i8 



Encyclopxdte Lib. XXI. 



confitie^itionis iegum n.-i:iu,x\& demonftiarionis Ac raoiibus, 

 c(l,f}u6cl tcltarur, non calu homincs ex Dcmocriti atomis 

 n.irci, fcd vcre cfle mcntcni aicliitcaatriccm , qujc diltinxit in 

 nobis immoto ordinc rcda & non rcaa ; quia impollibilc eft, 

 huncpcrpetuum noticiaium ordincm clfj tortuituin. Conftac 

 enini,Tortuita, qui- dicuiicur,non cilc conltantia aut perpetua 

 Secmida vtilitaseit , quod monltrat , qualis lit Deus , videb'cct 

 talis, quaicm fe oftcndi: efle.non ctcam naturam, fed intelli- 

 centem & difccrnentcm reiSa & non tcfta , quaiia doccnt no- 

 titianobisab ipfoinlita;, qux fant vclut radij lucis diuini. 

 X.rtU vtilica.xcft, quod ciim hx notitia: vniucrfalitcr habeant 

 adiunctum cainiKccm doloiem ,quemadfcu confcicntia , te- 

 fiatur hicordo.Dcum irafci fcclcribus,3c capunire,& deftiue- 

 re ream naturam, iuxtadidlum, 



Cunfe t nitns vt tuiquefuJ rfl, ita concipit intr» 

 fe^om, pro meriris ^emqu? mefumijue fitu. 



Kx tres vtilitates lunt infignes , & fape cogitandx inomni 

 vira,& ininuocatione ,quia contirmant mentes dcprouiden- 

 tia. Cyclopici evgo futorcs eorum , qui hanc doftrinam con- 

 teinnunt,prociil faceflant. ?i»»rtn vtilitas eft,qu6dDcas vulc 

 his nocitiis rcgi extcrnos motcs.iuxta didtum: ex ejibonule- 

 giiimevtenr Et experientia oftendit , magnum difcrimen elTe 

 intcr aifuefaflos ad lianc diligcntiam regcndi locomotiuam,& 

 non atTuefaaos , qui ca:ci ruunt quo variecrrantes cupidita- 

 tesimpellunt. De quibus Paulus dicit : Accitraie •imhulnte^non 

 vt f^'ui. "«nf^! vtilitas amplilTimi , e!l collatio doflrinarum 

 legis natura: & diuina: , philoibphi.r & Euangelij : quorum 

 gencrumdifcrimina nec ccrni ncc tradi pei Ipicue ab lis pot- 

 funt,qui huius doftriua: ignari funt. Lcx Dei poiiulac inte- 

 gram obcdicntiam intetiorem & cxteriotcm. Veta philofo- 

 phia cft patticula legis , icgens locomotiuam , feu dc cxtcrna 

 difci^'Iina. Euangeltum longc alia vox eft dc Filio Dci , & de 

 gratuita rcmiiTionc peccatotum, & dc donatione iuftitix itcr- 

 ns. Qu.i:di('ciiminal"ciri neccileeft. Ncc difcrimina virtutum 

 in fandisS: ethnicis.^ vt lofcpho & Hippolyto^ccrni fine col- 

 lacione iitapoirunc. rn Hippolyco nolcnte atcingere uouei- 

 cam, cauft efficientes fuerunc , mens rcflc iudicans , inceftas 

 confuetudines nacurali lcge prohibitas enc,& fequi poenas ■ & 

 voluntas firma, reifto iudicio obtempcrans. Vitat cnim occa- 

 Cones, & difccdit ex vrbe in faltus ad vcnationes. In lofepho 

 caufx" caftitatis funt •Deus habitans in eo , & mcntem illu- 

 ilrans verbo : & ipfa mens , cogitans verbum Dci , & vniucr- 

 famde Dco doftrinam DeindeSpiritus fanctus in voluntace 

 & corde acccndit motus congrncnrcs legi. Ec voluntas voleus 

 cafticatcm, pecit a Deo feregi & confirmari. Hacctiam vitat 

 occafiones, iuxtaregulam : i^iiarepeccata, efi vi-are occafiones 

 feccatorum. Vnde redc dicitur: iffe alimen^a flbi pribet amcr. 



Item : yidi ego ia/Jatof motafxce crefctre fiammiu, 

 1 1 virijn:illo concuii:-vte mori. 



Hic obitct inferam hiftoiiolamdciftis Ouidii verfibus. Sc- 

 tieca narrac, quod in conuiuio fuerinc Ouidius,&: alij dofti vi- 

 ri , qui reprchenderint eius ncslisrenciam in fcribendis verfi- 

 bus. Ouidms dixit, fe non libcnccr fcrte limam , luxca vulga- 

 tum illud : Excellentia i'igenia nnn ferunt li:r,am. Certauerunt 

 Ouidius & focij. Ouidius dixit , fe vellc oftendere , qui verfus 

 fint optimi , & qui negligcntiffime fadi. Prolatse lunt tabulz 

 vtriufque. Optimi verfus Ouidij cranc, ytdi ego tjuajfuta', &c. 

 Peflimuserat : 



Semiutriimqae bcuem, femibouemqne viriim. 



Fines eciam pocioces intuctut Iofcph,quam Hippolycus. 

 Vterque metuit pcenas : fcd lolcph cri.im proptcr Dei gloriam 

 obtemperat, iie Dcus contumelia affici tur:itcm , neefrun- 

 dac dona Dei. DifFercntia dcnique hxc cft : Hippolytiopus 

 tantumeft reftio locomotiua: , fedin lofepho lucencagnicio 

 Dei,cimor, fides,& cafti mocus in corde. Talia difciimina 

 fiuncillufttia collationedoarinarum : &confiderara humana 

 imbecillitate magis amatur doiflrina EccIefiiB , & quxruntur 

 proraillionesdiuini, vt auxilium petaturiuxcadi(flum:i£»<«»- 

 to rnagvs Pitrr vejler caelefiu dabit Spiri'tim fin^fum petentihiut 

 Nec lofeph interea eftcruncus, fed volens Deo obtemperat. 

 Hinc in Ecclcda dicitur : Prieunte gratia, comitantevolunfate, 

 Sicut & Nazianzenus ait : ni» -re ((jt^f fei^'"' Tiwfi hii fsi'' hhTzcf 

 et TTis yj,.\Hf2f^ois , k} «to yiuniri. Prxtet vcilitntes , quas recenfui 

 ex Melmchthone , qux funt m ignx, conftat etiam , adiuuari 

 difcentesin doitriiia iuris cinilis, collationc dulciffima difpu- 

 tationum . qus in Ethicis tiaduntur. Item , quantum inde fu- 

 maturargumcntorum &ornainentorum, in quotidianis col- 

 loquiis , in cpiftolis , & macna parte orationum , communis 

 vita oftendit. Quo pertinet illa memoiia dignifTima vox 

 Q^intiliani : Nifjil non omaie didrw, ijuod honefti Jicitur. Et 

 Cicero ait lib.?. deoratore : Rerum copia, verborum copiam 

 Jjignit ; & fi eft honeftas in rebus ipfis ,exiftic ex rci natura. 

 iplendor in verbis. 



nem fibt vendicat Thcologia, diffcrunt fpecie. Nequc tamea 

 idco pugnant hx duae facultates In qua diiudicatione necefTc 

 cft (cjic dilciimen Legis & Euangclij. Lei moialis eft a:cerna 

 & immocafapientia, & regula iuftitia; in Dco , difccincns rc~ 

 (fta & non reda , & horribiliter irafcens contumaciac , qua: rc- 

 pugnat huic normx in ipfo : & patefafta cit hominibusin 

 cri.atione , & poltcafEpe lepetita &dcclatata voccdiuina, vt 

 fciamus,qu6d fitDcus, & qualit fit , obligans omnes ctcatu- 

 las racionalcs , & poftulans , vt omnes fint contoimes ipfi , & 

 damnans oiunes non coufoimes.nifi fiat leconciliatio. Euan- 

 gelium vero eft prxdicatio pocnitencii arguens peccaca , Sc 

 promillio reconciliacionis iufticix & vicx xternx gracuita, 

 proptcr Chrlftum Seruatoicm noftrum Opt. Max. cuius pio- 

 millionis notitia nequaquam nobilcum nafcicur.fed ex atcano 

 finu xcerni Pacris prolaca eft , & fupra exttaque confpeiflum 

 creaturarum tradita. Cum hoc difcrimen intclligicur , facilc 

 de philofophia moiali iudicari poteft:. Philofophia ncqua- 

 quam eft promiflio Euangelij , fed eft particula legis naturse, 

 qux de difciplina concionatur ; &pertinet ad diiTtum, Lex efi 

 bona legitime vtenti. Sicut igicur legem nacurx, aut Icges Im- 

 periorum ex legibus natuix oicas audiie, ample(fti,& probare, 

 & eis.vtiin regendadilciplina Chtiftianus redc poteft :ica 

 philofophiam moialera amplcfti & piobate , & ea rcifl^ vci 

 Chtillianus poteft. Et ficut numerorum notitix tadij funt lu- 

 cis diuinx in nos transfuftE , & vti eis poffumus : ita nocitiae 

 legis nacurx lunc radij diuinx lucis in nos cransfufx. Quos eo 

 magis amare debcmus.quod ccftencur,homines non caf u nafci, 

 ied cfTc Dcum , qui xccrnum difcrimcn iucer redla & non ic- 

 &a nobis indidit , quod non poceft effe forcuicum : &often- 

 djncqualis ficDeus, li:ilicec volensreaa, & deftruensnon re- 

 ifta. Dc his notitiis inquit Paulus Rom. i.Qfz. habere gcntes 

 opus legis fciiptum in coidibus : vidclicet nociciam legis , & 

 confcientiam difceincntem icifla & non lefta , & dolorts vin.. 

 dices, additos conlcientix malx , in piimis cautetiatx. Scicn- 

 dtim eftctiam, philofophiam moialem non cffe furores, quos 

 Epicurus & fimiles finxerunt , ptignanccs cum lucc diuina 

 mencibus infita : (cd vcras nocitias , nobisinfitas , & dctnon- 

 ftrationcs ex eis cxltruiftas. Iftmfmodi nocicias magnus illc 

 Scaliger hb. ypoist. cap. ii./sr- xo. vocac lopyra , id eft , feminn 

 xceinicatis ,nobis infita. Porro trcs func vfus legis diuina:.. 

 Primus cft p.xdagogicus feu politicus i qui cft regere difcipli- 

 nam, icu externos mores : quod ita fit, cum docet, qux opera 

 faciendafint, & qux omiccenda : & hac cogicatione rcgicui 

 locomotiua : vcciim Alexander Magnus cogitat , regis Darij 

 coniugem & hlias non efTc contaminandas , impejat neruis & 

 niufculis illa cogitatio , vt mcmbra extcrna coerceant. Ad 

 hunc vfum aliquo modo reliqua eft libcrtas humanx volunta- 

 tis. Sccundus vfuselt , iudicare & percerrefacere corda. Ter- 

 tius vf us clt in renacis , docere qui culcus Deo placeac. Pcrti- 

 nec auccm Echicaad ptimum vfum, videlicet pxdagogicum 

 fcu politicum. Hxc autcm difciplina , id cft, gubetnatio mo- 

 rum exccrnorum iuxta legem Dei , cft necefraria propcer qua- 

 tuor caufas. Ptima clt propcer mandacum Dci , cui omnes 

 creaturx rationales obedienciam dcbent. Secunda cft,advi- 

 tandas pcenas ; quia rcgula certifnraaeft, /ttrocia deliciapu- 

 niuntur atrocihtu paenii. Tertia caufa cft, vt ali j homincs con- 

 feruentur, nec dilfipetur humana fociecas : quia non noftra 

 causa viuimus , iuxta didnm, Dilige froximum fitut teipfum. 

 Tres hafcc caufas norunt & fapientes ethnici , quia corutn 

 notitia eft lex natuix. Sed quaita caufa folis Chtifti difcipu- 

 lis cft nota, videlicet quod lex fit pxdagogus ad Chtiftum. 



VIII. Ethic£ mttnoi tfi omnts vinuut 

 rmrales explicare. 



lEthica & 

 tticolo^ia 

 vt dittc- 

 ranc? 



R 



VII. Ethtca difrrt ff)ecie k SS. Theologia. 



Acio eft ; qiiia bonum moralc , de quo traiftat Echica , & 

 boBum fpititualc, fiue fupernacurale, cuius confideratio- 



An yiitith 



tum tta- 



fiacio 



percineat 



REifte Philippus Melanchchon in Echica doiftiina paulS *^ ^'W- 

 ancc obicum fuum repetiia inquit : Philofophia moralis 

 cft ordinata colledio legum naturalium de moribus,feu exter- 

 na difciplina , & demonftiationum , qux cx illis cxftruuntur, 

 quantum ratio iudicare potefl , congrnens cum Decalogo, 

 quatenusdeexternadifeiplina concionatut : feu ,ex particula 

 legis diuinxde excerHa difciplina. Vbi vir magnus perextct- 

 nam difciplinam intelligic exercitium viitucum niotaliuni> 

 Harum cnim confideracio pertinet ad Ethicam : quippe quc 

 monftiacmodum peruenicndi ad fcliciracera moralcm. Con- 

 tra hanc fentenciam difpucac vir cjarifrimus, lohxnnet Althufiut 

 lib. I. de ciiiili conuerfatione caf.i. Summa difpucacionis huc 

 redic. Plerxqne virtutes, vtiiufticia, piecas, probicas, caftitas, 

 patiencia, amicicia, focietas,vcrecundia, veracitas,humilitas, 

 charitas, prudentia , Iseneuolentia , candor , ccmperantia , fo- 

 briecas, conftantia , liberalitas, fidclit.is , obedientia , lenicas, 

 nemefis, roifericordia, & fi qux func plures,quas alij adEthi- 

 cam referunt, iubente legc Logicx , ad fuas quafquc faculta- 

 tcs & arcesremictendxfunt ; partim nimiium adtheologiam, 

 partim ad phyficam & politicam ,partim quoqueadLogicani, 

 in quibus virtuces habent fuas fedcs : & ex quibus eaium plc- 

 na & vera cognicio haurienda , in quibus illx homogenex & 

 clTentialcs, Nec ctiamfi quis haium vittutum cognicionem 



kabce 



