Echica: Cap. III. 



■1 



vrtuc lic 



nivuinc- 



Prin.-ir:a 



nnilEifa- 

 'tu. 



Nam fchola viitutis cft aula augUftiirima.in qua bene viue- 

 rc, eft bii vim:rc. 



vir^onus y^ firjfoiiusvtt m<iliu>ion dominatur ab vnoann ,/(d 



ab LilfitM- Ee habiiits tjl prxftjfUior cjium alli^ 



iti virtnlibni : at in vitii^ acltu mintts eji 



rmliu (jiiam habitm. 



SIc cbrictas aflualis Noachi noa fiiit taiUHOT \itium , qunil- 

 tum fiiit habitualiscbiiccas Alc;i:uiaii M. Ncc coule.iucns 

 eft: Uauicl rapiciTi vxoicm Vria: tyiaiiuice fccit. Eigo tuit ly- 

 taiuius. N^c hocrCambyfcsiniuftoiudici cuccm dctiahcns 

 ciufquc fllium iii tribuu.ili ca ftrato collocari iubcns , adduis 

 his vcrl->is:Difce iullc iudicare : iuftc fccit. Cambytcs criro 

 fuit iuiUis. Kcchoc: Thcfdofius fcincm millia hominum 

 Thcllaloa-ca; curauic intcrtici ob Sodomiani auriga: niodei a- 

 toris ludorum Circcnfium , & ob intcrfedos aliquot luos orti- 

 ciaiios. Efoifiiic tyrannus. Tamctfi autcm aClus ia viriis 

 nuuusmaluscrt quam habicus^nun camca excufacionem me- 

 rctur :i]uia'uialu\n nunquam eft lauJ.ibilc. Dciadc ia toro 

 iuridito aihis i>ocii:s fpcdaturqii.im liabicus. ica vcrbigracia, 

 iiidcx punit a.iulceium , vel furcm ob >num aftum : incerirn 

 grauius punicur habitus nialus. 



V I. y^yiafi)it,ejiuergavirtiiternprir,dpu locnm ali/jua 

 ratione vldentitr obtinere : piita F^ires anirrix j Huhttuf, 

 A tiittnts, Aios, Ajffitetudn, Excrcitatio , ylgere jponte, 

 yj^ere imtite, ^gere fjofi-jj)onte,A^er£ infte!4CM,Age- 

 re perinfcieintarn, ylgere pervim, Elettio , PrMletiio, 

 CofifiltatiOyf^oluntM, Liberttti, Circttmjianii&. 



Viresan!- T~\E his omnibus tencamurifta a.vicmata. i.Vires xnhna. 



fx quo- \_Jt ■'unr itjfer:ores,i-i:l fu^nie^rei. hifrtorts, funt coguitionis 



cuj-l.ccs ? cxpcrccs : vc cft vis alcndi , .augendi , fuiiilc gcnciandi, attia- 



hcndi,rctincndi,coqucndi.cxpellcndi. Sufeiwres fuat cogni- 



tionis pairtcipcs: & rurfusfunc vcl racionia cxpcitcs, vt facul- 



tas feiuicndi, appeccndi , & loeo mouendi : vcl racionis parci- 



cipcs , vccft vis aiiima: rationalis partiai noctica, partimdia- 



iiotcica. Illa confiftic in apprchcnfione fimpliciual, compofi- 



tionc,& diuihoac : h.xc in difcurfu.parcim infercncc lcu fyllo- 



giftico, parrim ordinantc feu methddico. Si faculras dianoeti- 



ca conneclarur cumnot;tica,&ab ca fumat principiaprima Sc 



neccllaria, conft-ituic facultacem yyTifify-i ir.lM , ad quam lapien- 



tia & fcicncia pcrcinet. Si vcro coancftatur cum piincipiis 



cornmunibus, varietati obnoxiis. vel in re non-neccilaria ver- 



fctiu, exift-it facultas>.3>«si^), ad quam pei cin-t opinio.Deiade 



iatcllei^u.': eft vcl patiens, velac.cns. Officium iatelledus pa- 



ticntis, fcu mentis poteftatc , eft incellfgen lo fievi omnia fpi- 



rirualiter , percognitioncm & imitatiuii:-m. Officiumagcntis 



cft-, ea, qu3c fimcincclligibilia potcftate, reddere intelligibilia 



adu, qucmadmodum iumiue coloresafturcdduntur vidbiles. 



Mcns , qu.-e dicirur poceftace , vcl confidcvatur vt omaiao, id 



cft tantiim.cft poteftate vcl vt cft habitu pr.i.'dita:vclvt cftfi- 



mulai^hi & habitu. Omnino' poteflate eftin pucris : folum 



habicu eft in fapiente dorniicnte : hablcu Sc adlu in fapience & 



conrcmplante. Duin meas pr.rdica cft habicu, vel habicuseft 



principium contep!andi,vel agcndi.vcl cfficiendi. Inde confur- 



git cii]iicxciu5dift'erenria.Dacur enim mcnsad contemplatio- 



nerh , sclior.em , & effcftioncm dirigcns. Infupcr mcns con- 



tcmplandi habitu prxdira , vcl cft co pra-dica imperfeifle & 



cuni d;nii:iurione, diciturque >Kens infpeSrix : vel eo prxdica 



sft exa(f!ilTimc & exquifitilTime , & nuncupatur mens e.dcpta; 



quiafcilicec adcpta ellvniuerfam perfcilionem cius mcntis, 



cuius officium eft intelligibile poccftace reddeic intclligibile 



actu.Alias A.\c\tvi-!::ntellclius adefim^r/iens animctriei, infe reuir- 



Jngfnium ^^^ tttfnmentcfarttdpmaiunHii. i. Acl njires animi. pertinet etiam 



tjixidi in^eninm : quodnihil cft aliud, quam ingcnita vis.quarcsme- 



lius & facilius.vcl difficilius appreheadere&iudicare polfu- 



mus. Eftenim ingenium bonum.vcl malum. Cumbonome- 



diocrem vim memori.E coniunftam clfc oportet. Mediocrem 



dico,Bon eximiam. Frequcntcrcnim fit,vt, qui valent memo- 



ria , careant ingenio fcu iudicio. Ingcnij boni eft ii/|«K^a«, 



crMir,s-i<; & iuFi-juia-iiy. : cui opponicur xTx/Jiiia , hebetudo feu tar- 



dicas. Adingenium cciani pertinct «JcivoTjjj , qua aliquisalfc- 



quiturca,quiadfcopuiTi propofitura pertinent : itera uy^^ivnu 



qux cftceleritasquxdaminucniendi ; & dcaiquc iu<puict , per 



'"" quam reftc iudicamus. ;. Hahiim in Ethici^ fiimitiir profacul- 



Wc conf tatcattimi difficultermobili , fcufirmiore ^ confiantiore. Habi- 



detcntur? tus multa fignificat. Aut enim eft in corpore , vt vertimento- 



rum habitus ,iteni corporis conftitutio , & qualitascorporis 



difficultcr mobilis : autcft in animo. & ita nihil aliud , quam 



qualitas firma , conftans & indclebilis , eaquc vel pcr crebras 



afliones acquifica, vcl per vnicam adionem intenfam ,qux 



xquipollet mulcis aliis fspe repecitis , infufa. In Echicis fu- 



mitur pro faculcate anima: difficulcer mobili fcu conftanti. 



Hincillafcala. lu animo inueniuntur quiaque fubordinata: 



facultasopcrandi, pertutbatibnes,Jifpofi'tioncS fcu vlsc ad Ka- 

 bicum , habitus , & ndioncs. Tamccii iuitcm Phil ppus Mc- 

 lanchthoa exiftimat , luibitus nonuntfic obfcuiius cicviitu* 

 tibus :quiamagni funt a'lhis& Huripi cupiditatum in cordc; 

 tanicn , quia redst artioncs f.iciuat in ceicbro imprtffioncS 

 cogitatioaum infirmiorcs , rctincri poccd viicabulum habicus. 

 Itu vcibi gt.uia, Augulhis cogiraas lccpc dc c!cmciiua,quantd 

 iit inclior, qu.\m Aiuonij fcuicia , magis afpicic eius dccus, 8t 

 talibus cogicacionibus faciliiisobtcaipciac : & his cogitatio- 

 lubus ac clcmcntcr fadis riunt aliqu:»; imprcliiones in corde, 

 qua: nioderaiuur iracuadiam.U.ci;lc itaquc idem Mcl.uiclithod 

 aic : Noa prorfus aego , vircutes cllc habitu.s : fci1 fuiit habitu S 

 laaguidi , nilidiulauiis aut anaiuraadiuuentur. Sic in lofc- 

 pho cll firiaa caftitas , iii Dauide pricliante cft ardcus fortitu- 

 do. In his virtus cft motus Dci , (ic gubernantis cogicationcS 

 &cordaeorum. la Alcxandro quoque cft forcitudo ardcus: 

 quia cft motus hcroicus. Sie iu Aiiilidc cft iullitia hjroica, 

 idcft.impctus quidam extraordinarius. Alias viitutcscom- 

 aiuncs, feumfdiocrcs, funt habitus languidi, qui adiuuantuc 

 doctrina , crcbracogitatione , crcbris adionibus. IUuftrius, 

 igitur cll iuxta Mclanchthoncm diccre , Virtutcs clle niocus 

 diuinos authcioicos : ficut e regionivitia funt inccndiapra- 

 uoiuni affeduum in cdrde , ^: impulfiones diabolorum : vt i« 

 Neronc libidinum cDahifioncs & Ixuiti.c. Atquc haiic fcn- 

 tcntiain Melaachthon prxfcrr dchnitioai Atiftotclicc , quod 

 illa fic admodum tcnuis : quaado fciliccc vircus dehnicur cfle 

 habitus. 4 Aii':'ncsmHluforisfiintfir/:iles,cjudtan;mdi'ierfM A&iohci 

 hnbcn: catiftis , ^■reip^anonfun: finiiles : vc gelhlsThiafonis in quonuHix 

 pra-liando , gcllufque Alcsaudri', polfunt eircfimiles. Ec vfi- '" '^thicis 

 cacillima;iii vita lunc }f^ifc,l,r,A:c^, imitaiiones iucpti: : vc Anco- .-j„. i 

 nius vulc imicati luliuiaCMlarcm in occupaudo Impcrio^BiU- 

 tus vulc iiTiic.ai Dioncm in hberanda patria. Bacchus apud 

 Ariltopha^icm vulc vidciiHciculcs ,induens leonis pcUem, & 

 fuiiieas clauam. Tales funt monachi, imicances vefiicum Elix 

 &: lohannis ■• autqui fe pcctarum fimiles pucauc , quia in con- 

 uiuiis cumuituancur. Htcc praua imicacio aniltorum admoni». 

 tioaibus reprchcafa eft. Hoia:iits lib. i . episi. aic : 

 Dicifit exemjiar vitits imitabile. — Et : 

 O irr.itxtorei feruum pect^, ■vt ?nihi fape 

 Bilem ,fipe i.^ctim ■veSlri mouere tuir.tdciif ? 

 Huc pcrtineat apologi : Simia conatur imitari fabros fin- 

 dences ligna, & oblita cunei cruciaiur demiffis iu rimain cefU* 

 culis. lccm, Simis coudcnces vrbem. Sicafinus, volcns blan- 

 diridomino , vt catelia , fulle truditur. Huc pcicinec afinus 

 Cumaaus, inducns cxuuias lconis. Rc6ie igitur raonucruat 

 veccrcs , quemlibet debere feipLum noife , ac manerc in fua 

 vocatione , quando dixcruut : -^tlafce ieipfum : Metirl quem^ue 

 fiio modido acpede, reRum efi : 



g«/ fua mctitur ponderii,ferre pctefi. 

 Tenenda igitur rcgula Pauli : Xlfd-srtci m 'i2^'.: Facienda 

 funt neceHaria iuxta vocatlonem, mandata diuinitus , & con- 

 ucnicntia perfon.x: idquc proprium ell iulticia; dilbibutiu^, 

 &proportioais Geomccricx. ^.Q,uatUcr funt caufx aciicnurr^ 

 apttd Ariflotetcfn : :p!i<rii,/iiM<ris, Ji|« i^ TS&uif.Tis , natur.i , ■vo~ 

 iKnras ,ofiinio , i}' propi-fitum. K.ttura eft principiuniadliouis, 

 nobis inditum, vel legc creationis:vt homo aaturaduce araat 

 honefta: vcllcge gcncrationis , vt Cato eft natuia pertiiiar,. 

 nec rciftc modcratut conftantiain. Antonius natuia proJigus 

 elt, nec rcde moderatur vfum pccunia:. Scquunturautemho- 

 mincs fa;pc inclinationes naturse , vt diciiur, ix £'cS-a<jv oaipef, 

 'iona nauira, aperta eji. Item : 



l<!arurAfequiturfeminacjiiifcpiefui. 

 Etfi autem aliqux incliaatioacs boai funt,vt ^i^yh, tamea 

 nondum iunt id, quod propiie nomiuatur aclio virruris , quae 

 regitur confilio , & libera eleftione, & certummodumadhi- 

 bct. Votuntas e(i, cumaliquid appctituc : vcThrafo vult vide- 

 ri fortis. Opinio elt imaginatio , qua quidcm ferio aliquid fic, 

 'jicque tamen adhibctur rcdum iudicium aut ir.odeiatio :'vr 

 Erucus efl durior, quia dcmcncacus eft Stoicisopinionibus, Sc 

 imicacur Caconem. Hucpercinec oronis ««>t5^;;Ai«, quxpec- 

 cat auc,asA>iV<;feu voluncace,auc^';afeuerrore.Qvi3rcusgra- 

 dus eft ^aipiTi! , qux duo compleflicur ; rcftum iuditium in 

 mcate ,quo fontes, circumftancia: , & mcdus afpiciuntur ; & 

 liberam in voluntateelcftioncm : vt Ariltideselt fortis& con- 

 ftans , non cedit , vbi redum non ell cedetc. Acticus largiccr 

 dat, vbi dccet , non profundit , vbi non decec. Acquc ha:c 

 confidcracio eft vcilis, vcdifcernaatur caufa:aftioaum,qux in' 

 fpecicm funt fimilcs. Diflinguuntur enim aftionas cx qua- 

 tuoriftis gradibus ,quos iam recenfuimus. Sialiter fe habec 

 fimuIacioThrafonis, aliterlulii forticudo , qui naruram iudi- 

 cio moderatur , & videt vbi coaftantia fit retinenda, vbi cs- 

 dendum. Cum mcns Uionerrat, &voluntas libera concurrit, 

 faftum diciturciTej-f^fsW, conftlio , & libcra elcftione faiftum : & 

 integcr effcftuseft vttiufquc caufx , fiue boaus , liueraalus. 

 Quando hac noa concurrunc, tunc non dlcitur adiio ai^etf^W 

 fafta, nec ell; iaccger efteftus vctiufque cauf«, ncc integre bo- ( 



nus , necintegr^malus. Siccum OEdipus iguorans occidic 

 patrem , & cum Apoftolus Paulus dicit l'e pet ignorantiain 



C 4 feciife»' 



