EthiCceCap. Vlo 



In hac tabella «ceffus & dcfeaus font rcluti firenes , <c 

 anc^ucsfubheibalatentes.qu* aiccm viitutis oppugnam 

 Icinper, cxpugnant f«pc. Hx funt virgnics ,ciuac fionrem 

 vUltumquc Vencrit, fcd caudam aculcuniquc Icorpionis ha- 

 bent. Virtiis autcm confiilit in nicdio ratioiiis , quam diri- 

 gitiin nieJioaifci5lionis,quam fupprimif, in mcdio viti*- 

 iitatis» t]Uim toUit & cxtinguit. Quomodo ad quatuor vir- 



37 



tutcs cardinalcs clcgantcr referii poITint alia: , vidt infra in 

 Politicis iii fpcculo boiii piiucipis. Scliolaftici diuidunt vit- 

 tutc iu incroaram, cui pcrtccla virtutis ratio d>.cft,dicirurquc 

 IfKfxixix , coJti»enti.i : & perfciltim , (iue toiuin , qui; dicitujt 

 ifer;! & ijif : & dcttiquc /yCro/f.jw,qu,c fupia Commun':in allo- 

 rum iioniinumcaptum aliquid prsftat. Alij ptoponunt hartc 

 diuilioncm. 



f Voluptatem : vt Tcmpcrantia. 

 f Primas & ve hemcntiflimas-^ 

 I V.Dolorem: vt foitituJo. 



rAffeaiones, eafque,/ 



Viitus modc- 

 ratut vcl 



\.Non-primas, nec adeo vehementes: puta ciipiJitatem< 



fHonoiis: 



f MoJeitia. 



LMagnanimitaS, 



^A(?tioncs.^ 

 I 



f Neceflarias : vt luftitia. 

 I 



Llt.c. Manfaetud», 



I « 



LDecoras , fcu decentes in ] 



f Danda pecunia-^ 



fMcdiocii : Liberaliias. 



L Magna : Magnificcntia. 



CSeimone ; cuius fpedatur 



f Veritas. 



f Congrefluonibus : AnU- 



Llacunditas in<( citia. 



LLudis : Yrbanhasi 



AfluS 

 prudecis 

 qui ^nt? 



Nobis ptobatur llla virtutum diuifio.quat fuftinet examen 

 baium regularum. i. ^es non funt multiflicandi fecundum 

 vtrb». Non igitUt tot viitutes funt conftituendae , quot funt 

 nomina virtutum : ciim facpe vna cademque virtus tribus,vel 

 etiam plutibusexprimaturnomiaibus. t. '^ irtta communis (^ 

 htroicitnon ,fecie,jedgrad:i dijferitnt, j . ')iuifio virlutum efife- 

 tend» ab obieHo fumperfon»li,quod tfi Deus ^ homo : tum reali, 

 amdefi afftllio vel aHie : Ac proinde diuifio iUa eft oftima , qui 

 nnrruit cum ordine Decaiogi , quem non fine causa diieris 

 m\»fim- Talis autem ell ea, quam in hoc Ethicet fyftemate 

 proponinius. Nam decalogus conltat praefationc & cxplana- 

 tionc. Praefatio contiiiet tationes,quae nos impcllere debent 

 ad obedicntiam lcgibus praeftandam : ideoque ibi Prudentia 

 & luftitia.duac illae vittutes gencralcs & dirigentes includun» 

 tur. Explanatio Lcgis duabus continctur tabulis : quaruin 

 prima refpieit D e v m, fccuuda ptoximum. Ibi e.i\ Pietas, hic 

 Probitas ; & hsc refpicit vcl nos tantum , vel alios tantura, 

 vel nos & alios fimul,fecundum fex pta:ceptafecundi tabu- 

 Iz. Csetetilin virtutcs, quae pertincnt ad ptimum decalogi 

 praeceptum, funt veia Dci agnitio, Fides, DileiTlio Dei.Spes, 

 Timor Dei , Humilitas erga Deum , Paticntia & Perfcuetan- 

 tia ; ad fecundum,CuItus Dei confiftens in geftibus corporis: 

 ad tertium ,Inuocatio Dei , Gtatiarum iiSio, Confeflto , & 

 lufiurandum : ad quartum , Cultus Dci ratione certi tempo- 

 ris : ad quintum Pietas crga patentes, luftitia vniucrfalis, lu- 

 ftitia dirttibutiua bonorum , Sedulitas, Gratitudo, Reueieu- 

 tia, Grauitas, Modeltia : ad fextum : luftitia particularis, lu- 

 ftitiadiftriburiuapceiiatum,Fortitudo bellica & togata, Pa- 

 tientia philofophica , Manfuetudo , Mifericordia , Studium 

 concordisE,Amicitia, Fidelitas, Candor, Hum.initas, Zelus: 

 ad feptimum Caftitas, Verecundia,& Tempcrantia ■ ad ofta- 

 uum luftitia commutatiaa, Libctalitas.Hofpitalitas, Fiuga- 

 litas, A'urttfKuu : ad nonum Veritas, Simplicitas, Conftantia, 

 Candor, Docilitas , Tacitutnitas', Vrbanitas : ad decimum 

 Sincetitas & Prudentia. Sspe autem vna eadcmque virtus 

 ad pkira decalogi prsccpta referri poteft. De vitio idem 

 iudicium. 



III. Pmdentlafacit, vt prttferitla cernamus,pr£terita 

 repetamus , futura prouideeimus. 



ISocrates dicebat, virum prudentem debete meminirte prse- 

 teritorum, agere ptaefcntia, caucie futura. Hinc piudentia 

 dicitur conftarc tiibus aftibus.videl.pr.^fcntiu fcientia, prae- 

 teritorum reminifcentia , & futuiovum profpicientia. Facit 

 ergo haec virtus , vt homo fit Ncftor & lanus, atque adco 

 euin Vlyffe videac 



S)U£fint, qui,fuer!n', fU£ mox ventura fr:thanfur. 

 Verfus eft Homeri a Virgilio conucrfus. Verba Graecaita 

 fonant: 



O f t}a)t TK ifiVTVt, T7U T ilXrti1jipa.,lt3f? T t«v{^. 



Facit, inquam, vt homo acctum habcat in peftore. fit na- 

 tis & auris acuta: , cerebri felicis , gerat innunicros oculos, 

 iifque profpiciat futura tanqu^m dc fpcciila: iuxtaillud Se- 

 nccsE : Si piudens eft animus tuus, vita aifliones nibus tcm- 

 poribusdilpenfa , pixfentia ordina , futnia proeuide , pra:te- 

 rita rccordare. Nam qui nihil de prxteritis cogitat , vitam 

 yetdit : qui nihil de futuro ptsemeditatur, iil omnia incautus 

 incidit. 



Tom.lll, 



I Vi Prudentia pendet a vrxceptis Ethicis , experienti^, ^t\iim\i. 

 & htrtoria. p«ct«rf 



PRxcepta infignfora hsc funt. i. Optima dsbenlur opttmo, 

 IdcoOEVs diligendus fupra omnia. i, Ordinata charitat 

 incipit a feipsa. Homo itaque fcipfum debct prius diligerfi 

 quam proximum. Atque hxc philautia eft funii^mentam K 

 mcnfura amovis proximi. j. ■incutum jfintunU fr^feren.iun» 

 efi ciuiii , fy" inter.ium namraU : (^ nMurale cinili ,7iifi hoc flt 

 fitblictim.tiMwvzXc autcm vinculum cft humaiiitatis vel lan- 

 guinis, quia obligatur hoino homini, & piopinquus piopin» 

 quo : ciuilc eftamicitix vel meiitorum :tpiiituale Chiiftia* 

 liifmi- Alij hanc icgulam fic cfFcrunt: 1'iudentia difcernic 

 oflficia natuta: debitaab officiis virtuti nioralr vel fpirituali 

 dcbitis. 4. Lex humana ceiit diuim , fy>cs.remoniiilii moralit 

 Tabida fecunda ceditprimn : tex de vtili cedit tegi de honefloi 

 Lex Ipecialis derogat generali : Lex natun fnfei cndsi eft legi 

 fimpliciter ciuili. 5. ?ul/lica friuatis anteferend.i bmii. 6. Mtef- 

 na caducis funt (nferenda. 7. El-gibil;fts fdfe prsfirtur prta 

 ftaiiiori : vt aqua vino, feirum auro, arillocratia monarchi*. 

 Nam prxcipua pars boni confultoiis eft,delpiceic non lolum 

 quid per fe optimum fit, fcd quiJ pio tenipoium ratioiie fie 

 opcimum huic vcl iili. 8. Nonfitnt facieni^ mala^vt eueniant 

 bon.x. j. ^nierduo vel pltira m.ila miniu e(i eligcndnm. Sic cum 

 Carolus I X. Rex Gall opcionem dedilfc: Principi Condenfi, 

 Vt vel MilTain, vcl mottcm, vcl perpctuam captiuitatem eli-. 

 gerct, prudenter refpoudit : primum fc nunqu.im ek6lurum, 

 D £ o iuuantc : i>cliqua duo rcgis arbitiio pcrmittcie : fed 

 D E V M tamcn h.xc omnia patcine moderaturum IntcUige 

 mala culpae, non pccnx. 10. M.ilui» medicinale ,vti eft caftl'-^ 

 gatio,prsfereiiii!m eft boao apparenti,pHtafelicitati,qi\!im pio» 

 mittunt impij. 11. Grauiora mal.t priiis (=/' potiiis depellenda, 

 qnam leuiora. 1 1 . Nc» ex priu.itis ajfeclibtt^ , fed ex fano iudici» 

 de malorum grauitate ft.itttenditm. Hoc obfeiuauic Dauid,qut 

 cuui illi tiium maloium capit.llium propofita fuilTet ootio, 

 famis, bellis, pcftis, malui: iu manus Dom.ini,quiun hoftiulti 

 incideie. ij. Propter maltim auerruncandam nonvidnndm eft 

 fietat m Deum, non confcientia nofira, mn refl-uhlica. Atque haS 

 dicuntur legcs de triplici comparationc,vnl perfonatii,aIteri 

 bonorum , tertia malorum. Expeiientia , coniunda cum ra- 

 tionc.cft omnium rcrum magiftra. Dico, coniunfta cum la- 

 tionc : quia expctientiae oculus eft ratio, fiuftus eraendatio- 

 Si veroaliquisfitprsefraaaconfiJcntia; cxperientia ftulto- 

 rum eft magiftia. Hiftoiia deniquc facit,vt cx piaeteiitis pis- 

 fentiaa:ftimentui,futuracaueantut Facit enim vt inftitua- 

 mus collationem inter tempora : vbi quatuor prxcipue funt 

 tuenda. i. A pari ad pat valet confcquentia. Non igitur ex- 

 traordinaria trahenda in regulam. i. In munJo fcmper ea- 

 dcmagitur fabula : videlicet tragico-ccimcedia, perfonis tan- 

 tum mutatis. ?.Diucrfa tcmpora diucvfas requuunt aftiones. ^ 

 4.Deus fxpc difFert pismia & pa:nas..non aufcit. Et illic tar- 

 ditatcm magnitudine beneficij, hic tarditatem giauitate fup* 

 plicij compenfat.Castciiim magnaeft vis hiftotis adpiuJen» 

 tiam comparanda : quia homines excmpla malunt,quam vei* 

 ha : neque tam obfetuant,quae dicimus,quam quae facimus. 



V. Pruderiti triafunt munla ; diu deliherare , acute 

 comparare , & fapienter mutare. 



RAtio primi cft : quia feftinatio eft nouerca piuJentiae. 

 Et non Epimetheus , fed Piometheus vincit. Caueac 



D * ita<i«5 



frudeflcir 

 munia 



qua? 



