44 



E ncyclop2:dia; Lib. XXI. 



phicum acanthidis auiculx' de afellovincliftamfuracntis.An- 

 tipathiau explicat iHiMn.Hb.io. frtp.^y.AroLOGvs.Peitinet 

 huc Fabula de olitorc , qui fe demittcbat in puteum , vt inde 

 canem co dclapfam cxtrahciet.Cumdcfcendiflet in puteum, 

 canis veiitus ne ab ipfo mctgcietur, morfu lacetauit. Ha:c 

 fabula narratui contra iniullitiam. >£ N i g m a. 

 D;V mihl, qnid, qittfv, toto iam repitt in orbe t 



Dic tribits hoc -verbu , liternhlqite tribuf. 

 11.1 ff: Non vfbvt iribuf, ajl vna relpondeo Tjoce, 



lus, ■uel tranipofitU , vis, marelilertiln. 

 lus o> vis apice; f:irHi) ili\crimine diflant , 



lus nunc mttndu6 hcibet , vim quiafemferhabet. 



C A P V T VIII. 



De Pietate. 



K .^ C E P T A. 



_»jt^s^^ A T I s de virtutc dirigente ; fequitur di- 

 i^5^^ reft.T , liue particularis , quae pendet a diri- 



^*^J~i-<K- gentc , & occupatur circa peculiare ob- 

 icifirum. 



Eftqucvel pietas, velprobitas. 



Piet.is eft Dei rccSte cogniti redlus cultus. 



Eius partesdux lunt ; cognitio, & cultus Dci. 



Cognitio Dei eft velinnata , quas dicitur metus 

 numinis : vel acquifita , per inllitutionem lcil. philo- 

 fophicam, vcldiuinam. 



Cultus Dei eft partim intcrniis, partim cxternus, 

 iu.xtaquatuor prxcepta primce tabulae Decalogi. 



Internus Dci cultus cernitur in amore Dei , fidu- 

 cia, timore, humilitate & paticntia prxcepti i. Dec.a- 

 logi:extcrnus (cum interno^lcil.coniun(flus) ccrnitur 

 in precatione & gratiarum aciione , qux vtraquc fit 

 xccrris geftibus vel line gcftibus,pra:cept. 2. Decalogi 

 adhibito iur.amento , vel fine iuramento , prascept. 

 5. tempore lacro , vel non ficro , prcccept. 4. Deca- 

 logi. 



Extremum pietatis in exceflu eft fupcrftitiofitas, 

 in defedu irreligiofitas.///«« e.xempU/Hnt PapifidyCjni 

 imitiiti ethnicos colunt ^uirimim , NicolaHm , f^alenti- 

 nitr/iy&c. item arioU, prdftigiatores , diuinateres , p/ycho- 

 ■mmtx ,necromant£ , aeremMtx, , hydromantii , Chaldti, 

 Pythones, &c> 



Re 



G V L ^. 



Pietas & ^» Pietatis efl , animum cum illo vnire a cfuo de/cendit, 

 probitas prohitatts efl neaue fihi , neaue alceri /lue fit 



quomodo ' ■'. r i n. I a ■ /T 



diiferant? arnicHi, jiiie hojtts, hojtem ejje, 



PIus enim animus maiori animi fui partc , licet conuerfe- 

 tur cum hominibus,hsret otigini fui,ad inftar radiotum 

 folarium, qui contingunt quidem terram , fed ita vt ibi (int 

 vnde mittuntur. Pijcrgo cognomenomnibusprxferendum. 

 Nam pietas eft virtutum fundamentum : quia non coniungic 

 D E o, cui ratio teddenda fadorum : quiaeft cornucopis fe- 

 licitatis, & ad oninia vtilis:ficut e contrario impietas eft me- 

 tiopolis omnium calamitatum. Nam qui Devm deferit , is a 

 D E o & ab omnibus cteaturis deferitur : Hinc Henricijs I V. 

 Rex Galliarum a quodam (ic inttoduciturloqui : 

 Caufi mes. cidii fnerit qui, quirerenoli , 

 Deferu! Domiaum, deftrit is famulum. 



Pius qtiis? 



1 1. Pins efi, quiDeum cognofiit,cognitumqHe colit 

 amore , more, ore, & re. 



HC^c eft qui ipfum diligit fupra omnia De hac virtute 

 ait Plato : Summa apud homines virtus eft pietas erga 

 Dcum. EtTrifmegiftus : Vna cuftodiapietas. Semperigitur 

 ob oculos nobis verfetur iftud Mantuani : 

 SoUfit hiimamfiietaf cynofurm cnrim. 

 Probus autem eft, qui cogitat hoc efle optimum,vt ipfe fit 

 optimus,ve) optimis proximus , ideoquencc fibi> iiecpro- 

 ximo fit grauis. 



Cognicio 

 Dci vnd* 

 haiirin 

 dcbcat? 



Pietas 

 Deu con- 

 tcnca. 



III. Supremm pietatu gradui eft , amare Deum , etiam Summui 

 tum, quandoft nobti contrarium oftendit , id eft^ gladL"' 

 cum infchola crucis nos e.vercet. 



HIc enim cogitandum.quod fcholacrucis fit fchola lucis, 

 & quod Deus per defertum nos ducat in tctram Canaan. 

 CJuando igitur fumus in dcfcrto , ne retrofpiciamus ollas 

 jEgyptiacaj. In aduerfis itaque Deo ne diffidamus,& in pro- 

 fpetis ab eo ne recedamus. Ibi Scyllam fuperare debemus li- 

 ducia, quafit, vtinaito non altum fapiamus , nec cum Dco 

 contendamus : hic Charybdin euitare timore Dei , fcilicec 

 filiali illo,non feruili.Hic quocritur, An pictas fit caufa cala* 

 miutum per accidens ? Neg.Peccatum enim cft illarum cau- 

 fa : Immittit autem Deus calamitatcs piis,vt peccati neruum 

 infringat , eiufque dominatam| inhibeat.| Ideo fchola crucis 

 dicitur fchola lucis. Ei pij dicuntur frui beata paupertate, 

 ficut diuitix impiorum dicuntur pauperrima beatitudo.HinC 

 patct, calamitates piis cfle maium mediciBalc, ficutpotio 

 amara dicitur malum mcdicinale a:groto. 



I V. Cognkio Dei hauriri debet e Ubro nattirs 

 & Scripturn. 



PErlibrum naturx intcllige confcientiam &mUndum:iU 

 ert lex naturx, hic creatura: tanquam litcrcc hieioglyphi^ 

 Cx potcntii, fapientia:, clementiae Dei. Hinc Antonius Ere- 

 mita«»«Ai^«o>)7®-crcaturas vocat fuos libros,vt teflatur Eu- 

 febius. & Bafilius mundum appellat officinam difcendiani* 

 mis rationalibus. Kediffim^ iguur PIutarchus:fol, luiia,fte!- 

 1k fpecula funt,in quibus artem illius fingularem intueaiiiur, 

 qui mundum condidit & ornauit. Nec cft aliud mundus 

 quam templumDei.Pcr librum Scilptura: intelligc parua& 

 magna Brblia. 



V. Pietas eft conteata Deo,id eft,proram& puppim,val- 



lnm drfoffam felicitatis colIocat,non in rebnt ftuxis, 



fed in vnionc & communione cum Deo. 



IDeo pij dicuntar femper circumfcirecoclumincorde fu«, 

 ficut i coutratio impij dicuntur ciicumferre infcrnum. 

 Exemplo fit Abtaham ,cui vnus Deus fuit Schaddai. Item 

 Lautentius in ciaticula, &alij Martyrcs. 



V I. Cognitio Dei generalis & communis illa , vt 



hic conftderatur ,fufficit adhominem red- 



dendum inexcufabilem. 



HVc pertinent praeclariflima Ethnicotum di£la de Deo. 

 qux teftantut, notitiam anteceptam,feu anticipatam de 

 Deo mentibusnoftris infidere. 



VII. Cultus debetur Deo & internus & externus. 



ILle hsius eft menfura & veluti anima. De interno accipe 

 illud Plutarchi : Malitia letinetui metu Dei , vt qui huma- 

 nis aftionibus & paffionibus non tatdus & cundlator iudcx 

 incumbat. Et hoc Ciceionis:Quis non timeat omnia proui- 

 dentcm & cogitantem, & animadueitcntem , & omniajad fe 

 pertinere putantem,curiofum, & plcnam negocij Dcum ? De 

 cultu externo , coniuudlo fcilicct cum interno , loquuntnr 

 hxc difta : i.Galeni; A nobis Deus hunc maxime cultum 

 cxigit, non vthecatombas ipfi facrificemus , fed vt omnibus 

 notum faciamus , quanta eius potentia , fapientia bonitas. 

 z. EpBeti • Si quid mente valcmus,quid nobis agendum, nifi 

 vt Deum affidue celebremus,ei hymnos , ci gratiarum aiSio- 

 nes canamus, dum terram fodimus,aut vertimus feu labora- 

 mus , feu lequiefcimus ? CJu^as autem ? Magnus Deus , qui 

 hscc inftrumcnta dedit : Magnus , qui manus ipfas largitus 

 ell nobis ; Magnus qui dat , vt nec cogitantcs crcfcamus , Sc 

 dormientesiefpiremus. Hic omnium debeteirc quotidianus 

 hymnus. Etcur nosinDeo laudando tam fegncs , in ciiius 

 celebratione tam dillgentes illx in aete volitantcsauicula:? 

 Si lufcinia eflem , facerem quod lufcinia : cum autem homo 

 fim quid faciam ? Laudabo Deum nec CcfTabo vnquam , vos 

 vero vt idem faciatis hortor. 



VIII. CultHsDei internus & perfeBio prima &fecunda .*^'''"'* 

 cultus externi : exterior autem cultus non eft negii- quotii- 

 gendut , quia eft nota interni, P^*^"* 



ILle fiquidem facit, vt hic non fit hypocritic^Us. Tametfi au- 

 tem Deus fit fpiritus , ideoque rebus externis per fc non 

 dcleftetur : requirit tamen cultum externum, vt ita nos ma- 

 gis excitemur ad cultum internum , & ipfi datori donorum 

 fpiritualium & corporalium, fpiritu & corpore feiuiamus. 

 Hinc ipfi gentiles cultum externum fcmpcr adhibueiunt : & 



Gr«cs 



Cognitio 

 Dei gene- 

 ralii. 



CuUui 

 Dei du- 

 plex. 



