Ethic^ Cap.III. 



29 



Priiti» 

 eaula vif- 



CU[ISt)U>^ 



Dei gra- 

 li» in vti- 

 tuiu Hu- 

 Jio vt c6- 



CUIUi? 



Via com- 

 pendiana 

 »d vitcu- 

 teni. 



Caufi» 

 virtacis 

 fccunda 



ttxnatu- 

 r», (yntc- 

 relis , & 

 confcien- 

 tia con- 

 caccunt. 



I.exnacu- 

 x«vbi oc- 

 currat } 



VII. Deiu efl prlrmt virtHtis c.vtft & eficiens, 

 Crfi»al(s , & exernvUris. 



TT" Vjiciin! ; qaia omnc bonum naturale, moialc & f('iiicualc 

 J^dcfcenilic a fiitnmo bono Finalis; i^uia lumma cauli ct- 

 ficiens&: hnalis funt rcs vna. Bxerr.fl.iru , quia piopiiciatcs 

 Dei (.lebemus nobis pioponcre tanquam prim.im vita: icgu- 

 ].im,onuu cxccptionc maioicm. rropiictatcsitico , quiruin 

 cftlcluscommunicancurcrcatuiis : vt cll vciacitas &: lani^itas 

 in Dco. Ncciuc cnim Hclicmus omnipoccntiam Dci, & limi- 

 lia atcributa , C]u;t tlicologis dicuncur<i)(5ii»au»!;36 , velleiniita- 

 ri. Hinc porro liquct , ifjiy Aj^jv , red^ir» mtionetn , fcu li-c;em 

 natura;, & Script utam faciam cfTc caufa virtutis cxemplarcs 

 fccundarias. 



VIII. Deiu ifift.'idio &flndio virttitii,gratia cran- 

 xUiofhO pnnen.t, coricormtatur , G'Jfib/e- 



(^nitiir homlnem. 



ER50 frc<]uentcr & ardcntercfl inuocanclus , vt det nobis 

 & noflc poifc bonum. Et quando fentimus , Dcum nobis 

 bis claigitum clVc bonum quoddam morale , nicminerimus 

 iftiiisregulx ■ ^iincn bene 'vtitur^ratia (•rima , non lii^ntoejl 

 fecunia. Et iftius : Habet:ti dabitur. Ita fict vt Dcus in nobis 

 fua coronec dona. 



I X. Optimim compendium ad virtutis exercitium efl, 

 ft tjHts pr£cepta DeifHosfltttnat conflUarios, 



SCriptura fiquidcm facra eft cnltos contra omnia vitia tutif- 

 fimus : pciloribus noftris inftillac timorem Dei , prctiofil- 

 limum illum thefaurum ,Sc vcIuh fcrinium atque fcaturigi- 

 nem virtutum : Eft optlma norma virtutum : docct tnim illas 

 ad Dei glotiam rcferri dcbere & proficifci ex fide, fine qu.i vir- 

 tutes funt veluri folia , qux vidcntur vircre , fedprodcilc non 

 polfunc. Ideo Efaias in fanftifllmo rcgc Ezechia hoc maxim^ 

 commendat , quod chefaurus eius fic timor Dei. In primis hic 

 nobis feruiunc Prouetbia Salomonis & cpiftola Apoftolorum. 

 Hicqu.vritur, An fcripta Machiauelli fint legenda ? Relp. ab 

 iispolfunt legr ,quiexftcicoie Enniano poflunc colligere au- 

 rum virgilianum. 



X. Ifiter caufas virtutis h^c efi triga , Natura, 



Cura, Exercitatio. 



NAtura j quatenas homo habet alic^uid imaginis Dei reli- 

 quum. Ha:c eft bonus illc genius , qui hominum cuiuil 

 alfignacur. Hxceft illud lumeu, quod in vnoquoque habi- 

 tat : vt in Alexandroillo roagno, qui nolebatafpicere vxorcm 

 deuidti Darij , cum tamen polict : Et in Traiano Imperatorc, 

 qui nolcbat Chriftianos ad fupplicia inueftigari. Hoc aniroi 

 noftripriuilegiumalatus illepoetarumPegafusdepinxit. Sed 

 multi funt, qui hauclucem excrnguere conantur , & ad tcm- 

 pus fuiFocant : fimiles Vcturio , qui cum dclcre vellet iftud 

 principium ; Non rapiendum effe quod alius iurc polTidet , dc 

 via non ccdendo ttibuno plebis, fecuri pcrcuflus cil. Complc- 

 ftitur autem uatura legem nacurxfiuefynthefin & confcien- 

 tiam. Lexnattiri. cftvoxDei fonansinpeftore hominis.Ha;c 

 eft bafis virtutum ; quippe quae compleftitur primas veritates 

 praifticas, feraina illa & igniculos vittutum, hoc cft, principia 

 praiftica , tum prima: , tum fecunda: tab-ulx decalogi. Prim.-E 

 quidem tabulx parcius & obfcurius , fed tamen quantum fa- 

 tis eft ad inexcufabilcs reddcndum omnes homines coram 

 Dco : Sccundx vero paulo clarius & vbcriiis ad focietacem in 

 humano gencre conferuandam. Cura ; quacenus prxcepca 

 Echices obferuantur, & quidem non coaiftc, fed fponce. Alias 

 obiici poccft illud : Mifera efl innocentia , ad legetn ef{c bonatrt. 

 Cura enimadhoc confcrt, vc feminahoneftiin cordibusno- 

 ftris latentialegitima cultuta fubigantur. Exercitatio ; qua- 

 tenusinomnibus aclionibus medium fcruare ftudemus , ita 

 quidem , vt Dcum precemur, iiobifcum ludtemur , & finem 

 refpiciamus. 



X I. Lex naturit efl fttndamentum in templo virtutis, Syn- 

 terefis efi compages conclattiHm,Confcientia teUtim. 



NAm lex naturx fuftcntat hanc domum ; fyntcrefis ornac 

 & conlctuat,non fecus atque conclaue feruat res varias; 

 conlcientiatempeftates vitiorumarcet, ti fic incegra.fi vulne- 

 rata&cauceriata,admictitnon aliteratque tciftum corruptum 

 pluuias. Itaque lexnaturs habendaeft pro voceDei. 



XII. Lex natHrx in corde hominis efi ijuoad rudimenta, 

 in Decalogo quoad lineamenta. 



Am quilibec homo fana mente prsditus intelligit, 

 D s \ M efle diligendum, Honeft^ viacndum,Nemineia 



l.-cdcndum , Suum cuiquc ttibucndum. Sitd ia Decatogoeji!- 

 plicatiiis omnia piopouuntur : Hic c-nim cft plcnillima legis 

 naturxcpitome. Q_iiod itaque Cicero de Icgibus duodcciin 

 tabulatum niagnifice prxdic.iuit,nos dc Decalogo redfius pro- 

 nuntiaucumus : Ficmahc licic omnes, dicam qaod fciitio : Bi-< 

 blioihccas mc ChtiUc oinnium vnus niihi vidctur dccaloguSj 

 fi quis lcgum tonccs & capica vidcrit, & authorir:uis ponderc, 

 & vtilitatis vbcrtacc Uipcrarc. .S.inc in dec.ilogo lingula vcrba 

 funr picna tciilibiis. Vndc Rabbini dicunt.a luigiilis Dccalo- 

 gi vcrbis pcndcrc montcs fcntcnci.uum : Jc Uges Molaicas 

 6 1 1. ex dccalogo profliRr; canquam cx Occano & Coruuco- 

 pix, inquc eundim rcflucrc. 



XIII. Syriterefs fimper manet in kornine. 



SYnterefis c!t habitus principiorum pradlicorum ,inclinans 

 homincm ad aircnticndam ptintipiis pradicis. Hic habitus 

 fcmper maiict in homine , licct niultos lubindc patiatur par- 

 oxyfmos: quia reultiplex hic cft lucfa. Ncnio enim ignoraC 

 piinia principia praftica, fi Ipciftes ignorantiam purx ncgatio- 

 nis : ccfi mulci ignorenc fi fpecT:es igiioranciain praux dilpofi- 

 tionis Vide fupra Hcxilogiain. 



XIV. Vim legis naturit babet confnfiis omnii:mpopu- 



lorum , qui dicitur itts ^entium , item im 



natur&fecnndarium. 



Syrftefe* 

 fii .11 V.o- 

 minc iC- 

 per iTi»- 

 ncc< 



Confen- 

 fus omniil 

 gcnciuin 

 quam Ka- 

 bcac vim* 



Confcifn- 

 cia qualis 



Hlnc iam emergunt fyllogifmi , qtiorum propofitio in tri- 

 bu.': nobiliirimis academiis rata habctur , verbi gratia. 

 Quod Scriptura & natura doccnt , quodque omni xtate, vbi- 

 quc & femper pro vcro habicum eft , ici impoffibile cil falfuin 

 clfe : Aci^ui hxc principia, Dcus eft, parences funchonor.Tndij 

 &c. ica fe habcnt. Ergo. 



X V. Confcientia talis efi in homine, ^ualia fnnt fnUa. 



EStigitur confcientiabonavel mala. Illa elt fjboles iufti- ,1^^ '■^ 

 tix , iugc conuiuium , cheacrum vircucis , nucricula vit«, 

 murusaheneus, euerriculum calumniarum. Hinc Dauid to- 

 tics iufticiam fuam allegat : intellige iufticiam confciencii fiuc 

 fadli , nou perfonx. Hxc eft occulcum qiiidem , fed magnum 

 flagelliim ; eft carnifcx, mille ccftes , vermis rodens , equuieus 

 pcrpecuus , infernus horribilis , moniror fiudo verberc aurem 

 vellicans. Et ,quod mirabile eft , confcicntia eft tribunalDei 

 in homine, eftaclor,rca,iudcx, fcrib3,S;rcftis. f.t hx func 

 furi.r infernales,quxagitant,& tantum non examinanthomi-^ 

 nesCycIopicos. Hic teneantur ifta axioitiata. i.Confcientia, 

 qui in eleciit exifiit ex Euanielio, eft tnultg pcrfeSiior ,quam iUa, 

 qui exiftit e.x lege. i. Confcientin infirma difcernarur afirmA, ^ 

 ftulta artHa. Sic Chriftianiinficmi confcientia Isdituirerum 

 adiaphorarum vfu ; & hominis ftulti ccntciencia craditionibus 

 hominum fe fubiicic : vc, fi quis nnlic ederc carncs diebus Ve- 

 neris , quod Papa prohibuciic ; ciim folus Deus fic Dominus 

 confciencix. Vndc rciftc dicic Stephanus Bathoixus Poloni* 

 rex : Triaftmthomini iii.poffibitia ; Lreare aliijuidex nihilo, Pn- 

 dicere futura , Dominari hominiim confcientiis. EtMaximilia- 

 nus primus folitus eft dicere , illos cali arcem inuadcre, qui 

 volunt dominari confcicntiis. 5. S^ui peccat contra confcien- 

 tiarn . idificat adgehennam. Aliterautem clcfti, alitcr repro- 

 bi fibi vaftant confcientiam.Ilii ad tempus,.hi in perpetuum. 



Syllogif- 

 mus pra- 

 fiicus vc 

 formctur? 



N 



XVI. Lex naturA & fynterefis formant propofitionem 



in fyllogifmo praHico , confientia ajfum- 



tionem & conclufionem. 



SYllogifmus praifticus eft dupIex,abfohiens & condemnans, 

 Ixtihcans & contriftans. Abfoluens fequicur fafta hone- 

 fta : vt , Qui finccre diligit Dcum , eft beatus. Atqui tu. E. 

 Hucpertincnt excmpla cafti lofcphi, pij i^ncx.fortis Hefto- 

 ris , Dauidis conftantis , ludx Maccabxi & Conftantini M. 

 Condemnans fequitut fadra inhonefta : vt , Qui matrem in-- 

 tcrfecit, indignus eft quem terra fesac. Acqui Ncro. E. Exem- 

 pla huc peninent Caiui, Saulis, Achitophelis , OEdipi , Cali- 

 gulx,Claudij,quicQeIo minabatur,Iu:dx,Francifci Spirx,Ca-- 

 tharinx Mcdiceac, & Caroli noni, qui fuit author lanienx Pa» 

 rifienfis. 



XVII. Temperamentum corpt{ris facit adfluditm ml'!^^^^^- 

 virtutis dijfofitine. facit »d 



(ludiunt 



QVatenus videl putitas fangoinis gignit fpiiicuum clari- *"""'fr 

 tatcm & firmitatcm : qux duo funt adminicula in ftadio 

 virtutis dccurren^onon poftrema. Multum igitur r-efert,quo 

 quifque fit tempcramento. Sunc autem tres difFerentix tem-. 

 peramcntorum ordinariorum, videl. terreum, igneum, &me- 

 dium. Medium autem eft vel mediocriter tardum, vel medio-> 

 ciitgt acutum. Tempeiamentum ex.tra©idinariuni eft heroi-» 



