Ethic^B Cap. III. 



^5 



fConcupifci- 

 bilem ; & 

 icfpiciunt 

 fimplicitcr 



fj1tner,a quo iiuipit 



I motus. 

 f Bonum:quo j Vefiderium, fi abfcns 

 obUtoex-^S iit. 

 citatur I Gaudium, fi pracfcns 



'^ fit. 



Paffioncs I 

 pertincnt y 

 ad appc- ' 

 titum 



^ f Or/iM»>, aquoincipit 



Malum:quo j motus. 

 oblato cx^ f«cA, fidbfit. 

 citatur I Oolor , fi ptxfctis 

 L fit. 



irafcibilem; 

 & r^fpi 

 ciunt at 

 ciuum 



fi\ quis id fc obtinere 

 I polfe iudicet , oritur 

 fBonum^ Spe^ 



I I Si putet quis id fe non 



} I poffe confequi , oritur 



. J V. Oeffer/ifio. 



.■^ ^Rcformidamus 



I f Si id no I ac fugimus, 



I I eftpr;«-J oxixm rimor. 



LMalum-< fens,& j Aggredimur, 

 I id I dicitur Au~ 



1 l. dacia. 



^Si efl: prsfens , dritur /»■«. 

 Ex his illi pa/Tiones dicuntur pratcipus , qusc funt aliarum 

 eomplemcncum vel finis , quxque adeo omnes alias confe- 

 quuntur. Sic tefpedlu boni incipit motus ab amore , piogre- 

 ditur ad defiderium, terminatur fpe : compararione mali in- 

 cipit ab odio , tendit ad fugam , finitur timore & dolore. Nu- 

 Bierus pafiionum harum fpedatur fecundiim differentiam 

 pr.-efcntis & futuri. Motus enim fututum refpicit , quies in 

 aliquo prxfenci eft. Igitut dc prafcnti bono eft gaudium,de 

 prxfenti malo ttilUtia ; de bono fucuro fpes ,de malo futuro 

 timor. Carterx paffiones ad has completiui: leducuntur. Porto 

 palTiones in tabella enumcracx in alias diftribuuncur. Sic v.g. 

 amor refpeiftu eius , cui aiiquid opcamus.oicitur amicitise : ic- 

 fpeiftu boni ipfius , quod optaraus,dicitur amor concupifcen- 

 ti.T.Rurfus amor rcfpedu affeiflus dicitur amor complacencix, 

 itemque bencuolcntis > refpcdlu effcftus , amor commonica- 

 tionis. Seruant autem prsdiftse pafliones hunc inter fe ordi- 

 rem. Quoedam funr veluti motus principium , vt Amor &: 

 Odium. Hiscnim inciinamur ad aliquid optandum fugien- 

 dumve ; ficut lapis grauitate fua naturaliter propendct ad de- 

 fi:enfum. Q^uaedam fe habent vclut ipfe motus ,vt Defiderium 

 & Fuga. Defiderio enimferimurad rem : Fugafacic vt refilia- 

 mus quafi a re. Alia: dcnique vt quies & terminus motus,vel- 

 Ut Dele^aacio & TiilHtia. Dcleftacio enim cft vt quies in lo- 

 co rei idoneo & conueniente : Triftitia vt quies in oppofito 

 loco. Quoniam etgo ptincipium motus ipfo motu prius eft, & 

 motus ptiorquiete : ideo intet palfiones appetitus concupif- 

 cibilis , qus circa bonum verfantur , amor eft prior defiderio, 

 defiderium deleclatione : intcr eas veto , qua: ad malum ten- 

 ^ dunt ,odium prius eft fuga ,fuga prior qu.\m triftitia. lam 

 ridcamus breuiter , quomodo petturbatio excitetui. In exci- 

 tanda pertuthatione primo fe nobis offcrt obiedum, velut in- 

 iuria, aut aliquid fimile. Hoc mouet fentiendi facultatem, 

 iuxtadiiSum : ObieB» mouent fenfum. Facultas fentiendi ei- 

 citata ab obiedo,illud cognofcit :eaque cognicio vim ima- 

 ginatiuam attingit , qui obieiflum primo abfolut^ iudicat, 

 mox cmn conditione boni vcl mali , fiue adferentis nobis de- 

 leAationem vcl triftitiam. Hoc iudicio excitatur appetitio, 

 proadeptione vel fuga. Hic fpiritiisalterantur , permutantur, 

 &certomodo corpus afficiunt. Mox pervimimaginandi vna 

 cumappetitu diriguntilrinftrumenta fea membra motusad 

 fugam vel adcptioncm. In vniuerfo hoc ordine triplex confi- 

 deratur motus : vOus facilltatis cognofcens ab obie(fto:fecun- 

 dus facultatis appetentis a iudicift : tertius totius animalis i 

 facultateappctentfe & organis cotporis. Primds eft caufa fe- 

 cundi,& fccundus caufa tertij.Ptimus eft magis fpititualis , & 

 minus proprie dicitur motus fecundus:magis corporeus , ma- 

 gifque proprie dicitur motus : tertiuS iartl propric penitus eft 

 motus. Confulehacde te P''ccn'hi:rinf-mgrad.\.phit(f mo^al. 

 «•.j. Coronidis loco notentur iftse quiftiones i An affe<fTus 

 etiani fint in Dco ? i. An affeftus~cadant in angelos ? ;. An 

 affeftus cadant in bruta ? Refp.ad i . In Deo non funt affeftus 

 propiie didi, fed aliquid 'd-wn^iTns , cui refpondent in nobis af- 

 feilus : vt in Deo eft amor , gaudium , ira , odium , & fimi- 

 lia , qu« cirmde Dcodicantur ««'S-oaiaro, - S-a; , intelligenda 

 fant &fow{etrsii. ad i. In angelis reuera funt affeiftus : vr in 

 angelis bonis eft amor, dcfiderium . gaudium,& fpes circa 

 bona odium mali & ira. Scd nullaminiis efficiuntaltcra- 

 tioncmphyficam. In angelisquoque malis eft amor .defide- 

 iium,& gaudium in rebus malis atque itaodium, ira,& de- 

 fperacio. Et hi affciflus in iis paffujncm efficiunt , quiillos 

 male afficit. ad ^.In brutisimago potius affcifluum eft ,quam 

 affedlusplene difti. Neque enim iu iis eft iudicium illud, 

 Ton.lil. 



/ 



quod cum rationc coniund^um eft : ac proindc cttgnitio obie^ 

 iti, a qua oricut affciftus , in iis locum habcrc non poceft. 



CApvt II L 



De caujis (^ ejfeBii virtHtis moralii. 



Pr.«c£^TA. 



2|^i| E D I A, pcL- qusE felicitas moralis in ftibiedtuiii 

 Hg^ introducicui' , fvint Virtus mOralis & Adid vir- 

 tutis moralis. Hlnc Ethki^cneralu efi bipnrtiia : hli6^ 

 tologia, & Praxiologia moralis. 



Virciis moralis cft habitus cCi refta ratione eldftiuuS. 



Ea confid^atur in gcnere &: in fpccic. 



In genere fped:.Kurquantum ad caufas & efFcdta, 

 fubieda & adiundta,cbgn.rta & oppofita. 



Caufs virtutis func extcrnzE , vt eificiens & finis; 

 velinrernaejvr rr^aterii & forma. 



Caufa efficiens virtutis mbralis dft prima vel fe- 

 cundd- 



Primacft Deus , author & fautor omnis boniin 

 natura & fupra naturam : cuius voluntas eft lcx ar- 

 chetypa omnis Vcritatis & bonitatis. 



Secundaeft inu:a,vel extra hominem. 



Caufa intra hbmin6 cft vel inanimo,veI in corpore. 



In animo eft caufaefficiens remota, lex natur^E fyn-^ 

 tcrefis , & confcientia : vel proxima , vt crebra cxerci- 

 tatio. 



Lex naturae eft iuftus diuinUs in hominc , mon- 

 ftrans difcrimen honeftorum & turpium : cuius dud 

 funt riuuli, ius naturre , & ius gentium. 



Synterefis eft habitus , qui nos promtos reddit ad 

 aflentiendum prlncipiis illis pradlicis, quas compledi' 

 tur lex naturE. 



Confcientia eft vis mentis hominem excufans , vel 

 aecufans : adeoque eft fenfus iudicij diuini de faiftis 

 propriis. 



Crebra exercitatio eft legitinia aflucfadio , &c ftu- 

 diofa aftionum honcftarum iceratio. 



In corpore hominis eft bonum temperamentum. 



Caufa eXtra hominem eft tum re(5ta educatio , tum 

 inftitutio , quae pendent a magiftris, tiim mutis , tuni 

 viuis, nempe illis, qui virtutc funt pra:diti,quibufcum 

 vcrfari debemus &c domi & foris. Hnc pertlnent Um, 

 (tdrnonkio, cognitio/iti, medltatU) mortii, & fimilia. 



Finis virtutis remotus eft gloria Dei & falus ani- 

 mac : propinqiius, tranquillitasanimi : proximus,vita 

 & a(5bio honefta. 



Materia virtutis eft habitus : forma, mediocritas. 



EfFe(5ta virtutis funt vita proba & beata -, & hxc efl 

 pofita in bonis animi , corporis , & fortuna ; vt func 

 bona confcientia, tranquillitas animi , bona valctiiddy 

 gloria, laus, honorj amicitia, fufficientia, &c. 



Re 



G V L ^. 



I. Vna efi ad heatWudinem moraletH via Ufia, . . , 



■^ t , . 1 • *^ An viaal 



videltcet virtHi moralu. /elicitaccj 



nijlci- 



Hj£c quippe fola eft homogcnea felicitati. Vnde dluinum pi x ? 

 oraculum : 'n '.'<»' facienda mala , ii: euenianl bona. Ec 

 Chriftianus philofophus ; ^'' » Hct mentiri, nccpro laude Dei. Et 

 fan^ ficri uon poccft vt quod toto gcneie maIumeft,boni 

 fufcipiat racionem in ordine ad finem : adeo vt ;;rauiter errenc, 

 qui bonam intentionem putant fufficcre ad bonum opus Ne- 

 ceffeeft, vt intenciofinis, & inuentio mediorum fint horno-' 

 Ecnes. Namdcbeteffeproportio incer finem & media. Nee 

 (olumfinis fcu terminus ad quem,fed ctiam principium fett 

 tetminus a quo , fpeflandus eft in aiflione. Errant & Machia- 

 ucllifti , qui docent affumendam effe caudam vulpinam , vbi 

 non prodert pellis leonina. Errani dcnique , qui vt ad ciuica- 

 tem mulcas vias ducere videmus, ita ad felicitatem multis mo- 

 dis nos poffe tenderc' conundunt. Hoc debebant perpen-_ 



C j dere!' 



