Ethic^ Cap. II. 



VoUinca- 

 tis obie- 



Qtiotnio- 

 dis vo- 

 lucas ali- 

 quid ve- 

 1jc> 



noncflquiJiljm nr.linatum ,fcd gralTatur, vt ccecx ciipidita- 

 tcs impcUuiit , LiJic iiiloiues , couliimat malos, Scii lcx cll 

 ijuidd.im ouliii.uuiii , dilccincns bona & inala, coutiiman* 

 boua & bouos , concra vcio cocrCLns m.ila , & puiiicns nia- 

 los. lain atpiciaulur oificia p.cdagogi. Non taiitum cocictt 

 acpunit, (cd cti.im cSicrcct ac ciocct. Ica lc.x cll ilUilhe tclli- 

 inonium dc Uco , conuiaccns ouincs hoiiiincs, vt tateri co- 

 gantur , gcnus humauum non cllc cafu nacum ; feJ clfe mcn- 

 tcm coiulitiiccm , cju.c ti.iusfuiulic in honiines notitias otili- 

 natas, dilccrneiitcs t^dhi &: noii reCla , & qux addi..iit cjruiti- 

 cem , videiicet dolorcs coafcicncix , punicntes turpi.i. Dcin- 

 Ac &: mores ic:'it : qui.i aotiti.E mcntibus inlic.r , fontcs funt 

 honcltarum aiJtioiuini in tota vita. Cilm auccm & natur.c in- 

 linnic.itc , & ;i Diabolo impediatur libeicas, & vero Ds;us in 

 Ecclclia e!e>5tis fuis fuccurrat , vs! potius pi.-ccurrat , concur- 

 rat, & fuccutiat , multiplcx difcviaicn csiilHt intcr obcdicn- 

 tiam rcnatoniin & piulolopliicam. iic v. gr. Scipio coercet 

 ^ocomociuam ratione fua , noleus attingcie alienam fpon- 

 fam. loteph non tantum cxtcriora mcmbra cocrcet latio- 

 ne , fed mens & cor teguntur pr.T;fcn!i,t Dci in ipto. In mcute 

 Filiiis Dci pcr verbum cxcit.it cogitationcs de.mandatis Dci; 

 de comminationihus , dc piomillionibus , de cxemplis im- 

 piorum & hotribilibus fcandalis : in corde Spiritus fanftus 

 eft flamma , accendens caftos motus , qualis ipfe efl , con- 

 grucntcs mandatis diuinis. Sempei itaque in confpcftu 

 lint impedimenca & auxilia. Impeclimenta funt , naturae 

 infirmitas , diaboli rabics &; cxcnipla inipiornm. Auxilia 

 apud redte inuocances Deum funt , pisteucia Pacris, effica- 

 cia Filij , qui efl; vitis , nos palmitcs , & adiutor Spiiitus fan- 

 (Sus. Has caufas adionum prodcft confiderarc ties ob cau- 

 fas. Piimo , quia necefTe eft difcetneie s',enere doftrinarum, 

 philofophiae & dodrinx Ecclefu^. Philofophia elt parti- 

 cula leois de rcflione externorum geftuum , feu locorfto- 

 tiuae. Videt itcm philofopliia infirmitatem naturx , (ed ne- 

 fcit rcmcdia. Sed Ecclefix doftvin.-i oftendit auxilium con- 

 tta naturx infirmitatcm , & contra diabolum. Et do6ttiiia 

 EcclcfijE monftmt id , quod efl: prstcipuum: videlicet ope- 

 ra non placcre Deo , nifi sxsiySjj^if ■sri^riiii; , vt loquituc 

 Euat;tius , id efl, pixcedente fide. Secunda vtilitas cft, vt hi, 

 qui iuntin Ecclefia , fciant , difciplinam extcrnam ciTe ncccf- 

 fariam: quia fcortatotes & raptores non poflidcbunt tegnum 

 coElorum. Tertia vtilitas efl;,Vt exerceautur iuifocatio f ilij 

 bei, &. petitio auxilij. 



III. f^clnntaih ohieSlnm tantim eji homtn, 



INtellige bonam vcrum , vel apparens. Ncmo enim vult 

 malum , vt eft malum , fed vt induit laruam boni. Sic ergo 

 malum appetitur fub fpecie boni Ita qui mortem fibi confci- 

 fcunt , mortem concipiunt fub aliena f.icie. Ideo refte dicunt 

 Ethici : Bonum eire obiedlum voluntacis pet fe,malum per ac- 

 cidens,quatenus eft bonum appaieus. 



I V. VolHntas aliifiiid vult appetltu vel hilari,fel triHi: 

 JeH Ihbentia plena , aut ferniphna. 



V'OIuntas non cogicur : qtiia libercas eft ipfiiis proprietas 

 etrenti.ilis. huellig" hl.: coadlionem propric dii51:am,qu,c 

 vocatur politica , non impropriam , qu.E dicitur oratori.i, 

 quando fcilicct voluntas argumentis cogcntibus , id eft , per- 

 fuaforiis indurittif ^d aliquid volendum. Et h,-cc dicitur vo- 

 luntas fracfta Ouod attiuct ad priorem coaclionem , fi vo- 

 luntas hocmodo cogetctar , non effet vo^untas: quia velle 

 ell fponte agcrs. Spontnnekas autem ifta eft duplex , direiSa 

 &indirefta. Hinc adius voluntatis fuut vel diredlc fponta- 

 nci,vel indircfte. Direfte fpontanei funt , qui fiuut plcna lu- 

 bentia : vt quando Paiis rapuit Helcnam. IndirciTle fponta- 

 nci , funt qux fiunt appetitu trirti & lubeiitia fcmiplcna; vt 

 quando nauta vrgente t:mpeftate ahiicit mcrces in marc. Huc 

 pertinent diifta: Bonum nl Ip^nte fi.t^ , mret Lvid''. Et, Nemo 

 feccat inultiM. Etfi autcm dantur aiSiones coa(3:.E : ibi tameii 

 coaftio non eft voluntatis . fedvolehtis , qui cogitut rcfpeiftu 

 Idcomotiux , vtquando Eleazarus coaiSus edit carnem ("uil- 

 lam. Praeterea voluntas etiam rctinet eltcntialem (uam ]i- 

 btttatem ,quandp eft vinifia , mancipapi, fcvua 3c quafi capti- 

 ua. Hocenimii^odo fi fe habeat voluntas , vel natui;e de- 

 ptauatio, vel habitus malus , vel confuecudo iuueter,ita, vcl 

 fuggeftio Diaboli adeffe inrelligitur : quibus omnibus pofitis, 

 (equiturinc!inatio,non coaiftio. Tamecfi cnim pofitohabi- 

 iu necefTaiio ponitur aftionis facilitas : hsc tamen non eft 

 iieccflitai coaftionis, fcd conditionis, fiue connexionis, vt lo- 

 quuntur : quatenus pofita caufa ponitur efFcctus. Non igi- 

 turqui malum conttaxit habitum , coadcagit male , fcd li- 

 ber^. Habitus inclinant quidem ,fednon neccfllcant. Itaque 

 "ypetboiicum cft illud Pbtonis : Homines inuiti func mali. 

 Verura autem iftud : Nemo peccat inuitus, tametfi multi pec- 

 cent poft multiplicem ludlara rationis &: afFccluum. Hic no- 



ttntur dux n-gulx. I. Ubertai It.ire potefictimnfctjfitatene:'^ 

 tiin, fciiimn cuin n ceiftt.i:a co.tciir-rti,. i. -lemiii femyr liher^ 

 efleUcf.o , non tAmeyi ei fempi-r lihrrii ifi ex cu-io. £rgo cum 

 Toluntas dicitur cflc libciaa nccenitatc coadlionis , hoc acci- 

 pieiiduiiicftdc clciftione. Cctciuin libcrtas voluntacir cft vel 

 concradidionis (cu cxciciti| , id eft , volcndi oc nolcuJi , cuin 

 vniun duuraxat ptoponituv obiccfi^ni :, vcl Contv.-uictatis fcui 

 (peciricatRinis.id eft , iiduobiis contlaiiis vuum cligendijalte- 

 tum tcculandi. 



V. Giibemmo volnntntis efl clicita , bd imptrnia. 

 Dit itur ctiarn imperinTn. 



C"^ Vbernatio elicita, fcu,liquida cft , quando infcriores fa- 

 J culcatfS , appctitus & locomociua , non reluclancur vot 

 luncati:vtquando Abel (aciihcat Deo. Gubernatio imuevata 

 cft q.iando facultaccs intcviotcs tcfiftunt i'olun:ati:vc quaiidt) 

 homo vuit bonum , fed non potcft excqui prppcer affccluuiH 

 rcfiftcntiam. Ettum poccil v(utpariilludpdiica: : 



l\nureq>iii .ii*r:^.i ,n.c aticiit carrui huienM. 



■ Guter- 

 natio v!J« 

 liifuacis 

 diiplcK. 



V I, Folnntatis aElio efi determinata, vd fiif^enfa: 



V 



Volunt».^ 

 tis aSiXo 

 du^lexe 



An affi- 

 &,o.% lint 



Olicio deteiminata cft , qua voJuntas finc dclibcratiojic 



vulcfummum bonum & media liquidillim:; ,& (uramiim. 

 malum finc vlladclibctatione aueitacut. Sulpcnta volitioell, 

 quam pvjecedit delibcvatio , in mediis nou omnino liqLidis, 

 Ita nemodcliberat dc line , au vclit efie bcatits ; ncmo etiain 

 dc mediis liquidis, vt an debcat cibo & |iotu fufient.ue vitam. 

 Sed quando media non funt liquuia , homo dcliberationeiD. 

 inftituit : dc qua potcit viuipavi id quod Poiica ftiibit^. 

 vEneid. 



A queAnijnumhtic nunc ceJeremjnnnc^ diaidit illuc, 



In pari ■'■f.jue mfii variai,pcrijne umnia verfat. 



Hiic i:lii>ian'i jwtior fe-a'enti.i vifl. 

 Dcliberatin ida non eft de pva;tcritis , non de nefceffariiJ, 

 non de impoffibilibuSjfed de fututis poflibilibus. 



VII. .Affi^Mis per fe ftsnt boni , pcr accideni mali. 



RAtio prioris eft ;"quia afFciftus a Deo funt inditi homin:- 

 bus.Katio pofteriorJs eft , quia fi immoderati fint , ncccf- 

 fequoque eft , vt fint mali. Acque h.mc ob ciul'am voc.mtQi 

 ind.ifTeventcSjnon cjuod inter booum & malum decui mcduim, 

 quodiit vcl ncgationis, velpatticipatipnis : fcd quoclobnoxij 

 fint moderationi ic immodcracioni. Si fint modetati , funt in- 

 ftar ventifecundi, qui vittutis nauem piopellit ad povtum: 

 vnde viitus dicituraffeftus ratione tempcracus. Itcin.AfFc- 

 (ftibusbcnc vti, virtus: male vti,vitium. Pafteriori modo coii" 

 fiderati afFcdus , noii parcnt rcfta; tationi > ideoque ("untvir- 

 tutis quali iurati hoftcs : quippc qui tanquam clfrxnes equi 

 cxcutiunt auiigam fuam , of ^ji- Aojpv , rcciam rancncm , & abti- 

 piuntnauiculam virtutis nonaliterat^^ue ventiilli pioCcllofi, 

 de quibus Vitgilius: . ■ 



fnii i-urufque Notiifqtie riiimt, crebetque'proce"ii 

 ./ifiicw,fy-v.i(los tolliin! iflUttorafl:iciuc. 

 Qlvo etiam pettiactproueibinm ■.Mnliim .idfeehflrafjit^^vf 

 Ciciiu niibes. Eriarunt itaqae Stdici , phllofophi illi paticn» 

 tiam pvofefTi , quando omnes afFcftus malos eilc contende- 

 riint , &cc'.Tra,i .Hcw dixerunt fammam hominis ornamentum.' 

 Contra Aiiftotcles resftc fenfit y.ir^a-milicMv in Ethicis elFs 

 ■fpeilandam AfFcvftuseium funt niotusindifferentcs , quibus 

 propofita nobis ohicijta petfcquimuv aut fugimus : Siintque 

 hominibus indti, vceflcnt vivtutis (tiinuli& calcvtia. Frigidre 

 pvofeiffo circntcctioncs, nifi afFcftus efT-ntinaniiuo. Ea pto- 

 ptcr vt nauis dcfticuta ventis , tavde proiie:iiunt ; ita fincafFe-. 

 «ftibus , puta Ipe, timove, amovc &c. animi lenti f unt : idco ira 

 vocatui cos foititudinis & anirai nctuus ,cuius intcntione Sc 

 laxatione impetus gubernatur : & fatL-llcs rationis, iuxta illud 

 philo foph i : lrf.i ■vtendum efi vt miiite vel vtfitellite, ncu v; duce. 

 AfFeftusigitur funt fcmina virtutis per fe , per accidens fiunc 

 femina vitioruiTi. Tria eigo in iis funt confidetanda. i. P^yT- 

 fiemin. : quomodo fcilicet afFeftus reludicntur redtx rationi.z. 

 viB ■W/Jiquoiivodo iidcm vincant lationem j .obedioitia ; quo- 

 modo pareant rationi. 



VIII. In qttoiibet hdmln! duo funt duies (^ conciona' ^°° f"" 



. r. (-, . • Acrm !• r,. • . cesinho- 



tores contran],Retlaratio,& Ajfectti^mcilt. Strattovtri' f„i„e. " 

 cit,vilioria ejl laudahilii:^ vinctt(tr,cl.idcs eji mifereibilis. 



RAtio redaeftinftar facerdotis , afF^dus malus inftar ty- 

 ranni :quorum ille lege.hicferro vtitur. Illeincapiteho- 

 niinis veluti fuggei^u fuperiove concionatur afFeftui tanquam 

 lconi rugienti, canique latranti ■ Hic in corde vehui fuggefta 

 infcriorc concionatuv: & huic potiiis quamilli ,ehcu ,obfe- 

 q^aimur. Hinc duo exiftuut fyllooifmi planc contvarij in quo- 



C X libet 



