An fclici- 

 ta'^ ninra- 

 Ii (:-. h 

 K 

 in 

 conliflat ) 



20 



ehedht , «ec niinAm Ut.tliitir , nee nimium dolebit : ^uiafiduciA 

 fuifemperc nfiftei'.\n quibtisvcibis inanis eft orado circa fi- 

 nem , vbi Plato ciicit , hominem fiducii fui fempci confiftcre. 

 H.CC eft cauda vulpina.qu.vairuitur homini. Dcbcbacdicere, 

 Fiducia Dei homiacm confiifcro. Breuitcr ita fc res habec: 

 Sumnium hoiwim covSiAtizim \t\ ratiuti^ obiecii; & fic Deus 

 dicicur lummum bonum : vel r^tione forr?ii , eftquc beacicudo 

 fuprcma qu.E horoincm perficic: IUud dicitur fummum bo- 

 num iiicreacum, h.-c crpacum. Deinde homo, candidacus ille 

 secernitacis, coiifticutuseft in fcholavel nacura;,vel gratia:,vel 

 gloria:. In fio/jla natui-n bcacitudo ipfius c(t vel cheotccica fcu 

 coiuemplaciua,vc fapientia:vcl practicafeu a(fliua,vt vifio Dei 

 femper-Pacris iure creationis , leu exercitium vivtutum mora- 

 lium: c]uodfacic, vt honioieuera fit homo, acquc ica menfu- 

 ram fuinomiiiisiraplc.it F:nisenim viicuti raorali propofitus, 

 eft Dci cek-biatio, inftauratio imaginis Dci in iiobis,& proxi- 

 mi fublcuatio,aueuq'.ic conferuacio focictacis.Vtrique ifti fa- 

 cultati',thcoceticx & pradica: fubordinantur & vclut ancillan- 

 tur bona corpoiis & hnmix.Infcholagraiix beatitudo homi- 

 nis eftcontcmplatid Dei femper-Patiis in Chrifto,iure ledem- 

 tionis. Atquehoc ciT: illud ccclum , quodquilibet Chriftia- 

 nus in torde circuriifcrc , etiam quando ell in mfcrno tentatio- 

 num 'n rchJAflor,t,Ceu. in ftatu patrii, beatitudo hominis eft 

 vifio Dei bcatifica, qua videbii Dcum a facie ad faciem. H.tc 

 auteiti contemplatio non cft inanis fpcculatio , fed dulcidima 

 in Deoquafirecumbcnsadio,ciufquc pcrcnnis fruitio & par- 

 ticip.itio. Sumnia ccontrario mifcria confiftit in contempla- 

 rioneDci.vtiudicis. Atque hxceftideaillafummi boni ,nou 

 Platouica, fed Chriftiana. 



X I. FdicltM moralis eft aBio virtutis. 



I ! r, n.-(- 



litu, vd T TArrocoHegic 188. opinioncsde fummo bono:equibus 

 naaione V duae tanaera ccepciunt de principatu contendcre , vna 

 oniilUt . Pcripatcticorum, altera Stoicoruui : quorum illi fuminum bo- 

 num conftituctunt in aaionc virtutis, hi in virtutis habitu. 

 Scntentia Pciipatcticorura vcra eft ,,.& demonftratut hunc 

 in modum. Proptia adio cuiuflibct natura:,cft cius finis.Aaio 

 honeftaeft propria homiuis. Ergo eft hominis finis. Virtutis 

 cnim laus &:decusin adione confidit. Q_ucm;idmodum enim 

 in olympiis non puL-cr:imi & robuftillimi coronantur , fed 

 ccrtantes : jta qui it&h ai;unt , 3ii\\(\Mnaim /i^tuo,. Reac ioi- 

 tur dixit Viucs : In 'virture fitnt oc-ui (^ manui. Nam virtus^& 

 infpicienda iicagenda eft,iuxtaiiludClaud!ani: 



§}jiid virlMfbmerfa. tenebra 



Prode-/it ! obfcurn velutifiM remlgepuppes , 

 Vel lyra qut recitet, vel qui >,o» tenditur nrcm, 

 Ec ittud Silij Italici : 



Acilofi defit , virtM eft futile ncmen. 

 EtirtudHoratij : 



E/ genuf ^ virtM , nip cum re , vilier alga efl. 

 Dcinde ad aiftionescongruentcs rccto iudicio, vidcl. radiis 

 fapientix diuina; , homo potiitseft condicus, quam adhabi- 

 tum: vt inHippoIyco fuiccogitatio congruenscum tefto iu- 

 dicio, nonattingasnouercam': & voIuntasimperansneruis,vt 

 ftc cieant memhra externa , ne attingant nouercam Phadiam. 

 Sicin Achillecftcogitatio connenicns Icgi , Nonoccidasdu- 

 cem : & voluntasimpcr.lnsncruis, vt ficcicantmembraexter- 

 na, nc interficiant Againemnoncm.Quid ergo ? An homo prx- 

 ditus habitu virtutis,non cft dicendus il-Iix ? Sane felix cft.fed 

 ingradutali.quircfertur adfupcriorem. Habitus enimordi- 

 n.uurada(aioneiti. Sicut ergo artcra difcimus , vt fccundum 

 eam operemur : itah.ibicum virtucis nobis compacamus,vtil 

 itim exfcramus. Ita patet.viros bonos,dumdovmiunt,raiferos 

 nonelie. Deindeaftio vittutisnon fempcr cftluculcntavcin- 

 currac in oculos. Nam vir bonus Deum amare poceft in mcdiis 

 flammis , vbi vircuces erga pioximuisi fe non poiTunc icaexfe- 

 rere, vc incurrant in oculos. Idem efto iudicium de carcere, de 

 Iqualorc.de exilio viri boni. Tamecfi enim nonpoceft fe vir- 

 tus luculenccr ibi cxferere : fcmper camen ibi eft aliqua aaio. 

 ^a perctnet illud Stoicorum, viram bonum etiara beatum 

 eUe,quandoinPhalaridis tauro concrematur. 



XII. FelicitM moralis conficieratur vel in idea, 

 vel in fubieRo. 



TN idca nihil cft aiiud , quam pevfcaum omnium vircutum 

 1. tthicarum teu moralium exetcitiura^perfeaum dico petfe- 

 Ctione partuim & gradnura. In fubieflo perfcaum exerci- 

 tium inucnitur, non quanrum ad gradus,fcd quantum ad par- 

 tesellentiales.Isenim ccnfctur vir^bonus, ac proinde fclix,qui 

 itudctomaibus virtutibus. Et hoceftquod Upfii^ dicit lib. ^. 

 m^niMns, t^dVhlof.ihi.m Stoic.m , Vir perfeae bonus 

 'T a^^u c' ^'^"'P''°"- Prsfi.mtuofaigitur potiCsquam 

 vcia elt tlla SenecE vox : Honfi^gi,,,:,-, iftud hum„ni inxent, de- 

 Ci^, n: c insentem im^ginem falU rri eoneipirr,,.. , fed quewcon- 



ZTrT^ ' '^t ''"''' f^.^^'''^^'^'-- Magnifica fanc vox , fed 

 vox caatum. Nam quodm alig prxftare voluit , debuit prids 



Encydopa^diae Lib. XXI. 



Fclicicat 

 moralis 

 duobus 

 niodisco- 

 fideratur. 



ia fe ipfo efficere , mcmor illlus • Inripe a te ipfo. Sed hoc mi- 

 nimefecit :quia,vt Diou in Nevone rcfcrc, Ncronem hortatus 

 clt ad matiis neccm.&concubitu lulis vxoris Vicinij fc pol- 

 luit, & auaritia: crimine fuit odiofus. 



XIII. yoluptas praUica , quA ex virtuturn aUione profi- 

 cifcitur, non efi pars,jidcenje<]nensfurnrni boni. 



SVnt,qui difputant hunc in modum: Illud cft optltTium & 

 fummus fiuis , quod lex Sc euangelium , tanquani vltimum 

 bonijin proraittunt, & proptcr quod alia expetuntur. Atqui 

 Ie,\ &: euangelium promitcunc in hac vica & poft hanc vitam 

 obcdientibus tranquillitacem & Ixticiam. Ergo.Rcfpondetur, 

 tianquillitacein illam ptoraitci , non vc fincm principalem, 

 led vc miniis principalcm , qui coraicacur principalem. Nam 

 Deus cft luiiimum bonum fiue principalis hominis finis, 

 quem comicacur Ixticia. Deinde affertur hoc argumencum: 

 Vlcimum in ordine bonorum e(l finis. Tranquillicas , feu vo- 

 lupcas , qua; tequicuc vircucem , eft vlcima ; poftevior fcilicec 

 actione vircucis. Ergo trauquiliicas ifta elt finis. Sed maior cft 

 neganda : quia vlcimuiu tempore , faEpilTime non cft principa- 

 lis finis : vt ambulationis finis principalis eft cxcitatio caloris, 

 vt fiat codio i hanc fequitur color melior : quod ctfi pofterius 

 eft , tamen non cft principale. lofcph abftinet ab aliena con- 

 iuge prjEcipuc ptopter gloriam Dci. poftca etiam proptcr fa- 

 miira : quod etfi poltcvius cft , non tamen eft principale. Huc 

 pevtinet illud Viigdij ; 



Vicit amor parii., laudumtf, immenfa cupido. 

 Quera vetfum citat Valla , & inde vult extruere , volupta- 

 tem elfc finem \ quia Brucus deleftacus fucric illa gloria apud 

 ciues. Sed vedc monet Melanchthon , Virgilium coniungere 

 duos fines , quorum alter fuic principalis , (alus pacrix i altet 

 pulieuor, gloria apudciues. Povro cvanquillicas, fcu volupcas 

 fequicur acltonem vircucis, ficuc vmbra fuum corpus , & ficut. 

 ctfcitum pcndcc a causa. Vircus igicur ancefecenda ell vo» 

 lupcaci honella:, canquammacer filiir. Hinc Ecclefia vulc fan- 

 ftos rctiucre principalem finem, (cilicec virtutein , adeoquc 

 Deum ipfum : poftea affirmac fecuturam ttanquillitatcm. Sed 

 adco blandaeft tranquillitas, vthomonon rcde inftitutus in 

 eam intucatur,& virtuti prxfetat. lis vero longe alia eftmens, 

 qui noucrunt difcernere fincs,& fiuem principalem relicjuis- 

 antefevrc. 



An volu- 

 ptas pra- 

 3ica i\i 

 pars fum- 

 mi boni? 



XIV. Voluptas Epicuri non efi fummHm hominis 

 bonum. 



An toIu- 

 ptas Epi- 

 curi fit 



... ... ,/ n I . r ~ ^ /n^» funiBlUm 



vurgo dicitur, Artsp ^aAonifli», fymiai^ TnTiaofS/j. ^luoii VO- ho.Tiinis 



lunt homines , libenter audiunt. Hinc varia: extitevunt fcnten- bonum^ 



tiac dc fummo bono : inter quas iUa, quse eft Epicuri , valde 



blandaeil&acceptacarni nofttiE. Stacuic illc volupcacemcor- 



poris elfe fummum hominis boiuim quanquam alij pucant, 



Epicurum locucum clfe de volupcace honefta , quas oricur ei 



vircucum excrcitio:vtpotequitotusdcditusfucrit contempJa- 



tionibus, & vitam fuftentauerit fola aqua & pane hordeacco, 



vt author ell Lnertttu in ipfius vita. C^idquid huius fit , apud 



omnes bonos odiofum ell Epicuri nomenihoc fcilicet no- 



mine , quod voluptariis fcncftram aperuerit. Breuiter icaque 



refutemus prscipua ipfius argumenca. i. Finii cmufiihet na— 



turjt efi hnc, ad quod vltro ma^no impetu fertur : non illnd , quctl 



di^culter agit. Tendit autem nattira humana vltro ad volu~ 



ptaies : e contrario difficulter obtemperat legi. Ergo vc/uptof efi 



finU hominis. Rcfp. Maior eft vera dc natura non corrupta. 



Hac tendit ad finem , ad quem condita cft , fine impedimen- 



to. At natura hominis ingenti impetu fertur ad voluptates 



poft lapfum,quia eft a Deo auerfa. Eft igicur fallacia accidcH- 



cis in hocargumenco. Deinde eft fallacia a dido fccundutii 



quid addidum fimplicitcr: quianon cocanacuraferturad vo- 



lupcatem : fcd mens ante faftum & poft faclum repugnat.Nam 



poft deliaum fequuntur cruciatus,& ante delianmmulti- 



plici bello confligunt rcfla ratio & afFeaus. Impotfibile igi- 



tur eft, camrem autadionemnacurs fincm eflTe, quam nacura 



auerfacur , & pocius non eire mallet , quam fuftinere confpe- 



(ftum eius fafti : vt Dauid mallet non efle (nifi fcitet rcmilfio- 



nempeccatorura ).quam fuftinerc confpeflum ("ui fcelevis.r. 



^udibet naturareBo ifs' erdinato impetuappetitconferuationei» 



fui.Vcluptaseft conferuationatHri.hominis : virtuf efi deftruSio, 



vt in Valamede, Socrale, (^ omnibui virisfor^ibii^ apparet , j«f in 



causa iuftd dimican>es interftciuntiir Ergo voluptas eft fnii homi- 



nis, »£>» o) >/«^. Refp. Eftfallacia accidencis. Nam quod vircus 



deftruic nacuram , id fic vitio hominum : vt quod Socrates in- 



tcrficitur , caufa cft non virtus in Socrate , fed iniuftitia inimi-> 



corum. Deinde voluptas non conferuacfcd deftruic nacurami 



debilitandocoipus, &corrumpendo iudicium. Q^od £#«(«» 



metr.-] .1. j . eleganter exprimit hunc in mod»m. 



Habet hoc omnu volaptas : 



Siimuiu agit furenies, 



jlpiiimque par volantum, 



Vbtgrat» mtUa fudit, 



Vttgit^ 



