Geographi^ Pars 111. Cap.Xir. 5 8 r 



& longo valde,tjitippe yiod tciginca <3icbus vii pcrtranfiri po. 

 icft, vlquf ad Cliiucnlcm regionem cxtenditui-,a qua int^cnti 

 itiuro, 400 leucarum, a rcge Cliinx cxtrufto.fcparatur. Dcni- 

 >]ue rcx Hiipaniarum plurima regna pofl"idct,vfc]uc adco, vt 

 in oricnic nuuum vnam , alteram in occidenre habcre dica- 

 :ur. Nani in Europa, Atrica, A/ia, & Amcrica liabetrcgna& 

 prouincias plurimas. Atque hi funtilii monatchi^qui dc pal- 

 ma contendunt.Ergo fi iubcai in hac difccptatione ciTc Pali- 

 mon , rcgi Hifpaniatum palmam detulero:idt]uc ea dc caufa, 

 quod is totum ferc nouum orbcm fihi fubiugaucrit. Abf^uc 

 hoc fit ; & Turca ipfi pr^tctetur. 



4*. slf^fm fit rntio regionii {?' religionii, id'eft,pelitiatutn 

 fefularts,rttmreligioj'a,ptrtoliimterrarumorhem}ld breuitcrin- 

 dicabo. Atque vt hinc ordiar, Europarcliquas mundiparies 

 cardinales, atquc, vt ita dicam, metropolitanas, id cft, Aliam, 

 A!:ricani,&; Aincvicam, fuperat,non ccrtc magnitudine,fcd re- 

 ligionc Chiiftiana.rcgnorum potentia.incolarum virtutc,vr- 

 bium hcqucutia , cocli foliquc tcmperie , rerumque omnium 

 abundaiitia.Iutcr Euiopar rcgiones prirno fc oftert Italiit ,pn- 

 fcalmpcijtorum Romanorum fcdcs. H.rc ollm Romanispa- 

 ruit .- nunc in vari.isdynalHasdiuiditur ; vidclicct in ditioncm 

 PonnticiSjRcgis Hifpanif tum.Magni Ducls Hctruria: ; Ducis 

 Sabaudi, Mantuaui, Mntincnfis, & Parmenfis,dcniquclibera- 

 ruin Rcrumpub. puta Vcnct.r, Gcnucnfis,& Luccnlis. Intct 

 omncs Italix dvtufljs potcntillimus cft Rcx Hifpaniarum, 

 qui prctcr Ducatum Mediolancnlcm poflldet Rcgnum Nca- 

 politauum. Siciliam,& Satdiniam,infulas rcgnoium titulo in- 

 ilgnes.Poftrcgcm Hifpaniarum in Italiaexcellit Magnus Dux 

 Floreutias. Ttibus modo coinmcmoratis libcris rcbulpublicis 

 in Italia, additurvnatiansmarc Adriaticum, Ragufina fcilicct 

 in Bilmatia. Venctis parcnt Cand'a, liuc Crcta, Corcyrus, la- 

 dera, Ccphalonia,Zai)nthus,&alia; marislonij atque Adria- 

 tici inful3r.Gcr.ua totitcrc Liguri,v & Corficiinful.r(qua; cft 

 tegnum ) imperat, & fub fe habet XIII dioccefcs. Melita in- 

 fula adlmpeiium pcr-.inct. Hifpmiu dignitas valde auifta clt, 

 indcabanno 1491, viouc adhanc nolhama;ratem. Nam illo 

 ipfo ann,o Fcrdinandus Magnus , cognomcnto Catholicus, 

 ^lauros cx Hifpaniaexpulit, & Chiiftophorus Colunibus no- 

 uura orbem Hifpanis aperuit. Auxerunt & Hifpanorum po- 

 tentiam,tot regiiOrum ac prouinciarum li3:teditates,in Ferdi- 

 nando Arragonio, & Ifabella CaftcUana itemque in Philippo 

 1. Auftriaco, & loanna Arragonia coniunfta:. Nam Thilippo 

 iiatus Caiolus , port Imperator eo nomine Quintus , a patrc 

 Auftriacarum & Belgicarumprouinciarum , a matie vero Hi- 

 Ipani.c, maiori'. Itali.v partis, & India: occidentalis hxrcdita- 

 temacccpit. Hifpinia; reiiqua: Lufitaniam , & India:occiden- 

 tali oricntalcm Philippus 1 1 , Caroli filius,adiecit Qux regna 

 vniucrfa, tot locoium interuallisdiiTita, hodie Philippus I V 

 fub titulo Hifpaniarum & Indiarum pofTidet. Difleminata 

 autcmcft cx Hifpanis longclatcque religio Chriftiaiia, prout 

 aPontificc traditur. Sanc in Qmariis feu Fortunatis, Hcfperi- 

 dibus, Azoribusfcu Flandricis, & Madcr3,infulis,funt cpifco- 

 pi, necnoncollegia Socictatis Icfu, vtvocant. ■itaiuiGxUii, 

 quatenus quidcm illa regi fubcft , eft longc af|£<j.tta5tT®-. 

 Suntenim ibi XII fummatcs , qui aippellantur l'arcs Fran- 

 cii;quorum fcxfunt ccclefiaftici, & totidcm laici.Ihi funtAr- 

 chicpifcopus Rhcmeniis , Epifcopui Laudunenfis, & LingOi 

 rjcnfis, iique Djces ; & Epifcopus Catalauncnfis, Nouiomcn- 

 <is, & Beilouaccnfis, iique Comitcs. Ita quoquclunt ties du- 

 ces Laici, viJelicct Burgundia:,Normannia;,& Aquitanix ; & 

 fOtidcmCoinitcs, putaFlandrii, Campania:, & Tolofx. Ca:- 

 tcrijmin Gallia Comitatus Aucnionends ad Pontificcm fpe- 

 <ftat ; Sabaudla & Lotharingia pcculiarcm lubent Duccm; 

 PrincipatBS Aiaulioncnfis olim ad Cabilloncnfcm, hodie ad 

 NalTouiam gcntcm fpcflat. Ev Belgicii firoulnciis , dcccm gu- 

 bernantur a vicariorcgis Catholici ; rcliqux feptem aconhx- 

 dcratis Ordinibns. Uucatus Byrguniitt\\odic in ccgum Gallii 

 cft poteftatc.- romitaiHs , ad Auftriacos , nominatim ad rcgem 

 HiQ)anix fpcftat. CJfrwanio { qux exccllcntix caula appclla- 

 tur Impetiun; tae TKcicbjintrcsordincs.fiucmembta.diuidi 

 tur. Ptinccps omnium & caput cft Imperator. Hunc fcquun- 

 tur Supcrilluftrcs.id ctt, ElcdorcJ, & Illuftrcs.h.c.reliqui Du- 

 ces, Landgrauij, NJaichioncs, Ptincipcs, Comitos, Baroncs, & 

 Domini. Tcttius ftatus cft libcrarum ciuitatum , quatum nu- 

 mcrantur L X X X I V. Vniucrfum autemtcgionum& pto' 

 uinciaiumoinnium , quas complcxu fuo linpenum ambit , fy- 

 ftcma indcccmcirculos diuiditur : dc quibushincinde in h.ic 

 parrc videre potcris. Hub fceJere Heluetieo contincniur 

 XIII Cantoncs : dc quibus paulo poft. Primum foedus con- 

 tra inlolentiam ptxfcdonim. ab Albeito I. Impcr. conftituto- 

 rum,trcspa'.;i,Vrania, Soitia, & Vndcruualdia,anno i (07 in- 

 terfe fancicrunt.Quibusalii pagi(fic cnim vocant) pofteafc- 

 fe paulatim adlunncvurit .• qui fbcdcrc perpctuo coniunifti ita 

 Remp. fuam ftabiliucrunt , vt a ncminc haiftonus fubrui aut 

 dcbilitati potucnnt. Ex X 1 1 1 iftis pagis fcx,nimirum Luceri- 

 na, Vrania, S Jitia , Sylnania fcu Vndctuualdia, Tuigium , Iri- 

 burgum, & AbhatifccUa, folcnnc fa:dus anno 1 5 87 cum Phi- 

 lippol I. regc Hifpaniatum , codcmquc Duce Mcdiolanenfi 



fancicrunt.Itaqucapudhos pagos Pontifex Romanus Nuntium 

 ordinane rcddcntem habet, vt & fuum Rcx Catholicus Le<.a- 

 tum. Sed & Rcx ChnftianifTimus Heliictios fibi ftrderc de 

 utnxit , itemque Rcfpublica Veneta , quofdam cx iis Pra:tcr 

 XIII CantonesliucPagosHcluctiihabcntftiamunicipia prx- 

 fefturas , & focios. Municipia Heluetiorum lunt vana oppida 

 intct quxcxcclluntAquxHcluctici, vulgo Bada, Bremcar-' 

 tia, McIIinga,Rupertiuilla, Damafia, Vitodurum , Tobinmm 

 Arauia,Surbfea, Villifonium,Pontcs, Sempachium . Scatio' 

 Rli.ctorum, & LaufiHiia PrtfeHuri Helueiiorum fmit X ■ ex 

 quibusalixfunttranfalpinx,in ltalia;alixcifalpinx intra Hd- 

 uetix hmites (ita;. Soc; Heluetierum funt , Abbas & oppidum 

 S. Galli , Rh.uti , Valcfiani, & RotuiUani, Bicnna, & Mul- 

 hufium Hi eadem tcrc fuiu conditionc apud Helueticos.qua 

 ohm Socii apud Romanos. Sociis fanc dcfcndcndis , totum 

 propc terrarum orbcm in Romanorum poteltatem vcniffc 

 Cicerotcftacur.W;*.<,quosItali Cifonrs vocant,in triaftrdera 

 luntdiuifi. Primum ftrdus complcditur X I X Communita- 

 tcs ; fccundum, XX ; tcitium.X. Communitjtcsiftas luas vo. 

 cantludicia, fcu luiifdictioncs. falefi^mm V I 1 Communi- 

 tates (unt diuid ; quarum prima eft Scdunum , qux dicitur fu- 

 pciior , & rcliquisfex, qux dicuncurint'cfiorcs,iroperat. Rot- 

 milU cft vrbs Impcrialis , magnx pcr Imperiumauthoritatis, 

 proptcr cun.im in ea Imperij conftitutam.pcr Conradum 1 1 f 

 Impcratorem. Biema & Mulhufium funt ciuitates , Heluetiis 

 coniiincitilhmx. De ■vrhisGeneuenfs dominio varix olim intcr 

 epifcopos& duces Sabaudix fucrunt controuerlli. Hodie eft 

 vrbs libcra.& anno 1 5 j (5 paauin iniit cum B-tnatibus, Poftca 

 ahquotics vcfcimm. Regnum Bohem n eft EleaoratusYcpti- 

 mus, pcrtiiicns ad Imperium.Habet (ibi incorpor.itam Mora- 

 iiiam, Silcfiam, & Lufaciam. Hu»g»ria, quam Danubius me- 

 diaminterfluit, eftrcgnum , Impcrio incorporatum. Scd ma- 

 iorem& mcliorcin ipfius partcm Turca occupat. Hungarii 

 regno adnumcrantur, Dalmaiii, Croalit , ^ SUuoniti-r^na, 

 qu.chodiepartimablmperatorc, partima Vcnctis, partim i 

 Turcis occupantur. Lingua Slauonica ( vt hoc obiter addam) 

 lanlTimc patet, cftquc in multas propagines diuifa, videlicet in 

 Rutenicam, Polonicam , Bohemicam,^IIIyricam, Dalmaticam, 

 VVindicam,aliafque mincrura gentium linguas. Eiufdem lin- 

 guxSlauonicidupIiccsfuat char.iaeres , Rutcnici fcu Mo- 

 fcouitici, e Gr.Tcisdcprauati , totidcm mimcro,& figura peni 

 fimiles.adiunftis paucis barbaris;itcm Dalmatici,qui & Hiero- 

 nymiani dicuntur.e.idem potcftate, totidcm numcro.fed figu- 

 ralongedilfimilcs. Hinc iftis gentibus duplex eft Bibliorum 

 tranflatio, Rutcnicarccentior, & Hyeronymiana vecuftior. 

 Tranfyluama, Dacii Ripcnfis pais, habct fuiim pvincipem,qui 

 ambigit intctlmpcratorem noftrum & Turcicum. -Jw/Jr/aeft 

 Archiducatus:ad qucm pcitinent Comitatus Tirolcnfis , Stt- 

 ria, Carinthia&c. Kegnum Volows. multasfuo ambitu prouin- 

 ciascomplcaitur, & in his Lituaniam,Mafouiaii,Samogitiara, 

 Cuiauiaiii,Liuoniam,Varniam,Ru(Iiam vegalcm, RulTiam Nj- 

 glam,Volhiniam,PoJoliam &e. t.i.,gna Briranni.i hodie com- 

 ple<ftitur Angliain, Scotiam, Hibcvniam, Orcade*, Hcbvidcs 

 &c. quxvnicidemque rcgiparcnt. Dania , ylo uuegia, IflandiA, 

 Cf (^raenlanria parcnt vni rcgi, qui vfitatc appcllatut Rcx Da- 

 nii. ^ueeta habet rcgcm.quifimul imperat Gothix. vicinifque 

 prouinciis. Crs.fiavniiierfa patct Turci.vna cum infulis maiij 

 if gli. Atque h.i: funt rcgiones F^uropi : in quibus hxccft ra- 

 tio rcligionis.In Italia & Hifpania cxercetur rcligioPontifi- 

 cia:in Gallia& Gcrmania tum lupcriore tum inferiore,item in 

 Heluctia , Pontificia& reforinata: in Dania & Suecia.Rcfor- 

 mata:in Hungarla funt Pontificij,Rcformati,& Ariani:in Bo- 

 iicmia Pontihcii , Rcformari, & Hufiti:in Polonia funt Pon. 

 tificij, Grici, Aimcni, Ariani : in Grxciafunt Tuicx& Chri- 

 ftiani,iiquc titus tum L3tini,tum Gv.xci. In pleiifqucEuropi 

 locis rcperiuntur etiam ludxi, & alicubi quoquc Anabaptiftr. 

 Vidcamus nunc jifiam. Eam hodie pattim Turcx , partim 

 Peifx, partim Mofcouitx, partim Tartari , pattim Chinrnfes, 

 partim Rex Hifpanixin Indiis cis & vltra Gangcm.poffidcnt. 

 Itaquchic inuenirc c(^ Mahumcdanos, Idololatras , C^hriftia- 

 nosorthodoxos, fchifmaticos, &hxreticos : imo&Iudxos. 

 AdChrillianos quod attinet , varix ipforum funt familix in 

 oticnte, putaIacobit.T , Maioniti, Neftoriani, Chaldii, At- 

 mcni, Copiitlii, Mclchitx, Gcorgiani,& alii.qui fcrcdiuidun- 

 tur inGrxcos & Latinos. 7iif(it(«idifpcrfi funt pei ciuitatcs,& 

 oppidaSytix, Mclopotamix, & Babylonii, aliis nationibui 

 immixti Ecclcfia patriatchalis huius nationis eft in Mefopo- 

 tami.i, cxtravrbcm Moradin , in monaftcrio Zifran. Sed pa- 

 triarcha rciidct in vrbc Catamct.Subeius obedientia hodic vi- 

 uunt Hictofolymitanus, & Mufalcnfis mcttopolitani; Dima- 

 fcenus , Edcflanus,Cypiiiis, & Caiamltanus , aichiepifcopi; 

 itemquc cpifcopi in Atatra, Salach , Tatach, Maaden, Hart- 

 bcrt:& ali) non tp2.nc\.Slareniti fcre fequuiiturdoftrinam Ro- 

 mani Pontificis, & Libanum Sytii roontem incolunt. Non- 

 nulli tamcn & Damalci , A eppi , atquc in Cyproagunt. Ho- 

 rum omniumpatviarcha fcdcm haiict in montc Libano.in lo- 

 fo, qui diciturChenubin. Huic fuffiaganci fuiit I X cpiftopi. 

 VtuiiturlingtkaChaldaica in facris, Arabicaautcm valgaritcr. 



Ccs. } Hti.mani 



