Optices ParsII. Cap.V. 613 



jnquim, fequentes. J. Mifcentur atiquando reflexio &refra» 

 dtio : quo fit, vt ciufdem rci duplex videatur imago,priina for- 

 tior per folara reflexionctn. fecunda vclutcfS^ies prim.e pcr 

 refradtionem & rcflexionem. Sic folis imago duj)lcx ab aqua 

 & fpcculo aqui imraerfo cctnitur. i- Miltura rcflcxionis «Sc 

 rcftaftionis mirabilis cft in irids. j./Wicft fpecies radiantis 

 lucis, qoE avariomcdio varie obliquata,puniccuin,vitidcm,&: 

 purpurcum colorem rcpr«fcuut. 4. Optica jridis adumbta- 

 turhic tabella. 



fPuniccus. 

 f Primatij ^ Vuidis. 



Ll'uipurcus. 



fColores 



Iris confide- 

 ratur quan-^ 

 lumact 



) 



quj futit< Sccundatij innumcrabi- 

 ( lcsic quibusprarcipuuj 

 I eil icaiuhus , id c(l,fla- 

 l. uus.fcu croccus. 



■j .. fPraxipsa& valdeeuidcns 

 I vt in vifto & cryllallo. 

 CTeiiea^ Non ita euidcns : vt in 

 L gemmis. 

 Aquca;vt cf| iris exp.iefla a fpeculo 

 1 Spccies. I iinmerfoin vitrumaut pcluimaquj 

 L, ltiseft<i plcnam,&folio£Boiito,ic. 



(fCirca cpipus lumino- 

 Airea fcu J fun). 

 I coclcftis,< /-So- 



riiniiniadiuuat coloiem iridis. H«c inteiim venim efi , quod 

 Iiis lit "fnfuOf pHylica. Quod lic piobatur cx Vitellone. 

 Cuilibet vidcnti fua & diucrla iris vidctur. Quin, u aucrfus 4 

 fole radiuin confpcxcris,( funt verba Viteilonis, vidcbis vtio. 

 quc oculo iiidcm Ttiiquc zquidiftantcm i (i claufcris dcx- 

 trum^vfdcbis liDiftio, & eidcm xquidiliaiitcm & pci dcxtrum 

 tianleuHicm : llmihtcrquc dc ciaufo linilho. Itaque itis cft 

 ''."^P^C"- At cadcm ell orifuCxt niniirum optica fcu luojiiio.- 

 fa, vt diximus. 



'• ^"modo tris fiiu T Pei variam obliquationem a vario 

 iTicdio , hunc in modum. Medium hic tanqilam fpcculum 

 vnum confufum cft e vaiiis fpeculis variarom & difFcrentium 

 fypcificicrum.Itaque in taminfolcns tamquc contnfum fpe- 

 culum incidentcs ladij inftnitis bafibus infinitorum conorum 

 fuo cuiuflibct aj^e conftantiom alibi fulgorem.alibi vmbram 

 peipctuo difparcm rcftexi refurtique rcddunt, innumerabi 

 lcTque fpecies deucxas ptreipitea^ue confundunt. Reflexio 

 ipfa ex fpcculi aigunu-nto peifpicitur, & finc dubitatione ab 

 Opticis fumitur.Rcfiaftioautcm fit a fupcrficiemedijdenfid- 

 lis ad petpendiculaicm. Obliquationis igitu» vtraque fpecics 

 hic confunditui, fcu milcetui , reflexionis & refraftionis ; & 

 confunditur ad obliquatum lumcn vehcmentius & fenfibi- 

 lius fpcaaculum piaurx tam multiplicis fubtilius cfficicat 

 du;n.Luci» enim & vmblx, fpecieriiraque tam multarum inae- 

 qualitas, miftura, confufio, cxprimunt mitabilem illam iiidls 

 vaiietatem. E lucis ladiis reflexis refraaifque vt lumen , Sc 

 vrabra luminis, e denfitatc medij nigioi, intct femifcentur 

 pyramidibus diftantiaque minoievelmaioic interfcAis : ita 

 vaiios caloies,tum piiraaiios.tum fecundarios cfficiunt. ■"■* 

 4. Sjjotfint colorts in iride f Innumcrabiles , iuxta illud 

 poeta» 5.j£ncid. 



■ e nubiJrus arcut 



Mille trnhem 



varios itiiuerfo fole cjlores. 



Ex iis alij funt extrcmi, alij medij i &iu:fus alij primarij, v^ 

 puniceus, viiidis, &puipuicus , vndc iris appcllatut tiicolot: 

 alij fccundaiij,quos intci cminct xahthus,id eft,flauus,fiue 

 croceas. Dc hoc Viigilius ^..itncid. " "-"' " ' ^*^ 



£rgo iris croceis ptr coelum rofcida pennis 

 Deuolat — — ——.————_ 



[1 



frif\ 

 '- .t 



•n> 



Scd videamus priniaiios. Pimiceui , idcft , igneus fiue flara . 

 nicus.vel lubor fit.ciira fulgoilucis cumnigioie medij piima 

 illuminationc tcrapctatui.Hic foitiiruni funt radii ; quia bic.- 

 uiflimi , vt vifus accirimus , quia fit radiis brcuilTirao intci- 

 uallo rcflexis modiccquc maiorc rcfraAis , deindc etiom rcr 

 flcxis & fulgor lucis, nigrorquc mcdjji|iagis intcgri. Itaque 

 tubot hiiic elficitur , & ptima: imaginis olsumbratio. Dcin- 



^ caquc I Diametraliter ( la- 



I oppofitalumi- •<[ ris. 



( nofo corpori: | Lu- 



L eftquc I na- 



, !..„ .. ^ri^» 



■■ ; i .'.■ : ''■■ '"' '• 

 j. Materia iridis efteitribuselementis, terra, aqua, vel acrc. 



ft.Vitrum & ciyftallus, natuia quidem, fcd inpiimis rigura iii- 

 dcmcf&ciunt. j. Crjftallo Rgan ad itidis fpecicmpropiiain- 

 gcncrataeft fcxangula. g. Gemma cdrau»i.i cxprimit iridcm 

 Egurahcxaedra , vt cryftallus. 9. Smaragdi ea aitcpoliri pof- 

 funt , vt efficiant iridem, lo. Opaluf carbunculi igne , {ma- 

 ragdi viriditatc , & aracthyfti purpura fulgcns.iridis celorcs 

 line hexaedra rigura incredibili mifturaimitatur. Magnitudo 

 nuccra aucllanam arquat. i i.Irides ex aqua riunt,fi in vitream 

 peluim aqui plcnam Ipcculum immcrfum foli opponatui. 

 Tamcniin inoppofitoopaco iris exprimctur. Idem riet in vi- 

 tro aquxplcno, (eu fphxrico, feuquocunquc alio. Alios mo- 

 dos vide niox in quxftionibus. ii. Iris aerea, Cc\i caeleftii.ed 

 Joagc omuium nobilillima & maxime fufpicicnda. Ea vero ruisot nuic etticitur , 

 ., fit luminaris ccfilcftis radiis in rofcidum vapotem iticidenti- ccps luiiien peiraifcetui cum nigrorc non folum medij , ''rd 

 hus. IJ. Iris caeleftis e naturali rore fit ciica corpuslumino- ctiam vrabn : quoque lougiiis & ^ltiu; incidcntcs radij de- 

 fum, autciediamctroopponitur. Illam dicemusadftantem 

 corporiluminofo, hanc diainctralcm. 14- IriicacUftisadftans 

 corport luminofo fit intcidiu a fole c duabus nubibus , altera 

 aquofa, altera rofcida > (;oiicurrentibus fuprahorizoniem , ti 

 fortcs radij folis incidant in aquofam diamettalitei oppofi- 

 tam , indcquc lefleftatatin rofcidara:cx quaicfringantut ad 

 vifum : ccnttaque vtriufquc nubis&oculi (int incadcm rcfli. 

 Tum vcro colores alias rccli, alias circulaicsi& quidem alias 

 complcto , alias impcifefto oibc vidcbuntui. 1 5 . Iris cxiejlts 

 dfametralis cft e legione oppodta coipoii luminolo : quando 

 j)empediametcimagni in corlociiculi ttaiifit pei ccntiafidc- 

 ,lis,oculi, &iiidis..Eius occurrunt propria , & fpccics. Propria 

 ^ius funt : elTc arcuatam, & quidcm ita, vt arcus cius bifccc- 

 tui a verticali circulo,& fi ccntium fideris fit in hoiizontc,ha- 

 bcrc arcum femicirculatem ; dcnique habeic iftiufmodi ar- 

 cuni , qui inucniii poflit inftrumentis; kpecies func, quod cft 

 iunaris, vcl folaiis. i6.Irislunaris (\z nortu a luna plcnaauc 

 circiter. Fit autcm proptcr viciniam ladioium luminariuin, & 

 quidcm in ciepufculo. 17. 7r/;/o/<»ri;rit a folc. Fit autcra ab 

 autuninali .Tquinoc!\io ad vcrnum , quacunquc hora.^pwci- 

 puc ciicabiumamrab a:quinoifiio vctno non ht, pia:cipue cu- 

 ca folftitium, ait Plinius Ub.i. cap. 5 9. Nunc vidcamus qua:- 

 ftioncs. . , 



l. An.Optui [it traHarf dfiiridft ! Res- confidcrata com-. 

 munis cft Phyfica: & Optic.i.-fcd inodus conilderandi vtiobi- 

 quc variat. 



An iris habeat aliqudm hypoflafin ? Conftat vatftiQi*, 

 ffd luminofa, fcdoptica : non vero phyfica. Nimitum x^^ri- 

 >-K/jf matcriau & folida hic nulla cft. At lux, vt cft tirtWC" 

 colorum oraniura , & quidem iiro'>-a(fiy magis admirabilis 

 lucdiianti , quam vlljj vcibis cxplicabilis :' ita eadcm cll 

 iijc'fB/fi! iiidii. Quamobrcm iiis cft Ipccics radiantis lucis.. 

 duoditaquc Vitcllo jy-th. lo.ait, colorcm iridis efTa tantum 

 aftciTtioncm vilus , ncquc vatietatcm colorum nafti ex quali- 

 tatc m.ncria: . fcd ex r:flcxionc luminis ad viUmi , cui color 

 cflcntialitctaduciiit, & cx commiflionc vnjbraium : hoc, in- 

 quain , noncftfatis accuiatum. Nain qualitai matciia: pla- 

 Tcm. I i. 



fccndeiint in racdium , tanto niiigis nigioi & mcdi) & vm- 

 biarum vrabris accurt^ulataium niultiplicatur. Itaque medio 

 fpatio ladij mcdioctes & msdiociibus aiigulis rcflcxi icfra- 

 tiiqiic c mcdi| & vmbiarum dcnfitate co^otcm viridem. fa;; 

 ciunt. Hxc ima^o altcra dilTimilior cft fuperioic. Tandem 

 radij in profundumlongiflimcderacrfi &maxiniisangulisre. 

 flcxi.iefrafti ctiani pari longitudinc,deniquereficxi,idc6qij^ 

 debiliflinii.t: contagione viriditatis & atrotis, qui contiahitut' 

 c mcdij vltimj dcnfitatc, & c multiplicatis intcriciflaium fu< 

 pcrficicruin vmbris , purpureutn cojoirm vtl ca-rulcum fa» 

 ciunt.Sic marc tiirbidum vircfcit , qiiia rcflcri radii nullas ad- 

 mQdum vmbras laciunt :marc liaipidum nigrcfcit, quia r.iilJi 

 pcnctLantcs , vmbiam (ubinde multiplicant. Cxtcium huius 

 priiuari) in iridc triplicis coloris varictas in oculis pcrfpici- 

 tur ; qui fi fulgiuuinquippiara viderint, fubitoque prclli ina- 

 nu .d^ud^iutur , prima fpccics injus puaica , (ccunda viri- 

 dis, tcrt,ia [iuipuica vidcbitur i taM^ciuiac fpccics 1.1 nigrnii» 

 cuaiicfcct. ■ -■! \ :■■ 



S- ^^ fit ma.ttria rrijis ! Ea eftcx ttibus hilcc cl«racntis, 

 :crv?,aqu.i,&acic. Ex terra cft iris£tyftallina,vitrca,& gcm.. 

 nica: ex aqua, iiis rigurata vcl pcr vitrcam pcluim aqua plc- 

 iiam, vcl pcr rcmos.vcl 4 fullonibus, vcl a puciis ; dcnique «;«. 

 a<rre cft iris ccclcftis.qiix vulgo abfolutc iiis dicitui. Ea.TCT 

 16 ric lumiiuris 'cnclcftis radiis in lofciduir, vapoicm inci--^ 

 dcntibus. Atquc hinc ptxcipua vaiictas fpcculi , in quo iris 

 cxhibctur, cx infinitis ftillis appaict. (^uot cnim ftillicidia 

 rotantia.tocfulgid.i fpccula . ciquc nullam fculibilcm diui- 

 Uoncm habcntia . idcoquc foluin luminaris colotcm rcd- 

 dentia . non t;'.;iiram :quia figura conftans c lincarum mul- 

 titudinc pcr fc diuidua cft Ltfi vtro Ca fptcula propccr par- 

 uitatcra & indiuidua & inujfibilia. funt ; vniim tamcn fpccu- 

 lum cx oinnibui dcinccps pofitis pioptor inflnril ;m diftan- 

 tiain partiura & lummam pkopiuquitatcm continuum & 

 viuhilc.fatiunt.intcr aqucum vapotcm & dcplucntcm aqnam. 

 Hic roris vapoi racdius clt , qui Virgilio dicitur rentiulu* 

 huinor. , .^ 



6. Ciirarcfu iridis diamctrdis bifecetur k ■verticali l Qy^X*. 



Iff firaa 



