Ethica; Cap. T. 



19 



habct & praxin , idco ftatiui bouis moribus pr.Tditus dici po- 

 tcft: qui tamcn.c(l; huius aicis fiiiis fummus, ail qucin prx-cc- 

 ptaeiulHcm coUimavc ncctiVc cft. MoJiis & via bic pi.ifcri- 

 bcnda , qua virtutcs in aliis aitibus pr.vfcriptas , cccrccrc , iii 

 aiSum &: pablicum proiluccrc , & aliis communicarc pollis. 

 Quam oli caufam malc vulgo dicunt , tlvcologi.im & iuril- 

 prudcnii.ini clle riuulos Ethicx : cum contra virtutes , tju.c 

 vulj;6 KthicL- piopri.c adfcribuntur , cx iiis ,S: rcliquis aitiuni 

 rc^ulis &: pixccpfis fucriut dclumt.c ; e.uumquc Tm^Tftxa 

 &'confcrt,uia fa.-pe dicantur , qu.i: plcniils, vbciius , & rc- 

 ftius iufiiis locis ttaduntur , quam fcoilim & fjparatim in 

 Ethica ,iuftiticc rcpu_cnantc Icgc. Siquidem ciufdcm cft ar- 

 tisdocctcpnrccpta, & plo.\imc inde nafccntia confcftaria. 

 Soli ii^itur Ethic.c rclinquicur propria moruiYi honcftoruni 

 &dcccn:ium fcicntia & vfus , quibus virtutes in aliis artibus 

 ttadit.isc:cinininmus. Nam cx aliis artibus vt benii & rciTii^ 

 agamusdilcimus, ex Echica vcro id ipfum quod icfli fit, 

 etiamdccori: , vcnufte , clcgantcr , cum gratiS, & concinne 

 fccundum naturani rci , pcrfons vcl cauf? agamus , pcrcipi- 

 mus : quibus fcil. vcrbis alij exhilarcntur, qiiibus ofFcndan- 

 tur , quibus opinioncm & iudicium virtutis vcl vitij nobis 

 apudalios procrccmuSj&quo habitu& adione corporis qu.e- 

 Itbet pcragcnda & traftanda. Modus itaque & via hic prafcri- 

 benda, qua virtutcs in aliis artibus praLfcriptas, excrcere , in 

 a<Sum &: publicum produccre &: aliis communicare poflis : ni- 

 mirum quomodo & quibus vcrbis,fermOne,cnuntiatione , ge- 

 ftu,habitu,ai51ioncve corporis,percipi3s,habcas,qui folus finis 

 Ethic.r proprius & genuinus ,adqucm omnia illiuspr.rcepta 

 leferrid.-bcnt. i'on6de iuftitiacommutatiua & diftributiua 

 tradlarc , id pertinec ad iurifprudentiam. Ibi cnimagiturdc 

 iure,de permutatione,dc contraftibus,dc conucntionibus, de 

 maleficiis , eoriimque poenis & fpccicbus , ae honoribus & of- 

 £ciis. Ethica ersodum dc hisagit, iurifprudenti.x opes & pa- 

 Itimonium inuadit,diripit. Ab hac iuftitia non fcparanda: funt 

 alia: ancillantcs virtutes , lenitas,nemefis, & fimiles , in qui- 

 bus cuip.i, dolus, tcmeritas , imprudentia, cafus,& circunftail- 

 lias tem^ioris , Ioci,pcrfonarum, itcmque eucntus:de quibus iii 

 lurifprudcntia. pictatcm & probitatem fola Thcologia iii- 

 format , ficuti & Dei cognitionem,timorem, precationcm , & 



fratiarum aclionem. Idemefto iudiciumde humilitate, bcne- 

 centi.r , gratificatione , libcralitatc , munificentia : qux vir- 

 «utcSjVt & fimilcs , ad DecaIogum,ac proinde ad Theologiam 

 fertiucnt. Phyficesprofefiioeft doccre de temperantia , qu.« 

 cernitur in cibo , potu , laboribus exercitiifquc corporis, fe- 

 cundura crafin , &conftitutioncm cuiufquccorporis , vt bona 

 •valetudo & naturx vlres conferuentur , non opprimantur, 

 <[ao quis ad vocationis officla obeunda ineptus fiat. Eiufdcm 

 eft craftarc dc mifericordia , de Istitia, fpe, timovc , ac fimili- 

 bus affcftibus. Ad Logicam pertinet explicatio Sapientia: & 

 Ptudcnti.T:. C.andor , fides bona , & vcracitas partim theolo- 

 gicaE in rcbus diuinis , partim iuridicac in policitis funt vir- 

 tUces.Eft igitur facrilegium,ex facrario thcologico aliquid ra- 

 p'ere,vfurparc,& fibi adfciibere. Profanatio eft,lacra ilia mun- 

 danis hifcc immifccre. Infcitia& confufio conncxa &cohx- 

 rcntia diucllcrc,& fcparatim tradere.Innocentia,gratitudo,in- 

 gratitudo , amicitia , & fimilia pertinent ad ilxrifprudentiam. 

 Ad Politicam pertinet tempcrantia & parfimonia in admini- 

 ftratione rci familiaris. Quibus ita accuratc cxaminatis , & 

 omnibus virtutibus ad x.g/iT>!iyi!,v ac tribunal legum artium & 

 methodi rcuocatis , quid taiidcm Ethica aliud,quam ars mul- 

 tarumacrium fpoliis con(arcinata& dicata? cui fialienabo- 

 na auferantur , quam ridicula illa auis alienis pennis exorna- 

 ta , deplumata, & nudata > Quid aliud plcrxque virtutcs Ethi- 

 cx quam riuuli ex aliis artibiis dedufti & dcriuati ? quid aliud, 

 quam confeftaria ex aliarum artium rcgulis &praeceptisfor^ 

 niata.vel pcr confequentiam dedufla axiomata ? Contra hanc 

 yiri Clariifimi , quemque ego vencror , fententiam teneantur 

 ifta axiomata. t. Res cmfiderata potefi ad multai difciplinni 

 feninere : moduf confiderandi efi propriw ciiiqne difclpli>i&. Sic 

 depietate traftattheologus, vti eft virtus fpiritualis, profi- 

 cifccnscic fide. Deeadem traiflat Ethicus, quatcnus cftvir- 

 tns moralis. 1. Iltafunt tradendii In Ethicis , qua ad fummum 

 eius finem direcfi tendunt , ^ reciproce cumformn- fyfine eiits 

 congruunt. Non igitut rcfte in Ethicis docetur de fapicntl.i, 

 de matrimonio , de vita fociali , & fimilibus. De beatitudinc 

 crgo docendum eft in Ethicis & quidem ante virtutem.Nam in 

 omni aiftione prxftituendus eft'finis,& conftitucnda funt mc- 

 dia. De fine vero primo docendum eft loco , quia finis tan» 

 quam caufa facit ad diftiniflam cognitionem mediorum. 

 Quare ficut viator cogitat , quo & qua cat : ita homo ad tem- 

 plum honoris tanquam fincm , contcndere debetpet tem- 

 plumvirtutis tanquam mcdium. y,Propteraffinitatem,^uam 

 EthUn habet cum O Economica , Politica , Theologia , (y lurijjiru- 

 dentia,fifefit,vt aiahores illuflriiiionis causa materia/mtdtfiA 

 mtfceant. ^ Bonus logicus hic adhibet falccm prudentix , & 

 exempla a prxccptis , prxccpta & prxccptorum illuftratio- 

 neni , & fimilia difccrnit. 4. Ethica prdfupponit cognitionem 

 Piyfues. Sed quia multi accedunt ad Ethicam, noncognita 



tiiuilo 

 c]UH in r^ 

 conlilUt? 



Diib gra- 

 dus TctsS 

 beatitui 

 dinii. 



Phyfica,vfu vcnit, vt doiaorcsEcLici in illotijpi gratiam mal- 

 ta rcpccant ex Phy (ica dodrina. yEthica eji au^:<Jtilftma difci- 

 plina fraliica.qiiAformat virnm bonum. Nimis igitur fimili- 

 tcr fcntiunt de hac difciplina , qui ciuilcm tantum conucifa- 

 tionem ipfi piopofitain clfc putant. 



I X. Ftr4 bcatttiiAo cor^fisUt iri hii tribni : vt aliijnis ha- Vcrabea 

 U>it vermn hom?» , vt hoc fiat , vt denique """ '^ 



fciiit je femncr habitururni 



PRimocnimrcquiritur, vt aliquis vacet malo,& affltiat 

 bonoAlioquinalicui non potcftbcnc clfc.Dcindc qui nort 

 noiiithonCi fuum.vcic bcatus cenfcii non poteft Deniquej«iui 

 angiturpcrpctua folicitudinc dc amifiionc boni, quod habet, 

 mifer potius diccndus clt , quam bcatus. Et h.xc cft contcm- 

 platio illa afFcdiua,in qua confiftic fummum hominis bo- 

 num Vndc p.uct , philofophiam prafticam efic pixftautio- 

 icin thcorctica, quatcnus illa monftrr.t fummum iftud bo- 

 num. Hinc &illud cuadit manifcftum , iuucnes cllc pofTc idc- 

 neos Ethicx auditorcs : quia ad illos xquc pertinct fummum 

 bonum arque ad fcnes. Hilc pettinct illa quxftio : An fit di- 

 ccndusfclixin hacvita? Refp.omnino ,fi fpciffctaranchora 

 virtutis. AtfifpcQetur mifctia huiusvit<T, obtincbit illudSo- 

 lonis:qui intcrrogatus a Crcefo.quifnara fclix vidcrctur ? mi- 

 hi,Tcllus Athcnicnfis, inquit.qui filias caftiflamas habuit,qui 

 diu intcgeriime vixit , qui pugnans pro patria lortiirime irr- 

 tcrii;:. S^ccund^ interrogatus', num poft Tellum nofiet ali- 

 quem Cra;fo bcatiorcm ? Im6 , inquit , Cleobem & Bitonem, 

 dui velut Hlppocratis gcmini fe mutuo femper dilexerunt, 

 matremquc inopem , fcnem , infirmam , tanquam boues con- 

 iugati ad luuonis tcmplum traxcrunt. Croefus iratus tertio 

 qirarit , an aliquem Croelb beatiorem cognofceret ! 6 rcx Ly- 

 dorum . inqult ,, Ante obitum nemo dcbet dici bcatus. Hanc 

 vocem contemfitCrccfus : at poftea in bcllo a Cyro captus & 

 ad rogum dudus , exclamauit , O Solon , Solon 1 Qucd cuni 

 audiret Cyrus , quxfiuit quid hoc eiTet. Hic Cra;fus recitamt 

 rcin omnem , atquc ita in ptecio fuit apud Cyium. 



X. Duofiimgradus vers. heati(»d,lnu , fHf/ernatHrolis 

 & moralii. 



SVperr.aturalii confiftit in vifione Dei fcmper patris pro- 

 pterChtiftum.Ethxc vifio in ftatu vix eft inchoata,in fta- 

 tu patri.T confumm.ita. Solus namque Deus , nobis reconci- 

 liatus in Chrifto, fclices nos facit : quia hocadepto nihil vltc- 

 rius defiderarc pofliamus. Vndc Deus appcjlatur vcra men- 

 tium opulcntia , & Chriftus dicitur nobis elTc omnia. V.oralii 

 bcatitudo confiftit in excrcitio virtutum moralium, quod non 

 poteft non parere folidam Ixtitiam. Ita enim fit,vt homo con- 

 iungatur cum Deo creatore , qui cft finis omnium rerum.; 

 IftiKl exercitium virtutum mor.ilium eft vifio Dei fcmper- 

 patris iure crcationis : &dicitur fummum bonum non fimpli- 

 citcr , fcd fecundum quid. Nam in Chrifto quxrendum cft 

 fummuiTi illud bonum,quod fimpliciter eft tale. Sed altius re- 

 petamus hanc de fummo bono doftrinam. Finis eft vltimum 

 id , proptcr quod mcdia omnia cpndita & ocdinata funt , & 

 inquo velut in portu acquicfcit, fcu fem.per Ixtarur res, cum 

 cum fincm cft adcpta. Et primum cft ,quodappetitur , fea 

 quoddcliberatio intuetur, & ad quod delibcrans omma re- 

 fcrt confilia. Vnde dicitut : rmu eftprimam , ?«c(/ intemio re- 

 fiict, & vttimtim ac fummum,in qtio agens ac^tiiefcit : vt,fani- 

 tas cft id , ad quod mcdia omnia ovdinata funt. Sic Deus ipfe 

 communicatus homini , eft finis hominis : qula homo condi- 

 tus eft ad hunc fincm , vt Deus , quia bonus eft , habeat crea- 

 turam, cui fc & lacem fuam, fapicntiam, iuftitiam, & Ixtitiam 

 pcr modum ^ra(acrf<«7ii« communiter , ac viciffim agnofca- 

 lur & cclebretur. In hoc fine , videlicet in Dco , firmr- 

 ter acquicfcit & Ixtatur hominis natura. Redi; igitur dixij 



Ncftor: 



-■ HmtiS iJV S-£i)v ^fti-nain 



AtlfaTnt. 



Id ert, 

 Omnes Indigemia Defi. 

 Indagatio itaquc philolbphica non eft fufEciens , ctiam 

 cum ^icit , fummum hominis bonum & finem cffe virtutem, 

 feu virtutum aaiones : quia omnes homincs vident , virtutes 

 noftras vixtenues vmbrascfl^e, & nuUam aftionem fine Deo 

 felicem cfle. Sciamus igitur.pkilofophiam movalcm non fufh- 

 cienter monftrare fummum finem , fed tantiim aliquem eius 

 gradum. Non igitur in noftris virtutibus nobis efl acquiefcen- 

 dum,fedinDeo.Bonum fummum non in imo,fed in fummof 

 cft quxrendun:. Icaque corrigendum eft illud Platonis di- 

 ctum , quod ik laudatione funcbri quotannis rccitabatur; 

 Quifjuis penes l}fe emnia habet , quA ad bsate ■viuendum perdu~ 

 cunt ,-vetpropebeafitudinrm ducunt , nec fcndetex aliornm ho- 

 minum artuerfs ijel fectmdis rebus ,f}uibttf failiporeft ,huictptty 

 mi inftituta eft vita ; hic eft moderaitK , foriii,& fapiru! , hic & 

 cretcentihit» ey deftcientlbut rtli<.iuU tomn^odU , veteri fncetto 



