4^ 



Encyclop^di^ Lib. X X I. 



fumina- 

 cjm tenc 

 dum? 



'& gentium. Cum enim folas D e v s fit Dom.nus confc.en- 



Sl, iUam diicae & immediatc non pofl-unt ob gaie n>fi 



mandata ipfius. Indircac autcm Sc m*?d>ate poUunt leges 



lat* amaoiftratu. Et liancobligationemauget perfonama- 



aillratas Tqui elt vka.ius D e i , cui propter confcient.am 



"i j- j n.n„„i r. ri^prnoui lc2esnatur«,2entium, 

 obediendu.neltjK-om.i^. ^.^x^eio'!""'-;^ >o ' 



&Vo!muxii<;antauobus modis. ,. Semper&adfemper,,.d 

 eft',ita vt nuUam patiantuv exccpt.onem : v:De v s pura 

 mente colendus. i. Semper, fed non ad (emper , .d elt .ta vc 

 admirtant excepdonem: vt , Obediendum eft magiftraiui: 

 fcilicet vfque adaras. 

 ; n, X V. Initejlitia vniaerfjtf ^ intHria tjnintrfdis ita dif- 

 i-ia qiiid fcrunt, vt Hl^^ ftt inobedicntia fiue contHrmcia adtterfnt 

 nmnts Irges ■■, hdcfit violatio onmiHrn legum,opponens fe 

 ■de induliria omiikts legibm, & fumn nemini tribtunSf 

 fed omniii malr. inferens jocietati humana. 



Dc iniuria ifta ceneantur hse regulae. i. Voluntatem ^ af- 

 feci:ir" miuriandi qui non hnhet ,uHon Mciti^r inferre iniuriam: 

 vt funt furiofi ,profunde cbrij , peccantesex ignorantia vel 

 crrore, quiquc ob iniunilu.n ofticium aliquid dicunt vel fa- 

 ciunt, &quiobviilitaccin Rcip.verumprofett. i. Atrocior^ 

 rnaicr iniuria extjliKatur qns. n.agiflrntai fj- partnri, quam quA 

 exlramo infertw : ita, qun a dififulo velfuhidito inferttir: maior 

 tlem ons. ir.terd u quhm nociu,iji4i iltm inforo,rheetro,coram ma- 

 giftra:u, in pnfentiH ^ anfpeciH plurin^orum infertur , maior 

 qns, in dignirafiifus, habiiu Incedenti vel fecedenti inferrttr . ma- 

 iordenlq:ie iniuria cenferuy,q:ti. 'nflures perfonas redundin,quam 

 qiti vni inferrur. In plures vcro perfonas redundat iniuria per 

 confcquenciam , vti eft iniuria qux vni ex familia infertur, 

 quxitcm liberis.vxori, fponfx, affini,fcruo,legatomittentis, 

 cu.x olTibiis , fiatUvE , vclmouumciuodcfuaai infertur, qua: 

 vni ex coliegis,vel conforci Vivde fic, vt quot funt pcrfona:, 

 tot quoque ccnfcanrur iniuria:,qu*pro perfonatum qualita- 

 tc difpares intelliguntur. 3. minri» ejt v- rhaU.vel reaL:*:(\ax 

 tlux fi^scics fa-pe concurrunt. Alij adduntperfonalem. .\.i,'er- 

 balti i?ii!iriafit ■voce ■velfcr!iiura:\tfi quls alium appellat no- 

 mine probrofo, vclironice !auuec,vcl vcrbisalij minatur,vcl 

 fcommate exagitr,c,vel iniuftcimputacalceri malaS; calami- 

 tatcs!, vel ambiguainccrpretacur in partcm deteriortm , vel 

 aliorum fcommata & fanuas inaliuin concitat,vcl alienx 

 vicsrationesdiuulgat ; vel cum lil)cllustamofus,famofapi- 

 dura,epifl;oIa,car.nen ,hiftoriainalterius contcmtum vcl 

 contumeliam componitur. 5. Reaiiiiniuriaeft,qutfacio ,ge- 

 fiive illicito ^ ingeniofo i.ifertur corpori altiriff^,velextra illud: 

 vt quanio quis alium fua re vti impedic , domum alcerius vi 

 intrat, manus alceri infcrc.in facicm confpuit,jlium iurc fuo 

 vti prohibct, litem improbe mouet,indebite incarcctac,pudi- 

 ciciam alterius folicicat,baculo cerrcc,minatut vel pulfat, qui 

 lint^uam deducit,veftimenta alteri fcindir,miniftrum altcrius 

 verberat, ftuprurn infert, impudice ofculatur,qui mandat vel 

 procurat vt iniuria infcracur , qui euentum fententicE vendit, 

 qui habitum mentitur diuerfo vcllitu ,quidefundi cadauer 

 contumelia afficit, lepukhrum fpoliat,&c. 



Pricipux 

 quaeftio- 

 nes de iu- 

 ftitia vni- 

 uerfali. 



X V I. Z?^ pricipnis contronerfiPi circa nattiram & offi- 

 cinm iufiitiavninerfalM teneantnrifl^ regula. 



I, Xvftiiia-Vniuerfalit etjiprsfitetnmhuifacultiitihfnhominif, 



\_palxtinm tamen fy aiiguftalefuum hahet in i/oluntate.Hinc 



a ICcis dcfiniciu conftans ac pcrpetua voluntas ius fuum 



cuique tribuendi. x.luftitia eftvirtta praflamiftmg : quiaeft 

 obedicntia crga omnes leges. Hinc Theognides .- 



£'» ^ S^Hf^ia-UM^ ffi/M^Jt^f 'ims o/pl-nt 'sj. 



laHitia, inftfe virtwes continet omnes. 

 Et Meriahdei : 



Ideo Ariftotelcs iuftitiam Hcfpeto & Lucifero admirabi- 

 iiorem pronuntiat, eandcmque prxftantiflimam,opcimam,ac 

 perfeftiflimam nomLnac:& Pythagoras eam vocat thefaurum 

 bmnium virtutum:Cicero fplendidillimaiTiexcellctiflimam- 

 que virtutum omnium reginani acdo.T>inam:Picolhomineus 

 ipfo Solc meridiano fplcndidiorem elTe dicir. Pertinethuc 

 pulcherrimum illud iuitiiix f.niulachrum : Iuftitiae(t ciuita- 

 tis domina,dextratcncnsgladium,quo malorumfceleravin- 

 dicare , finiltra fufpcndcns lance.ir, qua bonorumopera cx 

 SEquo penficare porfic. In huius vnius pedore omncs reliquaE 

 vircutes cam moris quim mcntis , non alicer quam fidera in 

 coelo lucenc. H.-cc elt Aftr2a,qu3: in ccelum euolac , quando 

 profligacur. Hsc eft ciuitatis norma,magiftratus anima,cau- 

 fa & fundaiaentum lcgis. Huius veluti canalcs fingulos cx- 

 terarum virtutum riuulos excipiunt & concinenc , indcque 

 iii vniucrfos gencris humani ordines deriuancur- Hanc 

 Ipfanacura peperic, cxpcricncia nucriuic , fapicncia denique 

 mulcarunra:catumin folio maieltacis,vcaugultifiimamrerum 

 huraanarum imperatriccmcollocauic. Caeccrum de contca- 



tioneptudenciae & iuftitiae vidc cap ancecedreg.vlc. 3. 7«/?/- 

 tt* 'vniuerfalufacit, v: homo no» tanthm erga aliosfedetiam er~ 

 gafefitiuflin. Hinc diuidicurin cxccrnam, & incernam. Illa 

 circaproximum,haec circanos verfarur Nimirum ficuc medi- 

 cus Cii feipfum,& alios igros curat : ua iufticia vniuerfali qui 

 eftpraedicus, & fui &aliorum habct rationem.Qjrando igitur 

 iultitia dicicur «j«}tv «>.A«'7f <o» , bonum, id cu.ngrano falis eft 

 accipiendum : ficut &illud Ambrofij deoffic. luftitiamagi* 

 aliis,quam fibi prodeft,& vtilitates fuas negligic , communia 

 emolumenta przponens. 4. tuftitia vmuerfalu ordinat aliat 

 'virturesad bonum «OT»i«»f ; id eft ,ordinat partes ad totum, 

 facitque vt nobis bene velimus propter bonum publicum. 

 5. lusiitia ■vn-uerfaiu primario rejpicit bonumfuhlicurn. Hanc 

 cnim inclinationem videmus naturalem efle,vt partes fuum 

 bonum velint proptcr bonum totius. (.- luHitia -vniuerfalis 

 docet feruarc medium Geometricum ^j» Ariihmetieum.lWaAia 

 omnibus virtucibus, exccpta iuftitia commutaciua:hoc in fo- 

 la lufticia commucatlua. y. AHin tuftitia vninerfalispr/islat 

 cuilibet alfui formali retiquarumvirtuitim. Ratiohac eft,quia 

 adusiuftitiae vniueifaliseftditigerc aitus reliquarum virtii- 

 tum.Tamttfi ergo aiftus fartitudinis,verbigiatia,in Scipione 

 & Camillo magis coram hominibus cmineat,quam adus iu- 

 ftitia: : hic ca.nen fi a:llimecur oculis racionis.cft praeftaiuior, 

 8. ^jdi aBum iufiitin extrcet inmagnis rehtn , eo ipfo non potcji 

 aliquidiniusie committere inrebfn minutiorihtti. NuUius cnim 

 vircucisconfequcns eft vicium. Incpta igicureft iUalafonis 

 Thelfali vox , qua f": purgarc folebac iis , quibus molcftiam 

 auc vim actuliflec : Qui magnis in rebus fe iufticia; culcorem 

 haberi velic , illum in paruis cam incerdum violare oportec. 

 5. Inftitia "vniuerfalti eft caitfa legiim ciultiwn : oustcnus 

 neinpe ilia in fe fpedlatur. Sed rationc imbecillitatis huma- 

 nx.uftitiam vniuerlalcm tanquam normi;: & adir.iuicuia re- 

 gunt legcs ciuiles. 10. Lex uaturt cft h.diriis ncbys infi- 

 rus. Habituscft vel 5i«ir^'?®', vt fidcs,fpes, & charitas : vel 

 i7rix.-Tfl(^, vt Logica : vel (/nfioli^, vti iiinc lcx naiiux, fefyu.j^ 

 & fimiles potentimaturales , qua: non inepte nomendacura 

 habitus infigrliuntur, quod finc e'^£^«/»VO', irnmobiles, non ali- 

 ter acque func habitus introdudi pcr multas adiones. 1 1. lus 

 nattird quoad principia fua eft prorfics immuic.lilc: qucad con- 

 cliifinnes mutahile e^ pro circtimftcntiarum iiarierafe. Priori 

 modo propric , pofteriori improprie fumitur. Reft^ itaqne 

 ilis natutcE, oculus ille iuris ciuilis , dicitur prorlus immuta- 

 bile & immobile : quia primae veritates pxaiflici nullam ad- 

 irittunt ampliationem vel teftridionem in fefe -, liccccon-. 

 clufionesex illis deduflae mutcntur mutatis circumftantiis. 

 Sic principium eft naturae : Suum cuique tribucndum:conclu- 

 fio ex ifto principio deriuatur ifta:Dcpofitum eft tcddendum. 

 Hsec conclufio patitur exceptionem. Si enim furiofus vel 

 ebriofus repetat depofitum gladium , vel fummam pecunix, 

 fuccurrit slia Ici naturz : Ncmo Ixdendus eft. Ita lex natu- 

 ralis diftat hoc principium Fuitum eft puniendum:fed mo* 

 dus pcEns dependet ajcircumftantiis variis. Hincvarij funt 

 ptrnarum gtadus apud Mofen.varij etiam in iure ciuili,quoA 

 attinet ad furtum. 1 1. lusgentiiim eft naturalc , nonpofifiuum. 

 Ratio eft ; quia nulla faniftio humana tequiritur ad illud ius. 

 1 3 . jid legempoliliunm requiriturpromulgatio.lrlxc enim facit, 

 vt intelligatur kx lata ab iis,quibus eft lata. Legis naturalis 

 ratio eftalia. 14. Vnftat itu pofttiuum accipere ah hominequi 

 fecunditm leges fcriptai,quam ab homine,qui fectindiim ratiinim, 

 ahfqite legibuifcriprif iudicat. Lex enim facit, vtratio homi- 

 nis non exorbicet. 15. Lex pofitiua non a quouic homine,fed ab 

 eo,qui habct iura maieftatis,ferrt fjr promulgari debet.Hxc enim 

 poteft legibus cribuere vim coaiftiuam,ciuam oporcec accede- 

 re ad vim cius direifliuam propter hominum malitiam. 

 Ib. Omnia,qui tegihus pofitinii commode comprehendi pofficit , iis 

 ccn-iprehendi tiquum efl. Hacenim racione & legibus, maior 

 authoricas tribaicur& imperancibus minor difficultas crea~ 

 tur. Quod autem accinec ad fingularia, quac infinita funt,illa 

 iudicis arbicriorclinquenda func. 17. Leges fauc&fint :c]yi\.3.Ci. 

 nimis mulcae finc ,amiccunc authoricatem,&memoyia com- 

 prehendi non poffiint- Intellige iftam paucitacem, quse fic 

 ad.Tcquacarebusfaciendis&fugiendis. 18. Legttm finis prici- 

 puus eftfacere virum hontim, nm vero citiem honHm.^Nnm iufti- 

 cia vniuerfalis primario refpicic virtutem boni,viri feu moris, 

 fecundario vircutem officij feu vocationis ; quia virtns offici | 

 fine virtute boni viri, eft noxia,veibi gratia,fi aliquis fit bo- 

 nusfutor, fed malus vir. 19. Legipofilius. p.irend::m eft , etfi 

 ratio eitu ncnfir manifefta , durritnodb nonpugnet cum iure natu- 

 rati. Ratiodicituranima legis. Ratio iltaeft vclmanifcfta» 

 vel non-manifefta. Si ficmanifefta, lcgi poficiux parcnduni 

 fimpliciter. Si non fic manifefla, oporcec defpicerc.num forci 

 lex ifta pugnec cum principiis nacurs. Si pugnec,ipfi n on cft 

 parendum. Si vcro non pugnec, omnino in ipsa cft accuisf- 

 ccndum. lO. legam fanHio potiiis fitper comminiitionetii poene, 

 quamper prcmijfionem pmnij. Nam fulmine pcenxhomines 

 veluciconcuciuncur. Atque harc func duo illa lumina, vcSo- 

 lonaiebac, quibus cunifta gubernancur , pra:raia & pocnae. 

 Duobus cnim iftis , volupcace & dolorc , homines maxiroi 



afiiciunt-uv. 



