Encydopa^dia^ Lib. XXI. 



- EJiica- 

 tionu vis, 



bona qi:?? 



30 



ciim. Tta in vniuerfum qulnque funt claflcs ingcnionim : In- 

 acnia videlicct nimis mobilia,iiimis taida, mcdiocntcr acuta, 

 S,cdiocnter tarda , & hcioica. HiccxccUit tcmpeyamcntum 

 (ancuincum mclancholico pioxlmum : qu,a hnguis a:tinam 

 aaru, quam moaciata mclancholia tctapcrat. Hic obucuur, 

 fi vcrum cftiiiud vull^atum , -ore^ ,..mn„ fe iuhu' ur lemfe.u- 

 menuim rnr;,->m , nuU.rcpus cft Ethici: & morcs nou mcren- 

 tur laudem , vtpoic qui fitnmc cx pnncipns natur.K. Re!p. lu 

 rco-ula aiximu5, tcmpcr.anentum taccrc ad ftudium vircuns 

 no^> printlpaliter , fc^ inflramcntaliccr. Et notum eft , artem 

 })ra;fupponcre natur.im. Hinc l'aluitur quxftio , An gcmms 

 qux-aam faciant ad promtius ex.rcitium viraitis ; Fac:unt 

 hon immcdiarc, f.-d mcdi,ue : quaenus qu.i;dam earum aguut 

 iii cempcramcntum corporis, cx uuo dcpcndenc mcrres. 



XVIII Enwatio £r inftitutio reSia eft dohibra ingenie- 



rnm HMioa fcahrornm , Cr ex «nl?no lereo facit 



ad.unantinHm inftiidio virtntis. 



MAt;na igitui' ipfius vis eO: in vrramque partcm.Tdeo Cri- 

 tes apud Plutarchum aic:.Si pollem exaudiri abomni- 

 biis hominibu3,altilfimam conrcendcrcm turrim,& cLimarera: 

 Quo ruitis 6 homiues, qni nummos corradins,Sc interim cdu- 

 caiionem lib'.rornm neglijicis. Ec refte Conlicus : Vt qarl- 

 quefiliumfuum vultcffc. ica cft. E.vemplum rcdx cducatio- 

 nis eft Socratcs : praua:,Themiftoclcs adhuc puer,cui hic fori- 

 tcs cr.at familtatis : ' jj.ioa cgo volo , vulc mater mea : quod 

 vcilt matcr mea, vult pacer meus: quod vulc paccr incus, V(3- 

 lunc omnes ciues. Ergo quod cgo volo,voluucomnc5 ctucs 



XIX. Bona edticatiofit exercendo & coercendo,hahetqtse 

 qltutnor iidniinicuta, Sucrarn ScriptHrani, L^^cS, 



ExaHf'!ii,& Execiitionem lcguin. 



LEgcs fuiic vcl naturilcs, vel poficlui. lll.x: fint epiaj/.o^,- 

 & columiix ho.nel^aium acflionum : ha: func inccrprcta- 

 tioncs , cxplicationes , & applicationcs Icgum naturaliunl: 

 dcbencque conftarc promifrionibu<. & ftimulis, hoc eltcom- 

 tninationibus. Rcfte icaque Nofinb:;rgenfes refpondcrunt 

 Maximiliaiio Tmpcracori , vcrborum lcr.icate',' & poenarum 

 afpentace. Cum enim ro2;at''ntLir ab Impcracore ,qucmad- 

 tnodum cantam mulcitudincm benc rcgerent , rrfpondcbant: 

 Mii guten-Tjvsr en,i-ini i>-i"en ft-afn. Itaque parenrcSiSc pr.i:- 

 ceptotes iuuentucem , thcfauvum illum vcriufque politi.r,do- 

 Ceant verbis bylfmis , cxcmplo , lacryniis , & pcrnis , & cogi 

 tent illud : Qui non vecac pcccarc, cuin poflit iubct. Exempla 

 funt aliena vcl noflra. De nofiris mcrico dicitur ; 

 • l^Dce doci^is, vitarjue iloccn. ,nicbu docet ille : 

 T>:iin f.icitnia drcct , dtinj.i, docenda fiicit. 

 Itcm illud Grcgorij theologi lib.i. fcoc. 

 (■'elnon doceio , vei docelo moribv : 

 Hicne Irahens mxnu ,repe'dii4 abera. 

 Verhtx cgehi' , fanSla tjuif^^ci' , mtniis. 

 Vicior tahe'lt( c^^^fpr.tbatKr edifi;. 

 Eiccutio legum eft ipfarum feptum. De hac vficacc dicituf: 

 lexfine executton" , cft c.impan.: fine pislillo. Atque ha; lune cau- 

 fje virtutis , qu.s in aftionibus ho.TclHs magis funt confpicujs. 

 Nam aftioncs mas;is confpici po.funt, quam habicus : vt funt 

 repreffioirxin Achille,in Iulio,in Augufto ; reprcflio flamma- 

 rum libidinis in Scipione , Pclco, Bclierophonte , Hippoiyto, 

 Alexandro ,Carolo. Confiderant-ur auccm cauf.c ifta: virtu- 

 tum & aftionuin honeftarum partiivi in renatis,parcim in non- 

 rcnatis. Et in his quidem xque ac in illis lunt mens, Cogitans 

 legem, voluntas ,imperans neruis,vt fic cicant mcmbracx- 

 terna , caufa: adiuuantes.bonum tcmpcramentum^allnctaftio 

 a.a cognitioncm honeftam & conccncioncm rcprimendam, 

 ficut dicirur : 



Dipr, liahent petrus. rommada magnn 7nor&. 

 Icem : Ceicritm in'rnlcct c-nfilio. Et , 



Sv/</35(>i.S>- Ko'«'j £?7,5£A73fflt_;j^3ua. Item: 

 'Da veuia."! , l^fpftM impetu-s omnii loabet. 

 Sedpr.-Erer iftas caufas in renatis cft Filius Dci , vcrbi aiuini 

 lucem accendcns pcr Spjritum faniSum , & conterens caput 

 fcrpcntis. Ita caftitas loft-phi eft lux acccnfa a FJIio Dci , & 

 motus transfufus in cora Spiritu fanfto:at caftitas Scipio;iis 

 aut Bcllcrophoiicis cft lux dcbilis ,cicicac 5i.fy:i', & impcca 

 naturali , non tanicn abfque iope Dci. Tu vttilquc aurem cft 

 libeiF,-%5 n-aturalis , qui potifliniirm cernitur in rcgcndaloco- 

 motiu.'i. Ncquc c;iim necelTe ell Paridem raperc Helcnam, 

 Sextum T.iiquinium vi opprimere Lucrctiam , tyrannum 

 'Vincentiuum r.ipcre filiamciuis, vi oppreflvm d\iTcc:ire , & 

 diffcdla menibrarcmicccrepatri Tn Scipioncabitincnceiab Alu- 

 ci j fponsa caufs: adtionis honcfta; funt mcns cogitans lege Dei 

 naturnliccrnotam , & fecucuras pccnas, & cadem niens amans 

 honeftacem : iccm elcdlio in-,pcransncriiis&mufcu!is:& deni- 

 quc bonum ccmperamencum , & aflucfaftio. Sed in lofepho 

 Jrxtcr & fupra iftas caulas sil motus cordis a Spiricu fancto. 



X X. Ex'empla alierit vlrtutM & tnrpitudinis oh ecnlos Exemplo- 



poftta. , & molliffme fttadem , & vehe- quTnVa? 



mentiljime Tnfittent. 



IDco 'tereutianus fcnex fiiium fuum in vitas hominam t!iti- 

 quaai in Ipcculum infpicere iubct , &e.'i aiiii fumcre exem- 

 pluui libi. £c .Spartani mancipia vino madcncia iiberoruni in 

 conipeftum pioduccbaiic , vctcneris ab vnguiciflis cbrietacis 

 (ordcs odiiI'e nicipercnt. itaiiquis paticnciaui lobi , turtitu- 

 dmem Scxuola:, Sociatis a:quabilicaceai .Kegnli intcg:itacein 

 diligcntius apud tuiiai animum cbgit.ibit , abelTe noii poteil, 

 quia & ipfe haruro ac ■viicutum lludium , vcluti ftiinalis ac 

 calc;iribus quibi)l"dam agatur & rapiatur. Sicut enini qui otci- 

 tantcm videt, ofcitare paiicet iucipit : & (icuc appccitus iamc- 

 licoium, fi corara epulantes videanc, magis acuitunfic exem- 

 pla honcftatis & curpitudinis accenduat animos noncyclopi- 

 cos. Si vero homo fic officiperda , omnia lunt conclamaca. 

 Sic Alcibiades Cum tcmperantiam Socratis videcec , abiurata 

 luxurii eam eft a;raulatus ; fed tilix Augufti nihil moraCJE tac- 

 tunt cxerr.plum pattis. Huc fpeftat peiegrinatio , cuius finis 

 eflc dcbet cognitio viri , cogninonis aftio boni , a£tionis glo- 

 ria Dci , &'emoiumcncum patria; , quse emittit liberos fuos vt 

 receptis vtacur melioribus. Ca:ccriim quanckj exeaipla l:u- 

 diosc incuemur, exiftit ludta , qua racionis iudicium cum Jcftu 

 alFcdtuum canquam cum Kuripv confliftacur, vtin Herciile vi> 

 dere elt,qui, ciim ipfi in biuio (quod dicicur licera Pytliagors) 

 coulliiuto occurrcrcnc dua: virgine; , Virtus & Voluptas ;polt 

 loiigam ditpucationcm (ecucuseft virtuccm , & poftca duode» 

 cim decancatos labores feliciccr exantlauit. 



H 



Obf rua- 

 tio bene- 

 ficionim 

 Uc iiidi- 

 ciciru Ddi 

 hciz zd 

 Vc fpcftac infcriptio ftatuiSennacheribi , qusin tem- fti.dium 

 plo j£gypciaco fuiv podta , hoc modo r !n w- inftens ali^ Vircutis. 



XXI Oferuittio pritrniornm qttihni honos, & fuppll 



ctortim (jnibm rncdoj apcit X)eKf,plnrii/tnm 



ftcit ad fttidinm virt^ttis. 



cju!.;,p!:t.i Jir. Proderic itaque fcmpcr in confpcLtu habere ca- 

 talbgUm , & veluti promcuarium priniiuiuin & pcsiraruiu 

 apudauchoies facros & profanos occuirencium. 



X X i I. Examen Pythaaoricitm , id eft qttotidiantt 



fni exploratio , injigniter f.tcit ad pfgii^f- 



fi-.m in ftadio virttitu. 



IStud autcm examen Pychagoras inclufichis veificulis , pro-. 

 uc occurrunc in auteis eiiis carminibus : 



M;;o y^jv i^Xcingiszii itr ouiJ.tf.c-i cc:f^5:5«o^, , 



n< r.-c.piioloi/ i rii' (fi^x i -n uai oiiv csx iitX:cB-,i ; 



AcifCc f,)/i 'Mtc^rXa^ , £ /fj.3r,\i).o-i<,"^i},-i» di , TTpar». 

 Hon frms in didcrm detl nen: tnmlna foinnum, 



t^.am 'er totisH re//ctiusri6 ada diei : 



aumfrs tranfiiij ? r^ftidfci > An praua peregi ? 



A frimo exorfta msmora'0 finjttl:t : deinde 



Tarp 'a depl"ransrciit> U'.ib:refaSii;. 

 Nos qai Chrifto nomcn dcdiirius, prxccpta Decalogi ordi- 

 ne pcrcurvamus , atquc ad fingula paululum fiibfillences', ac- 

 curace difniciamus , quam (cduli tuerimus obfcruacoies. Vt 

 aucem lioc examcn cum rruiftu inflicuatur , lerapci mcmine- 

 rimus, vitiafacile pelli, h piincipiis obftemus , li nulhim ma- 

 lum leuc ducamus, fi prauonim fodaliria odio Vatiniano pro- 

 fcquamur , fi occafioncs viriorum declineraus. Nam tcrpens 

 ille anciquus coco corporc facile illabicur in cornoftrum,ti 

 pvimo capuc potlir inferre. ^.Hiatc hanc virofam bcftiam in: 

 ipsa heibA, quodaiunc , incerficiamus. Dcir.dc maximamala 

 oriuntur cx ininimi.s. Ideo virtuti daturus operam , nulkint 

 elcuet pcccatum , (cd omnia grnuiaducat. Sicut enim ex ouo 

 non m.-5i7no crocodilus.monftrorum & noxiumanimal, exciu- 

 dicui : ita minimis e vitiis, abfoliita candem & pxoiefta nafci- 

 tur improbicas. Virg.x reuclli polTunt , aiborcs non poflunt: 

 fontcs obftrui , fluuiina non inhibcri : fla.Tima difFiculter,fcin- 

 tiljamomcnco leui cxtinguitut. Semper igitur fimus inemo^ 

 res iltiusquodeft I.^cob i.verf. i f . Cupiditaspoftquam con- 

 ccpic.parit pcccacum : peccacum vero peta<rtum gignic mor- 

 ccm. Id quoquc demus operam , ne tadus peccati tcetus con- 

 cipiatur in vtcro. Et quando nou poffumus aiccre prauas co- 

 gitationes ,mcditcmur fimile illud doflorisEci-ktiaftici : Sicut 

 aues,qu6 minus prj:tcruoIent caput noftium , prohibcre non 

 polTumus, fed quo minus in pileo nidulencur , arccre ; fic pra- 

 i:as cogltationcs (\ dcp;llcre non que.inius , hoc agamus , ire 

 illjc in cordibusnoftris nidificcnt Adha;c opclma Iipeifcgc- 

 nia prauorura liominum cor.fortio pcnirus fiderantut. Ideo 

 Socrates rogatus.quid olere homincs dcbeant ? rcfpondit, 

 Piobitarem. Scifcitanci , vbi hoc vnguentum "venderctur, 

 fubiccit : A bonis bSaa, difccs, Ai e3CttetBum,occafio faci? 



futcm. 



Examen 



Pythago- 

 ricti qua-. 

 le. 



