28 



EncyclopsdisE Lib.X X L 



fccifle , non dicitur aftid OOuifiini faiaa. ScdDauid a&ci^fitri 



pepcat, cum rcicus lcgoin Dti , coiura cam volens eligit & 



imperat raptiiin ahenas coniiigis E contrario icipio atfA^f.iri 



u<Stcfacit, ciiin lciens lcgem : volcns obtenipciat kgi, &ab- 



ftinetabalicnafponsaiuaeaibilisforiiiai.tiuamipliollcicbaut 



milites. Et hiuc fumitur difcrmien dc faitio contra confcitu- 



«iam.ic pcr ignorantiam Hinc Ariftotcles dicit : Virtus eii; £41; 



atic^ftTn^:. Et idco naio hoaefta eft a^io ,7r&«if'.iv-^ : vt ctim 



lofephabftincta coniuge dominifui. Sunt enim adionum 



locomotiux caufx, menl cogicans , & voluntas imperans ncr- 



uis , v: cu<ntatioui obteinpcient , &cieant exteruamcnibra. 



Intuenda i^icur elHioininum vita,& dilceraendi giadus adio- 



nuin; ficut & Jcgiilatores difcernunt faifla <m ai^ ■.f-nv; ,ib 



iis, qua: iiuntcx igj^iorantia- Eft autcin aftio honeita , cjuae 



«ongruitcumlcgc Dei, fcu^juascltmediocris. Intellige ine- 



jiocricatcili illain , qaaeelt forma virtucis. Qua voce Arilto- 



tcles deleCtatus cft, i-][uia vidit omnes motus in qualibet natura 



excedentes & deficicntcs, frangerc naturam : vt nimio laboie, 



&nimia fcgnicic corrumpitur corpus. Itain alfeiSibus cogi- 



tauit Ariftoteles , mediocritatein natur^f conucnire : vt mau- 



fuetudo eil,iion iralci nimium, nec oimis lcntum & placidura 



cire. Dcinde & hanc ob caufam deleftatus eft iila fpcculatio- 



nc dc medioctitate : quia fapiens vctuftas long^ antc iptum 



multas admonitiones dc mediocricate tradidctat. Manife- 



ftum eft enim, peccare Uomines difccdendo a niediocritate:vt 



apparct in vfu cibi & potus, iu labonbus, aniore,oclio, ira, do- 



lote. Idco celebrata funt hajtdidla : Mfji^ «^», Ve quidiUMUi 



cjuodaiunt fcriptum fuiffe in foribus tcmpli Deiphici : item, 



MiT^ct $u\uTlt<S^: IImji 'rfcm 'auyn;,ide[i, Jj^ueri ejl mediocre,mc~ 



liui efl , qu.im ijuodpUu eft: vti Philippus Melancluhon inter- 



pretatur. Tales commonetadliones prodell haberc infixas 



mentibus, & fjpe intueii , nc mcrabra extcrna ruant iu (cck- 



la, rapidis cordis motibus impulla : licut Achilles iratus , cum 



gladium Itringit , fc reprirait . admonitus a Palladc. Sicut & 



illa vctufta concio pricipit : Subtefit affeiiiui tnui,0' 'udo~ 



• js tnintruei. (,. Mosdam larevfHrpatur, eii imernta vel externitit 



WosquiO!' /1 .-, ■ ■ 1- I 



Mos extetnus eft adtio ex incerno more piodiens,qus vel 



pr..tcuirit habitum, vndc dicimus , vittutcm acquiii morc:veI 



habitum fequicur ; & harc rcitius diciturmos. 7. JJfue:udo efl 



*iy"' . ' aHionumrepetitio,iuatnoreigignHntHr. i. jigere inititi tiliqiiu 



ag«re in- ^^,/,^;,,,,^,;; ^,„7«,.. ncmpe aut vi coadus , itl quodaduerfa- 



oite? .,...'. n ■ 



tur naturae • aut per inlcitiam cucumltantiarum , quam poeni- 



tciitia (eciuitui : idc]uc(d opponitur cognitioni. Priorimuita 



ailionis modo opponitur ■n fponte. Nam aclus Ipontaneus 



Vcl fequitur naturam , vt lapis fponcc deorfum fcrtur : vel le- 



quitur cogniEionem , vt ludxi fponte crucitigunt Chriftum. 



QuiJ fit j. Agercferigmritntiiim^feuinfcitiamefljCjuandoignoranriiiefi 



»g«re per frincefi caufa, vt nU juid agamtu, iia vt niji adejfet infcitia ,non 



jnfcitia? agercmui. Infcienrem auccm , vel ignotauter agere, cft com- 



mnniuS. Omnis cnim qui agit pcr ignorantiam, eft ignorans, 



at non contra. Sic qui per iram & ebrietasem agit aliquid ma- 



li, infcrus quidcm elt feu ignorans , ncquc tamen pet infcien- 



tiam id facit, fed vitioio aftcdu asiem mentis pcrueitcntc Ed 



^^fe». autcm ignor ncia tripkx. Primo 5' ro^/poiT^, ld|eft, eius 



. ,; quod co^lucic & e.xpcdic, pro afiequcndo finc : dcindc £ aada- 



Ax, id ell, ipfius vniucrfalis : tcrtio '? xkO"£k«,-k , id cllcirEum- 



ftantiarum actionis. Ncc ignotantia eius quod expedic & 



conducit, ncc igiioruntia £•' vniaerlalis teddit aCtioncai inuite 



fa£tam. Nam non admittitur,fi qais dicat, alicnaro pcciiniam 



furripcrc, conducerc virtuti : item , quod omne voluptatcm 



adfercns ficopcandum.atquc itactiam mois inimico. Nam 



quod expedit , & eft vniueifale , nollii officij cft fciie Cum 



«luis agit per i<;norantiam citcumftantiarum , contingic vt auc 



fublata infcitii , eum fafti poeniteat , & tunc inuitc dicitur id 



ftiilTe faiSura, vt cahi quis auem frriturus feric homincm : aut 



nuUafequatur pccnitcntia; &tunc cft aliquid medium inter 



id.quoddiciturfponte &inuitcagere. Illud autem mcdium 



<lrcitur >i;ci>i.^<riii> , ideft , non fpontc faftom. Porro agere ali- 



quidfponte aliquis dicitut vel abfolute , vel pro tunc,id eft, 



pro neccffitatc alicuias temporis : vt cum intet mala moiefta 



minus eligimus , quod tamcn abfolut^ non cupimus, fcd quia 



nifi idcJigamus, in maius malum incidimus. Sunt igitur ta- 



les adliones mixti , quac pirtim confilio, partim violentia 



fiunt. Sponte agevc late dicitut de propcnfione naturali ,& 



illo apperitu fenfuum, qui cft in btutis : ftricftc & propric tan- 



. - tumdchominibns. Aliud iiritar eft airere ignoranter, aliud 



ratitiaex- perignorantiam : Ibi alia cftcaula , quam ignorantia; vt cum 



c itc de- ebrius aliquem intcrficit:hic ipfa ignorantia eft caufa adionis. 



Iiaum? Qjui agit ptiori iTiodo,non excnfatnr. Qui agit poftcriori nio- 



<lo, intcrdum cxcufatut. Eft cnim ignorantia vcl iuris, vel fa- 



ik'\. Ignorantia iui is ell,quando ignotaEui,an aliquid iufte aut 



iniufte fiat :Eftquc iuris vel vniucrfalis,vel particularis.Igno- 



rantia iuris vniucrfilis cft affciftata , fupina , crafTa , & praux 



difpofitionis^qua quis ignorat ptirccpta comraunia acqui &: 



honi, qua: quilibet fcli c debet pcr naturam. Et hxc non cxcu- 



faf , (ed ac;grau3t dolictum. Ignoiautia iuris particularis eft, 



qua ignoratur fpecialc & cxtraordinarium aliqnod cdiftum. 



Ethsec excufat adtcmpus, iiquidcmnon fit praus difpoli- 



tionis, hoc eft , finonfit coniun(Sa cura malitiS,. Ignorantia 

 tadieft,cum iguorancur circumttanciac , in quibus tota vis 

 adtiouis confiltic. Hacc cxcufat, fi non concutrat dolus ( vt, fi 

 homo fimplex per ignorantiam diuendat res nialas, quas putat 

 elie ptQbas)hitem fubfequatur poenitencia. Et haec dicitui 

 «}*o,a; I a^ihuwQ>-. Scd non excufat, li quis delinquat ex crafsa 

 finiplicicace. Sic vendicori non prodelt allegare ignoraniiam, 

 nec liccc venditionem fuam refcindere ,quud ncfcierit prc- 

 cium & dignicacem fus mercis. Hoc enim debebat fcire cr 

 ofticio. Ad lumipam , ignoiantiacll abtbluta , vcl refpcdliua. 

 Abfoluta , cum quis verc ignorauit inalum quod patrauit , vt, 

 ciim Noefuit incbriatus. Et lia,c ignorantia mcretut vcniam^ 

 non quoad tutum, fcd quoad quantum. Ignorantia tcfpeftiua 

 cft aticdata &da:moniaca , ciim quis non vult inquircre ea 

 quae neceiic elt cognotci de iure vel fado ; qualis fuit igno- 

 rantuPharifa;orttm.io. l^olunrai (^ prdeUiiio nmbi. fupponunt Voluntas 

 eogniioucmmcntn , 0' ambn, fetuniur inbonum. Late vollintas &f"'^fl<^- 

 «licitur de quauis appetitione Ita autem folent diftinguete ^'".'''IT 

 vohintatc&pra:elcdioncm,qy6d illa tblummcatis iudicium ?" ° >' ' 

 expotcat, in tinem tendat , & non modo refpiciat pertiuentia 

 ad nos , vcrum etiam ad alios , & noa tantum ad ea , qua: ia 

 iioftiafunt facultate , fcd ctiam quae fuperant vires noftras: 

 ha:c autcm expofcat contulationem , pet quara vnumalieri 

 praeferatur , tendat in ordinata ad finem, telpiciat folilmcaj 

 qua; ad nos pcitinent, & quidtmin noltra funt facultate.Prje- 

 cledio autem & conlultatio ambx verfantur non in rcbus nd- 

 cetiariis, nec impoflibilibus : & funt de inediis in tiiicm ordi- 

 natis. Fiuis enim lupponitur , dum de re aliqua contiiltatui: 

 confultatio autem antecedit , prseledio fequitur. Illaenim 

 ellinucftigatio mediorum, &de illis tatiocinacur, haec cftam- 

 plcxus tei lam dccil«.',Confultatio dirigit.pr.Tcledio diredio- 

 nem fequitur. Proptcrca contultatio cft ofiicmm tacultatis 

 cognolcentis, pra:eledio appetcntis. Ex his patet, elcdionem 

 elfe tine coutultatione , pr.xciedionem cum confultatione. 

 Ca;terum coulultatio lequiritur ob ambiguicatcm ,qua:ori- 

 tur vel ex natura lei , qu.e cft inconftans & indehnita , vel ct 

 nortra impeiitia Porio voluntatis obicd:um c(t bonum vel 

 verc cx natuta ici, vel ex parcc noftri , quod nobis ita vidctur. voluntss 

 1 1. Voluntoi efl tibera, quattnnt nec cociBn , nec inflinclu mero na- nuomodo 

 tun ,fed prieunie ratione oper.ttur. Liberum dicitur tribus mo- Iibcra? 

 dis ; quoduuUi fubiicitur, vt Dcus :quod pro nullo oppofito-' 

 lum cft definitum , fcd aeque fcu inditfcrenter fe habet ad 

 vtrumque :dcniquc , quod iponte opeiatur , & quidem vel 

 fcnfus notitia , vcl ratione pr.ccunte. Hocpoftremo modo 

 voluntas eft libera. Vudc patet , libcrtatem voluntatis non 

 tollcre immucabilitatem aut couttantiamin Deo , fandis au- 

 gelis , & planc regeneratis hominibus. 11. drbltrium efl vel 

 tnieUeciiti ,vtLvoi.uri:a:ii vu. Alias euiracft vis pofita in iudi^» 

 caudo, approbando rcprobandoque ,qux pertinctad intclle- 

 dum . alias visin appctcndo auerfandoque obicdum ab in-' 

 tcllcdu nionliratum , qui pcitinet ad voluntatera. Vfitat^ 

 tamcn cft vis voluntatis circamedia verfautis ,qoam nccclfe 

 cft iudioo mcritis dirigi. Dicitur libetnm atbitrium , quate- 

 nus nou coade agit quod agic, & ad oppofita fc habet tua na- 

 tura indifFcrcnier. Hic dilpntant, Vttum libertas in volunta- 

 tc, an in rationc fit ? V ficatam adhibcnt diltindionem,qu6d in 

 voluntate fit proprie, iu intellcdu virtute,fcu eminentcr:quia 

 rafio elt ladix libcrtatis. Nollram fcntcntiam vidc luprain 

 Pncumaticis. Exhis.qua; hadenus dilputata funt , coUigitur- 

 iftc ordo adionuin hum:,naium. PriiiiO meus alifoluta tem 

 iudicat: deiudc cadcm concipit rein (ub ratioQC boni : tertio 

 voluntas vult bouum : quarto vis conlultandi confultac de 

 mediis pro eius adeptione dcnique idquodin conluf atione 

 ca;tctis fuit pr:cpofituin , prxclcdio prKeligit , nifi.p' -ticuS 

 fenliciuus obltet , vc fic in incontinente. Ex his appa ' i.quod 

 ^4iSa'«fjbominist"unt iimpliccs, vel mlxt.r. SimtUccs iiint vcl 

 fimpliciter voluntanx , vcl fimplicitcr inuoluntaria; & inuitx. 

 Alixn fcu mcdi.i; funt , quarum caula non cft vohmtas plena: 

 vt cumquisinmateproiicit nierccs , propter tcmpcltatcm vr- 

 gcntcm. Dciudc adioncs hominis funt clicitx,vel imperata:. 

 Elicitu funt , cum voiuntas politicc regit appetitum , cumquc 

 obfcqaeutem habet. '.mpirat'. tant , cum voluntas imperat 

 executionem afFcdui & locomociu.t:. llllc eft obludatio ; hk 

 non. Imperium cnim in locomociuam ctt defjioticum : hoc eft, 

 tale , quale elt heii in famulum : fed imperium in afFedus eft 

 potiticum, id eft , tale , qualc eft principis in populum liberio" 

 rcm. Ti?»-r«"ci , adiones hominis vel amecedunc habituro , vel 

 fequuntur. Dcillisi^iccipchocdidum : ABiofifeiterarafacit 

 habitum. Itcm , /tcHones qinhahiium aniecediint funt difficilet 

 (f imheciliei. De his accipe iftud : /lciio fequens habltum efi 

 facilif. Huc pertinet illafcala adionum moralium : Sex funt 

 gradus adionum. 1. Benc agere. 1. Indifferenter agere. 

 3. Otiofura cfTe. 4. Aliud agere. y.Nihil agere. 6. Mal^ 

 ' ageie feu faditare attcm pcccandi. Eftautem niclius , otio- 

 fum etle quani nihil agere , quia nihil ageie elt rebusinani- 

 bus tempus tianfmittere : & vt Dcmonax ait,jnulgcrc hii- 

 cum & muls^euci cribtum fupponcic. 



Y 1 1- T3>fiM 



