i^ 



Encyclopa^dii^ Lik X X I, 



i^uod? 



(i^\ ffC- 

 ceot in 

 icgcs 

 prudcn- 

 tis? 



itaque vir prudcnj , ncipfi obiiclntiir D.rHalium rcmigiuiA. 

 lccm ,Cains fcll.nan?. Nam bc.iL- dicitur : Mfl''"- '■fl conJ'M- 

 tat.irdi:ii> , qujm u-mcr.t>i.( cleritas. Vir igitur pruHent 

 cu.u'tatur interdum -i vc tccit Fabfus cunftator , c}c que> 

 Poeta : 



1'yitfAhc.niO n^bU cunciaiich rcHiti<'t rem. 

 Cun.datur,iii']uam,i.c.lciitc&bencd;-libctat.Atnoncun- 

 (Satuv , qu.iiulo id , quod maturo condlio conftitutum ell:, 

 oportct cxcqui.Tum cniin locuift iiabcc iilml .vallultijil-mf/- 

 q:i.im inrifim,rcii,''u!ta ; ,'*■ '.'bi ioi»f:dnetK,miiture facio ofm tji. 

 Ahaspotcrit occini vcrfts iile, 



mu^ hnifo nobif c:<n''i.^'>do dfSihuit rerr. 

 Ccitctii icnque illud: Dum Rom.i; difputJtur , Saguntum 

 pcrit. Ratio rccundi ell : quia cuni non omnia omnibus con- 

 ucnianc , delcclus rcruni , pcifonaium , legum, bonoruii», 

 inaloiuni, locoium,&: tcrnpoium habendus cft , iuxta regu- 

 lam proxinrianiccedenrcm. N'on itaquc ftatiin protopolepfia 

 fuc.iit, fi prudcns p.:it"onam pcrfon:c antctulcrit. Ratio tcrtij 

 fft : quia cinn re mutandum conlilium , iuxta illud Scneca:: 

 J^enrjl lurfe ctim re mtrare confiliuin. Non itaquc fcmpci 

 cft lignum iiiconllautiae , calculum reduccre : li nempe coii- 

 {ilium in melius commutetur. 



V I. OpHi prndentii eji , dm pojjii nolle ttocerr, 



Blas Aufon. 

 Prudcntia fiquidcm eft officiofa & ingeniofa. Prudens 

 itaque in locD & tcmpore nouic (imulare & dilTimulare, hin- 

 liiic cum eauis, rugitc cum leonibus , balarc a'am ouibusi 

 vlulare cum lupis, & omnibus fieri omnia:morc fciliccc 

 Socratico , non aulico ; more Pauli , non Sauli ; id eft ita , vc 

 habcac ratio.nem intirmitatis aliotum,eiquc fc accommodcc 

 fine infirmitate : itcmque vt maliciam alionim fua ptuden- 

 lia , ncn autcm hvpocratica diflimulationc , vcl cludat , vel 

 cmendct. Ita paicntes cum libcris folcnt 



Ludere par inip.tr , eq:<ittire in arttr.iiint long^. 

 Ita qui aliis pvxlunt, fa-pe conniuere dcbent , hoc cft, 

 prudentcs culpam , cjuam iiitelligant , ftudio difTimulare, 

 quafi nci^i vidcail!: id quod vidcnt ,vti patentcs , mariti , & 

 iudiccs ad lciliora quidam peccata, libcrorum , vxorum, & 

 fubditolumconiiincnt. Hinc&illud eft , quod prudens non 

 fcmper dicat cflc veuim , fi nempe poflint alceri fatisfaccrc 

 diccndo partem vcri,fed abfque fophifticationc &zquiuo- 

 catione : vti videre e{\ in obftetricibus j£gyptiis txod.%. In 

 huiufmodi autem tyrannorum decipulis oportec cogitare il- 

 lud clcgans : A Vco eli vtrnmjue , ■veritcn iurii , fy- commodi- 

 tai falii ilAzoc^ac Deuin oportet orare, vt in his cafibus no- 

 bi; largiatur cor leonii, pvudciitiam ferpentis , oculos co- 

 lumbct , Ji linguam philomcli. Itcm illa rcgula : Prudentid 

 apertit regulnriter , jiinulationt nmnifi ob aiiorum viiifirtnm 

 in^enltm vtendum^ 



V 1 1, Ordines illoriim, qui adnerjtu prudcntisi legei 

 pr£iiarica)!tttr ,fiint noHem. 



I. VyEninaces ditputittore! t^ confUinrij \ qui rrlordicus de- 

 I. fendunt fuam fententiam , toto fcil. corpore & omni- 

 bus vnguiculis , & in ea vcluci gradum figunc : qu.rfi fiht 

 lynceo pcrfpicaciores, & habcanc ferpencis oculos- II. ^gna- 

 ri a.pprd'.itores ; qui approbant ea qua; non legerunc. Cclebris 

 Honorij Iiiipcratoris imprudcntia ignaua , qui folitus fuit 

 epiiloiis non prius lcflls fublcribere : quam corrigcre cu- 

 picns foior Placidd, curat litetas fcribi , in quibiis fcruulo 

 cuidam vilifTimo defpondebacut. Has cum cjitcris multis 

 curat manu Imperatoris fubfcribi , poftea venit ad Impera- 

 torem , & abiicit fe ad pedes ipfius , conqueriturqus dc fua 

 infclicitate , & fratris crga fc crudelitate : cumque Impera- 

 tor affiimaret, falfas clle qiicrelas iftas, protulic liceras manu 

 ipfius fubfciipcas. Ica Buchananus cortefturus imprudenccm 

 ignauiam regis fui , obtulii tpfi liceras fupplices, quibus re- 

 gnum Scocias pccebat, quibus non lcdis , cum res fubfcri- 

 prillec, conuenit ipfum , & ad fc regnum Scdtia: pertinere 

 iociilariter dixit. III. Uyfocritt; qui pallio tcgunt mala: 

 qualis fuit Nero , qui autore Tacito flagitiis & fcelcribns 

 vclameuta quafuiit. Huc pertinent fimulatores illi, qui in 

 fupcrficie boni liint , in alto mali , opere parcentes , corde 

 f.ruicntcs , manu mitcs , voluntate crudcles. De his cxtat 

 qiietcla poetx : 



ylh hodie lnUf eft nonvltlma,fin^ere ilnltum, 

 Er jlmtilare probe ,nec qui vet faliere ncuit 

 Men'iriiJe , feret fafientts nomen in crbf. 

 Scd hxc firilulatio prope difcernendacft a fimulaliorie qu2 

 fit molelti,iecausi,vcl obalium finemhoneftumvti lofcphut 

 fe aliilm finxit & fimulauit corain fracnbns ,&Christvs. 

 (c abituitim ttJr.i^.Confer l. Snm.^ i. i ^. I V. Tilfnitatis fim. 

 tcnremtores; qui infuper habcnt quid boni viti de ipfis fentiant. 

 Quci pertinent & illi, qui cum omnibus contendunt : quibiis 

 illiid Scnecx/»/'.!. dc ira c^p.^j^. inciikandum ; Qtm fttri ton^ 



tenhre anccps,ctim fuperiorefuriofum , cutn inferiore fordlJum.Y. 

 D(iK(«;7)7 ; qui dona pioniifcue accipiunt. H1 cum Aatoiiiiio 

 Imp.iiequc oinnia,ncque quouis tcmpoie,ncque ab oinnibus 

 debcbanc luincre dona , & cogicaic illud : Valdcinhumanum. 

 eft,a ncminc accipercifcd pallim,viliiiimum , oini.ia ,auarif- 

 fimum. V 1 . Cied:ili ; qui o'miU4 creduiic : qua dc re Scncca: 

 Vitiiiinefl^mf^vnt^omn.a criidtr,-,vi:iiirn nii.ii c./den.V II. \-ian- 

 ci.iaiiiien.i libidinn;c^\a\ ncmpc iurant in verba magiftiorum. 

 VIII. T'flinatio pr£proler..;Qixm. qiiis giallatj>rio iiiceditjgra- 

 du , quando opus eftceftudineo. 1 X.^iVOT.r.-.HJ (y jioli.JiUi, 

 cjiii cjinrunt qiiod ncquit inuen:ri,-jcl ijticd nccet inue;'tiim ; qu;- 

 que cum plurcs habcaot calks , deterioif:tti cliCTunt & pe;i- 

 culoliorcm. 



V n I. py^cipKt cofitrotierjtx de prhdentia riAthra, 

 dignltMe,^ ofJiciii,cominenttir hi^ reguiis. 



I. T) S«r?^»//a diiierfh rejbcffu efi virtfi intellcRualii <^ mcr/l~ 

 1 iis. Intellcilualisquidemjquatcnuseft in pradicoin- 

 tellcftu. F.t cius confidcratio pertinctad hexilogiam , quain 

 Vide (upra.Moralis autc.quatenus verfacur circa to zj-(»b«tk',Sc 

 ordinatnr ad bonum. Vnde nullum ptudcntcm eiTc afiirmac 

 Aiiftoteles, nifi fit vir bonus. 2.'. frH-.ienia prjijlar cuil<bet 

 virtuti n.oraii pa-^ticulari : quia dirigen! clgnius eft diicfto. 

 '^.Sapien.ia efi prAftayttlcr quam p)ud.n.ia,Ji homojjecietur abfo- 

 lut>,^ quatcHM efi perfeciio inteltifiM ; quippe qui dignior cft 

 voluntate. Sed rcfpeclu fociecatis prudecia pr.-cfta: fapicntiz: 

 quia,quod in, corpore cll oculus,id in focictate eft prudentia. 

 ^. Prudenti.i eft pnsiantior fuam iufiitia vniuerfaiis ratione di- 

 reciicnif (fy prnfcriptionti ; quia per priniam, vt Picolhomincus 

 loquitur,confultationcm pr.tfcribit cuilibcc vittuti.etiam ia- 

 fticix.fincm -, & pcr lecundam confultationem,tradit rnodum 

 & circunftantins.quibus obcineti pofTic ille finis. Rurfta iufii- 

 tin vn:uer(alii efi fri.flantior quAm prudentia rntinne inclir.it- 

 tionis : qua tic,\ t inclinet hominem ad obcdicnciam omnibus 

 lcgibus praftandam. ^.Sapientia lantum cofert ad prudcniia/n, 

 qiiantum fLilofcphi.i thtoretica ad praiiicam : id cft, quantcim 

 fons & origo ad fluineti. d.Tametfimaior prudehtiA ^radtti 

 jit in finibui cjuhm in iuuenibtu : hos tamtri '^.eo non excludit 

 prudentia : prafeitim ii fint arcate quidcm inuenes, at non itt- 

 dicio. Hinc Bion Boryfth. TiTiPfoviio-ti y^famnTc; i:i<.yiJ,'QiFi, 

 TrHdcntia valent fenes. Et vfitate dicitur : Scnilis prudcntia. 

 Item : Scnllis prudcntia in iuuenili peftoic. Ta1is fuit Scipio 

 minoi iuucnis ; de quo Cato fenioi in caftiis apud Caithagi- 

 nem ptonuntiauic ilhtm Homcii verfum : 



llie frpit folm , reliqui volitant veliit vmhra. 

 Hoc innuit Vcnetus quidam legacus. Curii enim Vcneti ad 

 Tuicicum ImpcracoJem mififlcnyc legacos imberbes, & ty- 

 rannus ftomachaietut , quafi in opprobrium milTi effent ,re- 

 fpondic princcps legacionis intrepidc : Si cs fola batba dc 

 hominis ingcnio iiidicium fcitndum ,meIior eiit hircoiumj 

 quam hominum conditio. Ideo lede Valerius Maximus ait: 

 Iniquum cft , eum honori nondum tempcftiuum videri, qai 

 iam virtuti cft maturus. Ec iliud poccs : 



Canefcant alij mento, nps mente. 

 7. Vrnientia efi virtutum difficiliima propler lubricititteM obiecii. 

 Obicdum quippc cius tunt tk — «jcictw , agibilia , Sc proinde 

 riicunftantix lcu fingulaiia; qux cum rcccdantab vniuerfa- 

 libus,ob niultitudinem,vatictatem,& lubiicitatcm fuatTi,noa 

 f.icilc pollunt cognofci. Hanc difRcultaccm exprimit Plaii- 

 tus Capt.hoc modo : J^iii cauet, ne decipiatur, vix cat4el, ciifn 

 ettam cauet, Etiair, citm cauijfe raltis , fnpe ii caulor capttu eft. 

 Qi.ienl.admoduiii autem prudcntia eft difficillimaproptei ob- 

 iit,;'iQm ; fic iuftitia vniucifalis cft difficillima proptei fubie- 

 (ff um , quod Kgte poteft difponi & inclinari ad obedientiam 

 omnibus legibus prxftandam. 8. Trndentialnrebm ambiguts 

 plni mettiit quamfferat; quia metus acuit diligentiam. 9. Pr«- 

 dens femper eft idem ; fcil. quoad virtutis adioncm : fednon efi 

 femperidem^c^nozd circunftancias. Hs enim variant afliones. 

 10. Prudenstiuac rafit,nunc capit ccnfilia. IIIud,curapciiculum 

 cft in moia:hoc,cum datui tcmpusadconfultandum.i i.Pr«- 

 dens diti dciibcrata celtriter e.\equitur. Si enim hic cunfletur, 

 occafioncs bcne geiendi icm ipfi eripiuntui. Hic itaque cum 

 Alcxandio M. dicit.-^i.-ifs» cux.?dX'.ii^^. Ii-Trudens niinquam 

 vtitur maOs medits ad bonum Jtnem obtinendum. Nouit enim 

 media debere ita e(Te comparata,vt a fine fao comcnfuientiit. 

 1 j . Prudentia dijfert fpecie ab aliii virtutibttf : quia fcil. elt nor- 

 ma ipfaium. I4. Prudentiaprncedit relicjuai v'irttites,iUns comi~ 

 tattir (Jv fe<jHitur.'^xxcei.ni quacenus oidinac media tacione 

 circunftantiarum. Comitacur ; quatenus aiftiones virtutum 

 diiigit. Sequitur ; qnatcnus bcne partis bcne vci docec. 

 15. Prudensomncshabctvirtiites,non in j^radu eminenri,fed iif 

 definitione.Kma illius cft ; quia pcifcftio illagraduum e(l 

 idca;,non fubicdi. Racio huius eft ; quia impiudcns e(t , qui 

 facit diuoitium intei viituces. i6.Prudentia ma^ii confifiit in 

 prefriis, quam alienis confiliis : quia chaiitas ordinata incipit a 

 fcipsa.Excipe hicboniipublicum.quod antefeiedum eft pri- 

 uato. 17. frndentin iftbet obfe^ui le^ibtti in alifut lnce inuentii. 



tegib'4j 



Prscifj» 



CjBflllO- 



re le 

 f niLlcnci^ 

 c iic liBt? 



I 



