- 

 ncm.aut auguftiam.quafingulis maribus tranfcundiim cft,do- 

 nec ad Magcllanicas illas fauccs pcrtingant.Atquc hinccolli- 

 pimus , nuriaqu.x- longius vcrfusortum a freto Magcllanico 

 (unt exporrcifta , tum quoquc paucioribus anfraftibus ob- 

 roxia , ac nullavicina anguftia infigniter ofTcnduntur, ab.r- 

 ftu liberacfTc , aut cum non tam cuidcntcr in oculos acfcn- 

 fum incurretc : ac vicilTim ca , qua ad occafum vcrgunt , quo 

 propius , comagis ac libcrius huic icciprocationi c(fc cxpo- 

 fita. Hucufquc Sphondratus , qui caufam huius iftut rcfcrt 

 sd inocum prinii mobilis a folc dctcrminatiim. Pcrro funt; 

 qui alio modo hanc recipiocationcm ad folcm rcfcrunt ; 

 .iiiod ncmpc fol radiis fuis calcfaoiat & cxtcnuct aquas 

 Tom. 1 1. 



tnarinas , !c f\c fcruotem ac cbullitionem in mari excitct , cu- 



ius vi attoilitui , & cum impctu ad litora alfluit. ^luarto funt 

 qui caufam huius motas ad impulfum & rcmifTioncm ven- 

 torumrefcrunt, ita vt furgentibus ventis impctuofis niarc 

 attollatui , Sc i<i litora aiP.uat , & cclfantibus , vicilfim a litori- 

 bus dcfluat. Shtmto alij ad terr<E motum, quatcnus fundun» -^ 

 maris concutiat , multofque flatus ex vifceribus tcrrx cdu- 

 cac , & fic mare attollat. Sexto alij ad fluuiorum raultorum 

 & magnorum in mare influxum , quatcnus cius vimatcinv- 

 nam paricm magis dccliuem fluit , doncc iterum rcgurgitet. 

 iieptimoiVi] ad feruorcm & continuam cbullitioncm niaris, 

 vi caloris tum natiui, rum folaris excitatam, qiutcnus cius vi 

 matcin vnam partem fcrtur , &: fic afHuit , & rurfus repulfum 

 defluic. Ociauo alij ad rarcfaiftioncm & condcnfationcm ma- 

 ris ,quatenus vi illius attollitur &aftiuit , huiusvcro vi de- 

 primitur & rcfluit. Nono ali) ad falfcdincm fcu fpiritum 

 maris , quatcnus illius vi cffcrucfcit. Dcnique alij caufam 

 huius motus rcfcrunt pattlm ad violcntam maris incraan.. 

 guila tcrri loca comprcffioncm , & ex iis cruptioncm.paxtim 

 ad violcntam eiufdcm ad liiora rcpulfioncm. Qiiando e- ■ 

 nim,inquiunt, marc anguftis tcrrslocis comprimitur Scco- 

 ardatar , tunc violcntiaquadam quaeiit cTicum,&; lic perfau- 

 ces cclcri prolapfu eflunditur. Similuet Lum idcm mare alli- 

 diturfuis fluiflibus ad litora , tuns violcntcr ab iis rcpelli- 

 tut & rcpcrcutitur , & fic cum turaor lurfus ad licota op- 

 pofita acccdit. Quomodo vidctnus flumina fluflibus fuis 

 modo ad hoc , modo .id iilud ripx latus moueii. Atquc hx 

 funt pra:cipu.r dc.cftumaiino fciitcncia: ■ cx quibus vidcncur 

 nonnulLs clfe coniungcndl', hoc niodo. Caufa fflut rnarir.i 

 cft intcina , vclcxtcrna. Caufa tnterna cft fpiritts illcmun- 

 di , qui in mari , vtpote falfo.magnam habet viro. Itaque batc 

 crt prima & proxima caufa , quam Dcus.jiiari in prima aqua- 

 rum marinarum collccflione indidit.Caw/a fA:Krn<i eft princi- 

 cipalis , vcinfluxus folis& luna:;vel minus principalis,vtan- 

 guftia litorum quorundam , ventorum vis , qux in mari cer- 

 nitur longcmaxima,fundum maris ita comparatum vt varios 

 halitus producat& in altum cducat, & fiiuilia, dc quibus pau- 

 16 poftquift.?. Poteft & ita diftingucrc. C aufaiftus marini 

 cft vniucifalis,vt fol & luna,vel patticularis.caque proxima & 

 interna, vel remota & cxtcrna. Scd proponamus aliquot quae- 

 ftiones dc hoc natura: myftcrio. 



i.^» etiam flumina ^uidnm fcntiant ^fium niarinum? 

 A. Nam experientia hoe tcftatur. Hanc in fcntcntiam Ran- 

 louius ita fcribit in fine Kalendarij. Non pofTum piaEtcriie, 

 quia pro mco in partiam amorc , in naturam ftudio , fub fi- 

 nem narratiuncula: huius, aliquid addam dc iftu , qniin Al- 

 bi,& quibufdam aliis Cimbricis fluminibus , qux ia mare 

 occidentale fc exoncrant , (entitur.Albis cnim.Stora,Eidora, 

 Treia, Heucra , Milda,binos(ingulis diclu^ a'ftus patiuntur, 

 fcnis quibuflibet horis aquamm incrcmcnturo , fcniliqucfc- 

 qucntibus decicraentum. Nec tamen ad ceitam quandam 

 horara,fluxurafubinde ficn conringit , fed qucmadmodun\ 

 luna , humoiura mater, doraina, & matrix, lingulis dicbus 

 integrara ferc horam anticipanttardioriacconcitatiotifupra 

 horiiontem noftrumafcenfu , prour ad folcmfe conucrtit.aut 

 *b codcra auertit , & in fignis reftis vagatur aut obliquis : fic 

 ncc aliam temporis mutationcm, aquarum incrcmcntum ob- 

 fcruat. Quacunque cnim dici hora luna fupra horizontcra 

 noftrum afccndit , aqux aflSuxus in fummo iam cft conftitu- 

 tus,vfqucdumapun(fto ortiuo difccdcns ad mcridianum pro- 

 pcrat. Tunc enim aqua: fenfim iterum rcfidunt , doiicc mcri- 

 dianam lineamluna occupat,vbi aquatum altitudo fcquan\ 

 maxime dcmittit. Quam primum autcm vltra lucridianum, 

 adocciduumcardincm ccrli decliuis fcrtnr , aqux iterato rc- 

 fluxu crcfcunt, doucc luna occafum fubcuntc ad fummum 

 iam aqux ad3uifl.-e , augmcnu fui ««f<i»' Cuc confiftcntian» 

 a^fcquuntur. Indc porio, vbicxoccidcntis limitc admciidia- 

 iiuii, xOTtV^o' . fubtaraneum , fc luna flcait.aquarum rcfluxBS 

 acdiminutio dcnu6<gntingit , tamdiu,doncc pundumillud 

 imi cttli lunaalfequatut. Ad hoc poftcatiuam eft dclata, dc- 

 ctcmcnti fui cciminum aqua fimilicer attigit, 



Acfedet£qualif<i;ue fuo fluit aluem amni. 

 Puniftum illud vbi luna fupcrauit , acadortum fc conucr- 

 tit, vndx fuum dcnuocapiunt incrcmcntum , doncc lunar vt 

 prius } in horofcopo conftituta , aqu.x ad fummum cxcrcuc- 

 runc.Ad hunc modum fcfc xftus in fluminibus C imbricis ha- 

 bct. In mari vcro concrarium planc; accidit. Nam vt maximus 

 ibi eft xftus, luna fummum aut imum cocli occupan:c;lic mt- 

 nima aquarum fit pcr xftum commotio, imo nulla , vbi oicimi 

 aut occafum luna tcnct. Atquc ita pcrpctuum lun.ycurlum 

 mitabilis hxc vndarum reciprocatio obfcruat. Vcaim ftata 

 hic cum luna oricntc , occidcntc , fuperius aut infcrius coc- 

 lum mcdiante,fluxus& rcfluxus rcmpora incclligcnda ftiHt 

 de acrc tranquillo , & 3 curbinum fxuiria libcro. Nau) 

 quoticfcunquc vchcmcntcs vcntorum flatus , aducrd ajt 

 ("ccundi , fluminibus incumbunt , fit vt intcrdum »cIocius, 

 intcrdum fcgnius , quam luna cardines attingit , xtluu 

 .confpiciatur. 'His & illud addo , quod dcaquatum, ouas 

 • Aaa 1 *l'us 



