Encyclop^dte Lib.X X T. Ethicse Cap. I. 1 7 



Qu« re 

 gulz in 

 primis 

 obl^ruan 

 dcinphi 

 lolophia 

 pM^ica 



boni, cuius animus fempcr eft vcluti fol fupia horixontcm. 

 Hinc p.ucc quciue , cani efle pra:llantiorcin tlicoretlca : Etfi 

 enim pcuJcat a theoretica, c]ueniacimoi.lum voluntas pcndcc 

 ab int. lUdu, & ita philofophia thcorctica lit pv.cftantior: 

 omue ijQippe indepcndens nobiliiis cft cicpcnJontc: att,^mcn 

 quatenus pracflica habct rationcm tiuis , thcorctica ratit^ncm 

 medij ( cognitio enim vcritatisad vittutisadioncm dirigi de- 

 bet , ne fitdiabolica ) nemo non videt pradicam cflc prxii.in- 

 tiorcm. Finiscnimeft !^riMx,Hx mcdiot\Mn. Hinc lapicntif- 

 flmi quiquc vitam adiuam antcpofueiunc vit* contcaipla- 

 tiux. 



1 1. /« philofophii praBica opmet vel inprimis 

 atttndere ad hiU regttlM. 



I. YJJ Oniorntfuiatittce iJtrtat honefliim. Falfa igitureftopinio, 



£~lqua: tenct, Honeftatem conftaic homiiium opinione. 



f Honeftasfiquidcm arceflitur a lcgenatura:, qu* cft; notitia 



difcriniinis honeftorum & turpium , nobifcum nata , & digitb 



Dci fcripta in cordibus noftris. Ifta naturx lex , fcu lumcn in- 



telleflus difcrctiuuni , vti vocanc, eft fons & matcr omnis ho- 



neftatis , quippe qu.x cuilibet homini non diftorto didac ifta 



rrincipia : Deus, qui eft fupra omnia,e(t diligendus fupra om- 



iiia : Homo , qui eft prope feu iiixta nos , diligendus eft ficut 



nos :qu.'B funt duo principia totiusphilofophia; ptadica; cat- 



dinalia. Eadem natura: lcx, an lux, didac has quoque Maxi- 



iras,qux dicuntur principia luris : Honefte viuetc,Suum cui- 



que tribuere, Neminem inedere. Ex his principiis manant ifta: 



Turpe fugiendum : Quod tibi non vis fieri , alteri ne teceris: 



Rerum dominia debent clTe diftiniSa ; Alterum ne Ixferis , vt 



tibi profisjfea, Non licet fui commodi causanocere alteri: 



Quidquid fine detrimento poteft commodari,id tribuatur cui- 



que vel ignoto , vt funt, comiter monftrarc viam , non prolii- 



bere aqua profluente, pati ignem ab igne capere , lumen dc lu- 



mine fuo finere accendi : Pafta func feruanda : Legati non funt 



violar.ai. t. Fhilofophia pradicii deber flinare mor bos -uolunt attf 



fjy affeciimm. Philofophia debet fupplere defcLlus naturx, 



thcotetica quidemdefeftus fiuemorbos mentis,pra£lica vero 



morbos voliintatis , id eft vitia. Hinc Apuleio philolophia 



redte dicitur indagatrix virtUtum, expultrixque vitiorum.Hoc 



iiitellexit Socrates : quicum a Zopyro phyfiognomone pro- 



nuntiareturhomoftupidus, mulierofus, & vinolentus, amicis 



ftomachantibus & obiurgantibus iftumphyfiognomona,dixit: 



Nihil mencitus eft. Omriino talis futurus eram , nifi me phi- 



lofophix gubernandum tiadidilTem. Et refle PhilippusMa- 



ccdo hortatutus filium Alexandtum ad philofopliix ftudiiim, 



vfus eft hoc argumento : Ne , inquit , committas , qux mc fe- 



cifle nilnc ptEnitct. 5 . fhUofofhi» prttilicnfic efi propontnda , njt 



flurimis ijfqiie piirpureu , locorum commurtium pnnnii inuoluaiur, 



vt cum Sidonio locjuar : hoceft , flofculi diifloriim memorabi- 



lium, apophthegmatum,fimiIitudinum, adagiorum,cxemplo- 



rum , emblenlatum , hieroglyphicorum, & mythologiarum, 



funt in medium adferendi, itaquidem,vt verborum prope 



nUmerum fentcntiarum numerusconfequatur, quod de Thu- 



cydide pronuntiat Cicero. Hocautemita elt prxftandum , vc 



Hierofolyma conferantur cum Athenis , & illis prxferanturj 



quoddici folet : hoc eft, vc Biblia facra confcrantur cum fcri- 



ptisethnicorum & illis longointeruallo prxfcrantur. Et gcn- 



tilesquidemphilofophiaudiendi funt, non vtphilomelx, fed 



■vcranx, quoddicere folebat Maximilianus primus Imperator 



laudatiflimiis : hoc efl:,non vcprimx, fed vcinfimx claflisprx- 



ceptores Sunt enim iniufti poireflfores bonorum monitorum, 



ficuc j^gyptij vaforum aureorum. Sequamur itaque confi- 



lium AugulHni , & bona philofophorum gcntilium di<fta in 



vfum noftrum vindicemus,poflxflbribus illis iniuftiserepta. 



Memores item fimus illius , quod vulgo dici folet chcologix 



& philofopbix collatione: Si Hagar & Sara, Ifmael &Ifaac 



concordcs efl^e velinc, maneanc in domo Abrahx, fi vero info- 



lefcanc , rixsifque & iurgia excitenc , Hagar & Ifmacl domo 



eiiciancur& exulent. Imitemur hic Amhrcfium, qui adimi- 



tationem Cicctonis fcripfic de officiis hominis Chriftiani. Cx- 



terum prxcepta & regulx facient cognitionem philofophix 



prafticx certiorem : difta memorabilia illuftriorem ; exempla 



perfe^iorcm Sc illuftriorem. Cognitio enim quo propior eft 



rebus fingularibus, eo magis accedit ad aflionem. 4. Fhilofti- 



phia praBica vtitur multii principiis Vhyficis, Lo^icii iy Medieu; 



cuiufmodi ex innumeris hxc funt pricipua : Quo quid magis 



eftvnum, c6 cft perfedius: Natura abhortet a progreiru in 



infinitum : Non aufertur effeftus , nifi fublata causa ; Orta 



prxfe fcruntptincipij indolem : Principiisoccurrendum;quia 



paruaincendia neglefla, riiagna fxpe vircs fumunc : contra- 



ria concrariis curantur : fimilia fimilibus confcruancur : Cura- 



tio morbi fit fubtradlione & adieftione : Extreniis morbis ex- 



trema quxrenda remcdia : Remcdia pro ratione naturx & af- 



reftusvarix funt ccmperanda: Qux rcHnquuncur a morbis, 



func protinus toUenda , ne rccidiuam pariant : Bonum eft ii» 



ponecftione malotutn contrarlis affuefieri paulatim:Ciim mor- 



bi morales & ciuiles inciplunt, ftatim eft occntrcndum, fi vtro 

 in ftatufint,mcliiis ell vt ad tcmpusquicfcant , & fenfim cu- 

 rcntur : Omnis fubit.i mutatio ad coutrariaeli p:riculofa : Si 

 quodcuinrationefufcipicur, non ftatini fucccdit , nonillico 

 dclpcranJum : Iiiiputa quij uiagis nutiiuiitiir , c6 m.igis IxJi- 

 tur corpus : NuUum violcntum diutuinum : Modctnra du- 

 ra»t .■ Habitus lclix , cum in fuprcmo conftiterit , cft maximc 

 pciiculofus : Concoct.i oportctmcdicaii, iion cruda : Mcdica- 

 tiones non t.im quantitatc qu.im c]iialitate fuat xftimandx: 

 Generacio vniuscft (.oruiptio alcctius , & contra : Cut.nndum 

 vbiquc tuto , cito, & iucundc : Bonuin vnicum , ertioitius 

 difpcrfo: Rciii & cuiui nuUa cltproportio Bonumcligibiliiis 

 prxfertur bouo prxllantiou, Hxc & fimilij principi.\philo- 

 fophix thcorcticx m;ignuiu habent vliim in philofophia pra- 

 «flica: itavc Auerrces ,uter i.phyfu.iioti finccaus.a dixerit:Li- 

 bcr phyficorum eftradix &principium phiIofophixmoraIis:8c 

 Philippus Mclanchthon in Eihicis Bonus Phyficus facit bo- 

 numEthicurn. 



III. Ethica efi prima inter dtftplinas praBictti 

 ordme ti^ittox & docJmix, 



SI animum attcndas ad ordinem natur.x , ac proinde doftri- 

 nx accuratx , Ethicaert prima inter difciplinas prafticas: 

 quippcqux continct prinripia & quafi fundamenta rcliqua- 

 rum. A'ntenim de fumnio bono fcu vltimo hominis fine , de 

 paflibnibusfcuafFcdionlbusaninii, de vitiis & virtutibus ea- 

 rijmque aflionibus ; quibus rebus non antc cognitis atque 

 conftitutls OEconolnica &Politica ne digituni quidcni pro- 

 ercJi pollunt. Si vero fpedes excellcntiam,leu ordinem digni- 

 tatis , Politica primas tcnet:quiaad h.inc cxterx difciplin* 

 omnes tanquam ad fincm fcu cxtremura fuum referuntur. 



I V. Ethhtts optimtti efi, ejttl verba vertit in operat 

 Cr fcientiam co-nditfkle confiientiiie, 



HOc cft.qui fic cognofcit prxcepta de vita honefta, vt illa 

 cxprimat viuendo, atque adco 



d)_nifa.ciendii docet , quiqiie docend.% facit. 

 Hincreiftedixetis ,fcientiam iutingendam efle in offam con- 

 fcientix. Quod ni fiat , obiici poteft illud : t<efw ha.bore in 

 manicafarumprodefi, nifi cuftodiaturin anima. Hoc velim co- 

 gitare illos , qui pucanc afnf^^ix^'"' ftudij praflici in co verfari, 

 vtpoffit vltro citroquc varias quxltioncs difputarc, ideoque 

 nihil faciunc reliqui ad indcfcflam diligentiam in conquiren- 

 dis variis Jubiis &c illorum folutionibus. Sanc oportct vt dif- 

 putationes inftituanturinphilofophiapraftica, ncnfecusat- 

 queintbcorecica. Sed parciores ill.x ciebenccflcac modera- 

 tiores. Frullraenim voluUucurverba in ore,quando non funt 

 incorde. Ec malus eft echicus , qui prxccpta quidem nouiCj 

 fcdnon facic. Icaquc hocquxrendum eft ledione Ethices, vt 

 homo feipfo melior euadac Vnde Acadcmici & Stoici in phi- 

 lofophia pradica prxfcrcndi func peripateticis ; vt Plato , Ci- 

 cero , & Seneca Anftoteli : lUi cnim & ifti non funt ita difpu- 

 taccs vt lii : Sicut enim difputax Theologia cft mala Theolo- 

 gia, ica eciam fc habec praiSlica philolophia. 



V. Ethica reddit hominem triplici nomine pmdentem. 



PRimo enim facic, vc homo fic attentiov bono anim±,quam 

 apicula melli ; Jcinde, vc fic paracus ad omnem fortunam: 

 vtdenique fit dux cxercitusafinarij, hoc cft, vtpoflit homines 

 incptos regere, corrigcre. QuoJ poftvemum cx Zenonis fcho- 

 la prodiit. Is enim interiogarus , Qiiamdiu fic philofophan- 

 dum, rcfpondic : doncc aliquis videacur dux excrcitus afinarij- 

 Nimirum qui eft fedulus Ethicx cultor , hoc indipifcitur , vt 

 iiiotum fuauicace , canquam harmonia Olympica, omnes mo- 

 ueac,fle£tac,rapiat. Icaque,cum Ethica fiteximium &prxcla- 

 rumDei immortalis donumomnibus hominiLus conceflum, 

 cultuia& medicina animi , perfcdionifque humanx dux & 

 Magiftra,tum in fenibus tum in iuuenibus, fequitur etiam iu- 

 uenesidoncos ellc Ethicosauditorcs. Neceft , quod mouea- 

 mur authotitate Ariftotelis. qui ftatuit conttarium,hac Juctus 

 ratione , quodiuuencs plurlbus fint obnoxi j afFedibus : Ided 

 enimiuncncs debenc Jifccre Echicam. quiafcvme plusfelliS 

 & fermenci habenc in pcdore quam fenes. Nam opus cft nau- 

 clero & auriga, ne racio fludibus obruacur , & aff~eaibus can- 

 quam equis fcrocibns rranfuerfa rapiatunfed ita Jifcant com- 

 eJcre folem , & pinguefccre luce , vt habec fenteutia py- 

 chagorica. 



V \<, De Ethica deSirina femper in co-njpe&ft 

 fint cjuini^ue vtilitates. 



VTilicaces iftas breuicer colligemus ex Philippi Melanch- 

 thonis expoficione dodrinx Ethlcx quam paulo ante 

 obitum fuumdiflauit. trim» vtilitas Echicae dodrinx , iJ eft, 



couliJcra 



Eihica 

 qticin lo- 

 cum obti- 

 neac lii 

 philofo- 

 phia pra- 

 aua? 



Optimu.'! 

 Eihicus 

 quis ? 



Ethica 

 c|uam Tti- 



Vtilitas 

 fithicE 

 qitomcd^ 

 aMclach" 

 thone 

 craciitA ? 



