40 



Encyclop^di^ Lib. XXI. 



Sfob.eoii.fer^n. S I M I Li T V D. Imprudentcs a Socratc corripa- 

 rantur hiftronibus & intaiuibus : Cratcs contcit tencbris: 

 Philippus Maccdo (btnis , qux nihil aliud habeiit , q«am os 

 apcitum, & ma-na pudcnda : Dcm.iacs tibns : quibus (i os 

 demas.nihil fonaut. Ex £ M P. Omncsilh.quifla-itus & fce- 

 k-ribus luis vclamcnla qux. «nt , vt dc Nei onc icnbit i>af/« 

 i3.rfn«^Aitemilli, quicunifatuisvirn;inibus Manh.x^.itnoxx 

 bMparant ad rcadenaum rationes v.llicatronis (ux.Item ilh, 

 quicunftandoacrtituun: rcm , diir.niiles faUio cunaaton, 

 (ic quo Hoiatius : 



{•«.'« hotrio ncbif ctmar,ndo r.-B>ti:it rem. 

 H 1 E R o G L Y r H. I. Homo confcendens equum ferocidi- 

 nwm. 1. Icarus, a poetis decantatus. ^.Phacton; cuius hoc 

 cft epitaphium: 



Hu ft"" ''ft Phaeton-iUrrM anri^^f^tcyni : 

 o)uf»iJin''n rcniitl^nianni^ ta>nen excidit attjls. 

 SIMVLATIO. SiMVLATio bona. Solum in- 

 (iaiarumremediiim,(i non intellit;evcntur,rclatur Agiippina. 

 X'cir. 14. ann.tl. nimirum hoc voluit diccre, remcdium infi- 

 ainrum.eflTe, (imulaie , guali eas non intelligas- Anrn. Cando- 

 re,ide(l,piuaciui.iapeita regularitcr ; (imulatione,ideft:,pru- 

 dcntia obliqua^nonnifi ob aliorum vulpinum innenium vten- 

 dum. SiMVLATio MALA. Simulatot ci^,quiin fuperticie 

 bonus efi:,& in alto malus,opcic parcens,corde la:uiens:mai)U 

 mitis.voluncate crudclis. i--i^f3jf' Knteced.foriUg.iie iyft^crifi. 



CREDVLITAS. Vitium eft:,.omnia crcderervitium, 

 nihil credere. Sen.de nwrih. Vtrunque vitiam eft , & omnibus 

 credcre,& nuUi. Sed alterum honcftius dixerim,a!tcrum tu- 

 tius. [d.l.i.epiil.^. Manus no(Ttx oculacx funt,creaunt quod 

 vidcnt Plauf. .i[ir:. Manus vetat priufquam pencs fcfc habeac, 

 quicquam creacrc././.rr»'. Vetinus: 



^ti ciiO creiliJeri/.fiilierur f^pijeuifpte 

 Eft cordii -.raro fxllitur lif- fcnex. 

 Ouid. 

 Sedqnia creditlitat dantno folet e^epteUit. 

 C V N C TAT 10 M AL A. Omnis moracatamitora efl: 

 iamftabilitiscon(iliis.N<ii«/MCcTOct /;//./ i.Tatditas&omnis 

 mora , & comperendinatio accrrinium eft veuciuim ornnis 

 rei beUicx:nifi li quid tarde ficii rcs ipfa confulto pollulet./^. 

 /.j.Lucan. 



TqHc morat , femper nocult dijferrc paratis. 



Emblema Andr. Alciati: 

 jilciatA aenm ififi^ni.i fnpjnjt alcc , 



VngHib'M Q> /x:;'H'/ ferc aiia5::!i:0{>%jl^. 

 Confiat , Alexandrumjic re>pcndiJjerogartti , 



(^ut tot obiuijfst timpore gejla breui l 

 Kunquam, in^ait, differre voUns,quod ^ indicat alcf, 

 Voriiiir h/ic dnbi.es ccyr anne fict. 

 Hicroglyphicum ii'Hus cunctationis eftteftudo ■• itemqns 

 formica , inprimis poiita fub ala velpcrtilionis. Aiunceiiim 

 formicam eo numquam rcpere , quo vefpertilio vcl fcmcl 

 acLeflerit. 



Capvt VII. 



De lujlltm vniHerfali. 



Pr^cepta. 



_ . „31 V s T I T I A vniuerfalis efl vircus obli^ans 

 "»lw[ hominem adobedientiam omniumvircutum 

 & legum : vnde & obedientia vniuerfalis di- 

 citur, qua homo fuum cuique tribuit per omnes vir- 

 tutis moralis fpecies. 



Nonna ipfius eft lex,flue ius, quod cft regula iu- 

 ftorum ik iaiuftorfi. Hinc Ux dicitur pr&Jes fy dtix bo- 

 nornm, Jponjio reip. via vita, mfll& inittfli difiritncn & 

 dtfcrftiojex opernmfiue faciendorHin flatHUmfiHdicitm, 

 lex iuftitiit. 



In.Iure videndaeft conftitutio & interpretatio. 



Confticutiolutis eft duplex , naturalis & ciuih's. 

 Ilb. communis , hic propria. Hinc ius cft naturale, 

 Vei ciuilc;feu com.mune,vel proprium. 



lus naturale fiuc commune eft , quod Deus im- 

 preiTit nacurar. Hinc dicitur lcx DeiJex/jaturd,Ux ta- 

 ci!a,ituDei,iu.simmiitr<f'i'eJexm»fcript<t,'ratio!iariiralis. 



Eftque primum,vel ortum. lUud primarium, hoc 

 fccundarium dicicur. 



lus primum cft magis,vcl minus commune, 



lus primum magis commune eft,quod naturado- 

 cet omnes animantcs:w,D(?f(rKc^f teipfnm. 



lus primum minus commune eft,quodnatura do- 

 cet homincnn vt cft animal rationale. Diciinr ita n4- 

 tttri & lex n.ttwd per cxcellenti.if/j ■■ itetn itts rationh , & 

 n<uuralis <e,cjuitai. 



lus ortum eft, quod natura docct hominem, vt eft 

 aniraal lociale. Dicitur im gcntinm , inf ratioc inationt^, 

 rnerki/i iw geminm , ivu t/tiUtatii causa receptum , iu* 

 atjuitis, wclins , ZJtiliHS. 



' lus ciuile fiue proprium eft,quod ex iure commu- 

 ni pro reip alicuius vtilitate, nccefficaLC , ahifqtie cir- 

 cunftantiis conceptum a magiil:ratu. confl:ituitur. 

 Dicitt4r ius pafiiiHurri, 



Eftqu^fcriptum,vel non-fcriptum. 



lusciuile fcriptum in fcriptis eft propoiitum 8£ 

 promulgatum. 



Eftque principale , vel acceflbrium. 



lus principale eIl:foIenne:idqUeconftitutum vel a 

 totopopulo , rogante fcilice'- confule auc alio : vei a 

 quibufdam ex populo, idque vcl ab vno ex populo, 

 puta aprincipei c!- cUcittir -/, >-(/r«/// , cse'.re:ti>n,confll» 

 ttitio (^ f.iHCtio principt::we\ a pluribusjw ifl plebiflitur/lf 

 velfenattficonfitUum. Plebifcitum ,fl,^iiod plehs popnli 

 Eomttni in coi./itiif trilniit^,ptthtjo mingijtrntu-z/duti tri- 

 httno pleh'A J^i^.p^aiinterrogi,nte,conflituit hiffragio. Sc- 

 natusconfultura efl , <]itoi Jenattu fHffragiis fm jjtr^ dif" 

 cejjiorum , vel maieris partis [ententi</im. tukct att^tie con- 

 ftitttit. 



lus acceffbrium eft , quod principali fubferuit : & 

 compleditur edidta prxtorum , & relponfa pruden- 

 tum. Illa dicttmttr itis prictoniim , temporale , & honora- 

 rin»i:hitc vocantur atttoritas prndentum. 



lus non-fcriptura eft,quod vfus frequens, inuete- 

 ratus', &a:quus t.icito communi vcenciuni confenfu 

 comprobauit. Vocatur confuetudo & iut confueiudina- 

 riurn. 



Interpretatio iuris eft, qua illius fenfus & poteftas 

 coUigitur Sc declaratur. 



Interpretatio iuris ex iuris gradujarbitrio iudicis,& 

 modo concipiendi. 



Ex gradu iuris ha:c eft interpretatio : lus naturale, 

 fuperius, .Tquius , potentius,mcIius, & praeftantius 

 tollic mferius ,contrarium ,concurrens, infirmius, 

 miniifque pr£Eftans,(S: illud fibi ceclerc cogit,iuxta has 

 {ententiis:A^.zfar<«/f im non potrjl tolii inre ciiul^tLcx dt 

 z/tilitate priuata ceditpithlira. 



Ex iudicis arbitrio hxc eft inrerpretatio:Ius ciuile, 

 fi lit fummum,,ftricl:um,&rigidum,oportet ex xqui- 

 tate raoderari. it/£ejuita5 autent generaiiter defimn non 

 pote(},fed colli^itu/- e.v temporis,£tatis , fexui,vuLctudinis,, 

 rei , perfons, loci , & fa^i circunflani iis. St-mmwn iiluA 

 im appeUatur ii^fithtile & durum, rigor iuris,flriila ra- 

 tio,durior interpretatio , &ftteritM : tcjttitas contra tern- 

 peramemw/i, moderaiio ,medium CT mediocritas iuris:item 

 iin hamanita, benignior& ct^uior interpretatio.Ouo per- 

 tinct vulgatum ifludtFauores funt ampliandi,odia reHrin- 

 genda. 



Ex modo concipiendi hsceft iuri* interpretatio: 

 Optima iuris interpretacio fumitur ex ipfa lege,icem- 

 que ex alialegc eiufdera generis. 



Interpretatio ifta eft funplex , limitans , vel am- 

 plians. 



Simplex interpretatio eft,qua accipiuntur verba le- 

 gis vt iacert? : vt, Honesle viuendu7n ei}. 



Limitans feu ftridlainterpretatio eft,qua verba ge- 

 neralia xz^zin^wmiw.vtjNemogertet gLadium. 



Interpretatio amplians fuie lata eft,qua verba legis 

 extenduntur:vnde etiam legis extcnilo dicicur.i'^ 7.»- 

 ^f j decalogi. ferme fn/it conceptA ptr Synecdochtn , ita vt 

 expartetotum flt coUigendum ; cx i'ge affirmatiua nega- 

 tiua,& contra. 



luftitis vniuerfaH opponicur iniuftitia vniuerfalisj 



eaque 



