24 



Encyclop^di^ Lib. XXI. 



Virtus in 

 quibus a- 

 ^ionibus 

 & aflfeai- 

 bus ver- 

 fecur. 



Affeaus 

 frimus & 

 fecundus 

 quis? 



Virtuti^ 

 gradus 

 vnde pc- 

 tamur i 



libet homine ; fyllogirmus rationis , & paraIogifm"s affc- 

 <auum. Sicpropofuiscitiobusbonis.honcllo &iucundo,aftc- 

 cius& appecitusfuauitatcm honel^tati prscferunt , reda racio 

 contra. v. gr. in honiinc ebriofo fyliogifmus lacionishic elh 

 Turpia & noxia func fugicnda. Vino fe ingurgitare, turpe iux- 

 ia& noxiumcft. Eigo. At iudictam lyllogillicum affcaus 

 (ic habet:Iucunda funt pcifcquc-nda. Vino fc iugurgitare, iu- 

 cundum. Eigo. Accjuc hoc eft acrox diffidium iudicii fupe- 

 rioris & infci'ioris,feu rationis & affeftuum. Si veto affcdas, 

 feu io«,;,obtemp(.ret iationi,exill:it haimonia illapulchctima, 

 dc quahinc indc Plato. Ille tres anima: paitcs tJ A3><?j<.oi' , 

 >«9«AV,<^; c7nJv/^.>:THJiy> c"'" '^'■'''"' pia:cipuis chordis cithara: 

 compatat. QuemaJmodumeuim hx licct propotcioneintcr fc 

 dilfideant , uihilominus tamen iuxta Pythagors inuentum, 

 quo i-zr«Tj) ad /uiirlt/J relaca 2^.-nic-afinv , & hxc ad tnriu/ 

 ^Ijs' Tiiv-rr , tandem extrcma: dux »>m >(s'i xrarii-ni ^la. Tmm» 

 conftituentes , fuauilTlmum cfficiant conccntum : ita fi tres 

 ifta; fundioncs anims inter fc amice confencianc , hoc eft, 

 ii vis irafcendi , qux in corde fedem habet , & appecendi, quoe 

 iecori tribuitur, obediat rationi-, qux eft -n riytvgtiu^v , longe 

 fuauiffimaefficitur4iarmonia Nam vt vox infima &grauilli- 

 ma , quK vwa-n: eft , certa eft,& regit ca;ceras, fic rationis iu- 

 dicium eft certum : cui ciim paret ftimi .qua: motus & affe- 

 dus cordis fignificat , & vti-n, , qua: eft odlaua , & quam lon- 

 gillimc abeft a ratione , & appetitioncs voluptatum dcnotat: 

 tum nimirum karmonia virium in hominc conltat , quam 

 PJatoprimam iuftitiam , & primam virtutem nominat, ex 

 qua omnes bon.t adlioncs otiuntur. Nam cum ha:c tria, 

 RMio , Ira , Cupiditas, intcr fe confentiunt , cx illis conflacur 

 iuftitia ,qui non eft fine pietate ac religione; & hx pariunt 

 fortitudinem , temperantiam , & humilitatem. Qu^i omnia 

 cum Prudentiaconftituunt eaTTOij^o/i?!!» illamlyram, quahar- 

 monia illa Platonica conficicur. Coercendi igitur funt affe- 

 dus,ne ipfis demus posnas , memorcs iftius quod Mantuarfjus 

 canic: 



Ardua res, vicijfe alios : viclorla maior 



BJi , animi fiuSlm comfofuljfe fucs. 

 Snl/iecijfe metU4, (^ debetlajfe timores, 

 Ciiiuii^, J^em^ue ^raiti fnppofuijfe iugo. 



I X. Virtui verfatur In aEiionibtu & affeElibtti illii, 

 in qnibui potefl effe rnedium. 



OVse talia nonfunt , ea mediocricate non poffunt reddi 

 re^a -, iuxta regulam:Qjix fuapte natura mala funt,nul- 

 lis circunftantiis pollunc bona efftci: QnaEdam vcro virtutcs 

 magis occupantut circaaffeflus : vt tempetantia& fortitudo: 

 qua:dammagis circa aiSioncsivt magnanimitas ,liberalitas, 

 iuftitia. 



X. j4jJiElfis efi primtts , velfecundui. 



PV.imus eft icconfultus , prima videlicct motio , qua homo 

 defubito,antequam rationis iudicium adhibet , in tem ali- 

 quam quafi rapiatur. Secundia cd confulcus ,qui adhibito ra- 

 tionis iudicio aliquid approbat vel improbat Tametfi vero 

 vteique in malis vitiofus eft , tamen primus ille non ita malus 

 eft vt fecundus. Et licet primi illi motus non fint in noftra 

 potcftate, quatenus rationem antcuertunt:funt tameninno» 

 ilra poccftate , quatenus difcipliua difponi poffumiis,ne fubico 

 moucaiTiur. 



X I. Firtutii gradtu inprimii petuntnr e.x obie&o, 

 qtiod efi Deui, vel homo. 



IDcm Ac vitio iudicium efto. Grauius cnim cft peccatum, 

 quod aduerlus primam dccalogi tabulam committitur,quam 

 quod aducrfus fecundam. Magnopcre igitur errarunt Stoici, 

 quando docuerun: vitia cffc paria , & non minus delinquere 

 «um , qui gallum gallinaceum cum opus non fuetit occiderit, 

 quam cum qui patrem fuffocari: , vt eft apud Ciceronera 

 pro Mur:Ena. Lacrtius in Zcnonc caufam addit : Sicut qui 

 centum ftadiis Canopo abeft, & qui vno , paritci non funt 

 in Canopo : fic qui paruum vel magnum dcliquit,patitcr abeft 

 a refto. Sed confundunt ifti homincs paritatem forma; & gra- 

 A\3.yS Etfi enimxquepcccat ,qui in minimo impingit atque 

 jlle qui in maximo , non tamen xqualiter : quia illud refpicit 

 formam pcccati , quje eft atniiix , hoc gtadum , qui exprimitur 

 ifto verfu : 



Caufa, modm, damnum^aradtti, ohieBamj, lotuftfj 

 Et temjjtt^, 'variant faSa bona atque mala. 

 _ Sicv. g. pcccati grauitas Kftimatur ex caufa feu perfona, 

 eiiifque vocatione, vt an paftor d.-linquat vel auditor : ex mo- 

 do , quoplura vel pauciora prxcepta violantur, vnde grauius 

 cft peccatua>,quod in plura prxcepta dccalogl impingit,quatn 

 «juodinpauciora; exdamno, fipeccatum pluribus vc! pau» 



cioribus noceat : ex loco facro vel prcfano : cx tcmpore fefto 

 vd ptofcfto : eigtadu intcnfo vcl rcmiffo : ex obiedo primae 

 vtl lccunda; tabulie. 



FLORILEGIVM. 



AFFECTVS. Sentent. Regium eft ita viucre , vt 

 non modohomini ncraini,fednc cupiditati quidem vlli fet- 

 uias. ( ic.pro Silla. Animum i^incere , iracundiam cohibere , vi- 

 dloriam tempeiare , aduerfarium non modo extollcrc iacen- 

 tem,fed ctiam amplificate priftinameiusdignitatem:Ha;cqui 

 facit , non modo eum fummis viris comparo , fed fimillimum 

 Deo iudico. Idem pro Marcell. Ciam pracipitur , vt nobifmec 

 ipGs ipipcrcmus , hoc przcipitur , vt ratio coerceat tcmerita- 

 tem. Id.z. Tufctit. Gubernatores ventorum mutationibus lc 

 accommodanc : & viri fapientes affeftibus. StobiMs firm. i^ 

 Elegans cft illud Boetij de coofol.J.I-jiioflib.i. 



Nubibtt-s atrii 

 Candida nuUum 

 Ftindere pojfime 

 Sidera lumen. 

 Si mare voluens 

 Turbidtu Aulier 

 Vitrea dudum 

 Tarijj ferenii 

 Vnda diebiK, 

 Mox refoluto 

 Sordida caeno 

 Viftbus obfiat : 

 ^luiij; vagatur 

 Montibtif altii 

 Jiejiutts amnii 



S^fe reJiBit 

 Rupe folini 

 Obice faxi. 

 Tu quo^jue fi vit 

 Lutnine claro 

 Cernere verum, 

 Tramile reB» 

 Cafere callemf 

 Caudia felle, 

 Felle timorem, 

 Spemtf; fiigato : 

 Hec dolor adfit : 

 anbila mens efi, 

 VixB.^q, Jr£nis, 

 Hic vb! regnant. 



A P o p H T H. Cato maior dicebat eum optimum & iaa-» 

 dedignumcffc imperatorem, quipropriis fuis affccflibus im- 

 perare poffit. Vlutarch. in Rom. '■ifofhth. Alphonfus Arrago- 

 num rcx aiebat , (i. fibi contigiffct nafci temporibus , quibus 

 Romana refp. florcbat , fe fttufturum fuiile coatra curiara 

 templum loui Pofitorio , in quo priufquam venircnt in Scna- 

 tcim Patrcs confcripti , odium,amorem,acpriuatos omnesaf- 

 feftus ponerent. Panormit. lib. ^.de diiits ^ f.%6iU Alfhonfi. 

 Idem rex nihil inconuenientius effc dicebat , quam fi quis 

 aliisimpcral:et, qui fuis affcftibus propriis imperarc prius noa 

 poffet. f/Mora. /ife. 1. dereb. geU. Alfhonf. Angelus Politianus 

 dicebat, Sicut Tatquinius papauerum fumma capita ,dum ia 

 hoito ambularet , baculo docuiffit , fic fempet animo validio- 

 ribusaffciflibusatquc potcntieribus potiffimu.m cffc refifteti- 

 dum. Polit.lib. de ira. Demonax cuidam fcruum fuum virgis 

 cxdcnti , define , inquit, tc fcruo tuo fimilem oftenderc. Ser- 

 uus enim elt , qui fuis affedibus & cupiditatibus impcrarc noa 

 poteft. A D A G. A\B-fut:r®r ti'e/(3-(^, HomoEuripus. Simi- 

 LiTVD. Quemadmodum in arcam Noe omues animalium 

 fpecics admifit; ita homo admittit omnes affeftionum motus. 

 Thilo ludint deflantat.Soe. Quemadmodum pafferculns pe- 

 de alligatas , volare incipiens interram funiculo retrahi- 

 tur : fic quoque mens affcdibus nondum libcrata, & ad rerum 

 ccelcftium cognitionem volare contcndens ab affcclibus ia 

 tcrram reuocatur. Idem decharit. Qui rcgUBtur affcifiibus , fl- 

 miles funt iis,qui oculis turbati aliud pro alio ccmunt.ChryfcJt. 

 E X E M p. Eli facerdos affcdibus in filios nimium indulfic. 

 I. Sam. 4. S-.iidas Homcrum putat cxcum appcllatum , quod 

 affeftibus numq^uam fuccumberet. Secrates, qui Delphico ora- 

 culo fapientiflimus omnium iudicatuscft,necrifit in tora vi- 

 ta , ncc flcuit : & vno fempcr codemque vulcu eft vifus , vt au- 

 thor eft Laert.lib.i. c. j.HibRoglyp h. Pedes funt fignum 

 affeftus inftabilis. Pier. VaUib. j j. Panthcra vaiiis maculis di- 

 ftimfta eft «ota affcftuum variantium : Euripus fimiliter, pro- 

 pter fiuftuum vchementiam & multitudinem : qux duo etiam 

 cernuntur in affedibus , hoc modo. In omnipcrturbationum 

 motu & progrcffu confiderantur tria,principium , medium , & 

 finis In finenoneftmotus, fedex motuconfurgenspoffeffio 

 obiefti Motus autem foliim eft a principio ad medium , & a 

 medio ad finem. A princlpio ad fincm communiffimi affedlus 

 funtAmor & Odium : in finefolum confidcrantur Voluptas 

 &DoIot:in medio funt Dcfiderium& Fuga. Hxc quatuor 

 dum refcruntur ad obie<ftavaria , ad dilpoficionem noftram, 

 crgaaIios,ad requifitia pro adeptione & conferuatione , & 

 demumad modum,quo competunt aliis, v'el iure, veliniu- 

 ria,ininnumcrasperturbationes prope multiplicantur, qua^ 

 rum mulcx carcnt propiio nomine. Videris hac de le Piccol~ 

 homineum in gradibus moralibtM. Alij pixcipuas paffioncs fta- 

 tuunt gaudium & tiiftitiam , fpcm & timorem : quas coifips-» 

 rant quatuor vcntis cardiaalibus. Sicut enim hi mare 

 tempertatibus, ita illx animum tuibulcntis 

 motibus pcituibant. Minutiores 

 affeifjuum fpecies hoc modo 

 recenfenc: 



Pafliones 



Quomo- 

 do affe- 

 Qus in 

 Ethicis 

 conlide- 

 tentur. 



