Ethica^ Cap. XVII. 



67 



Quot mo- 



dis vio- 



lcntur 



prxccpca 



lorticudi- 



nisi 



in vicio? 



Forcitu 

 do quid 

 modcis- 

 ■ tui? 

 1. 



X I. Sex fnntclaffes illorum qui htc peccast. 



I. ^^X^ HrxfMies fett \f^niiSiuDtt ; qui optant & adcunt ex 

 JL ai3iii(iri pericula, qualis fuit Afcanius, qui 

 OftM afrwn aut fuluum Jefcnuhre monte leonem. 

 Huius clalTis funt qui cutcni reJdunt infcnfatanfi. 1. Mili- 

 tes tnercenttrtj ; (]ui proptcr flipcndia militant cti.im contra 



bonam caufam: itcmque niiiitcs illi, quos defpcratio tales fa- 

 cit:dc quibus prouerbium , Defpcratio facitmilitcm. j. P«- 

 /aiammes , rrtoUes , ^ ifecminaii ; qui vel folij ftrcpitum me- 

 tuunt: cjualcs fucrunttemporc Caroli Quinti,c]ul foinnilam 

 interreligionis fcu intcrim amplcxi funtHuc pcrtineut xu -i- 

 ;K«(>«,vtSaul,Sardanapalus,Curtius,Pilatus ,Iudas, Lucretia, 

 Cato,& vireincs Lcmni.i:. 4.Temerarii,quiaf>pan-nremfeH trra- 

 tioMlemyfiducniriam , <y exferimentaUmfortUudinerrtJtemciue 

 ir»cund.im frt feferunt. Fortitudo irrationalii cadit in illos.qui 

 jjfnorant macnitudmem pcriculi quod fpernunt. Ita incxpcr- 

 ti funt bcUicofi. T'rtitudo fiduciaria f/?,qua quis adit pericula 

 alieno frctus auxilio. Fortitudo exferimentaiii ?/?,quaquiS 

 adit pcricula , qua: faepi euitauit , fcdudus paralogifmo pru- 

 dentii,quo cxpntcrito colligiturfututum , eitra cancellos 

 lciipturx. Bortittidoiracitnda eji, quaquis cx vindiftoccupidi- 

 tatcaditpericula. Qiiopcrtinent illi ,qui ad ducllum fcu tc- 

 meraiiam,4yvo««^;i'a# fefe prouocant. j. ^-picurei ^ ferrei illi 

 hemines ; qui iudicia Dei, vt funt terr.^ motus, fulmina,& in- 

 midationes conteranunt, Qualcs fucrunt rcx Salmoneus & 

 Mcrbathus , qui pontem .xneum fuperinduxcrunt , & in illo 

 bruta fulmina cxcitarunt tonante ccelo. Item illi qni murrem 

 ideo r.on metuttnt , qtiiii p'rfitap>m hi\bent,mimam vna cum cor- 

 fare perire j cumf)] mortem ideo non metuant ,cu6d fciant 

 jllam elTeportum malorum & portam cccVi.^. 'gnaulfuci ; & 

 afini qui non laborant in vocatione lua : quos Plato e repubi. 

 ciicicndos clTc docuit. 



XII. Non/ttnt fortes dicefiJ/ , ejnl fbi mortem con- 

 Jiifcum j cum vel patrlar» iunem , vel taclio ' 

 hnim vitit mortem oppetant vt viia 

 feliciore frnmtur^ 



REfp. Multi cum legerent libros Platonis de immovtali- 

 tate anima;,ftatim fibi mortem con(ciuerunt,vt felicita- 

 tc SEterna frui pofTcnt Sed fciendum ell , non eflc facienda 

 mala vt euenianc bona. Malum autem eft fibiipfi manus in- 

 fetre : quia eft: contra natutam , fuara ipfius carncm odio ha- 

 berc > & contra oftauum decalogi prjEccptum, vitam libi eti- 

 perc , cuius dominus eft folus Deus : ita vt refte dixcrit Py- 

 thagoras , non licctc nobis iiduiTu imperatoris e ftatione no- 

 ftra decedere. Ad fummam : AuiJjjwe^anon ell fortitudo, fcd 

 impatientia:vt,Cato non fuit fortis,qui3 non potuit fcrre res 

 aduerfas : Lucretia non fuic fortis , quia non potuit ferrc ini- 

 quam populi de fc fufpicionem : Curtiusnon fuitfortis,quia 

 credidit Diabolo quempucabateffe Deum:virf;incs Lemnis, 

 qua: fcipfas fufpendcrunt nuUa certa de causa ,non fuerunt 

 fortcs : Pelagia virgo,quje fc dcdit pra:cipitem . metuens ne a 

 carnificibus conftupraretur , pcccauit in modo tutelaf. Idem 

 iudicium efto de honoratirtima foEmina Digna.qux ciira At- 

 tila occupalTet Aquileiam, ex altillima turri fc pra:cipicauit, 

 ne a Barbaris coriumperetur. Quod attinetad Simfonem & 

 lonam, alia ibi cft ratio. Nani illc impullus a Spiricu fanfto 

 feipfum intcremit , vt etTct hoc modo typus mortisChrifti, 

 qua infeinales Philift«i funt deleci : hic videns volnntatem 

 Dei, in mare fc abiici iuflTit. Vide Polanii»' in Syntag.thed. tib. 

 •vLt. cap.itf. Hicqusritur, Anpoena in au7f<fov»;!e£ihm ciuili- 

 bus drcreta ad orr.nes prorrifcue fit extendend.1 ? Neg. Nam in- 

 tereft qua ex causaquis fibi mortem confciuerit,morbine vi, 

 dcftitutus teflo mcntis vfu,anver6 ex defperatione , qux 

 cxiftit vel ei conf cicntia fcelcrum , vcl ex mctupocna:, vcl 

 dcnique ex dolore o b amiflioncm lucri fperati.vcl ob percuf- 

 fionem damni inrpeiati , qualis iropatientia in flagcllatores 

 vini&aiinona: cadcre folet. 



■XIII. Fortitado moderatur dlfidentium in afper^ , ^ 

 cpnfidemiam prof^erii rebtu 



Clceroni dicitur maglritudo animi, aliis firmitas animi,& 

 vulgo finitur modetatio animi in vtraquefortuna.Haec 

 igitut aiiimum, vbi dceft, addit,vbi vero adeft,frenat & tem- 

 per.Tt,nc fcilicecinrebus aduerfisfu timidus , necin fecundis 

 tumidus. Ncc folum armat virum , vt ait Plato, aduetfus ti- 

 mores , pugnas, & dolores , fed etiam aduerfus blanditias & 

 voluptates. De hac Cicero ait : Eft fortitudinis proprii.im,ni- 

 hil cxtimefccre,omnia humana defpiccre,ni1iilquodhomini 

 accidcre pofTit, intolerandnm pucare. Ideo vir fortis compa- 

 ratut palmx. Vtenim palmac lamus impofito onere nonde- 

 flcctiturinterram cacterarum arborum more , fcd rcraittun- 

 tui, & vltioaducrfusfarcinx pondus fefe erigit^ita viri fortis 

 anmius , quo plus pt cmitur , quoque magis feruit foKuna:, 



hoc eft ercftior , vt ait Plinius. Appoflti igitur Bcrnhardus: 

 Non eft vir fortis,cui non crefcit animus in ipsii rcrum dilfi- 

 cultate. Itaquc vox Craftini fortirtimacft , Faciam Impcra- 

 tor,vtaut viuoautmortuogratiasagat. Atque hxccftilla 

 vis,qux antiquitus per Hcdoris Tioiani hcroicum impctutn 

 fuic fignificata. 



XIV. Fortitudo affe£lum irafeibilemmodera- 

 tur & componit. 



CVm hoc videntur pugnare Ifta diifla : Ira eft calcar & cos 

 fortitudinis:Vis iraicens c(t fortitudinis famula & fa- 

 tclles. HincVirgilius : Vim fufcitat ira. Scd hic cftfcnfus 

 iftorum diftorum : Fortis itafcicur,vt propellat mala. Et hsc 

 diciturira ofHcij. 



X V. Fortitudo nulla tft finefiducia & conflantia. 



Flducia bonarum rerum fpc animum in malis etigit. Eft 

 cnimprifagitio quccdam futurs profperitatis,&a virtu- 

 te , non a petulantia proccdere dcbet. Hsec forti adfert (pem 

 rcrumfuturarum,&ertprimafortitudinispars.Spcs enim , vt 

 Philo ait,eftprincipium bonorum parandorura,& hanc natiu 

 raquafiianitorem in foi;ibuscollocauit,intus caiteras virtu- 

 tes regias quas adire nc mo poteft,nifi prius hanc demeruci it. 

 Ideo Euripides vult fapientis vitam femperin fpe eflc.Et Spi- 

 ritus S. fortitudinem collocat in filentio & fpe. Conftancia 

 facic,ycin fuftinendis rebus perfeucremns , animumquein- 

 uidlum rctineamus mcmores iftius Virgiliani ; 

 Tu nc cede malii , fei contra audentior ito, 



XVI. Fortitttdoin gradu e.vcellenti dicitw 



mttgnanimitas . 



HJ£.c fplendida illa virtus , qusc in bcllo, in foro, in diul- 

 tiarum, in lautiorisfortuna:,in rcrum aduerfarum,mor- 

 tifque adeo ipfius contempcu elucec. Hxc facic vc maiores 

 faepenumero res confiliis quam aiiimis geramus Ha:c facic,vt 

 nullus honor deponcc nos dciiciat Hsec facit,vcdiuiciiscoU 

 Jum non fubmittamus. Vnde Scnrcainquit : Magnanimusia 

 diuiciis paupcr eft. Memineris , hic magnanimicacis vocabu- 

 lum ftricfic? quoque fumi , atque ita refpicerc honorcm emi- 

 nentcm. Vidc paulo ante fa/». ii. - 



XVII. Fortis non eji, e]ui a moJlibus & tffs' 



minatii fe laudari vatitur. 



QCit enim de fadis fortibus red^ iudicare folos fortes. 



XVIII, Fortis non merccde conducitur vti mercena- 

 rit*4 : non ira flimulatur , t/tfera : nonjpe lucri accen- 

 ditur , vt mercator : non dejperatione impellitur , vt 

 uvtoxetfiti: non infcim periculum adit , vtviator:fd 

 in Jpecuta poftwprospicit cafu futuros drfcopulos. 



XIX. Fortitudo declinat aduerfa , fihonefte 

 fieri pojjit. 



FOrtis igitur non eft , qui pcriculis petulanti aufu caput 

 obiicitfuum tanquam clypeum Aiacis & Gorgonis ca- 

 puc. Nara forcicudo eft vircus dolorcm red^ fcrendi, adeo- 

 que non inducic ciiajS-itiriaii Stoicam , qus ex homine facit 

 truncum. 



X X. Fortitudini robur acfirmitoi corporis infiruit. 



NOnigiturviri boni ccnfendifunc ,qui firmitatem cor- 

 poris vino , Venerc , & omnino vita inordinata cor- 

 rumpunt. 



XXI. Pattentia comite fortts emnes rerum difficul- 

 tates vincit, (jr in aduerfs triumphat. 



NOuit enim cum Seneca,qu6d ad hoc faetamentum ad- 

 afti fumus^ferre mortalia,ncc perturbarihis qux vita- 

 rc noftra:poteftatis noneft ,optimumqueD £ v m , quo au- 

 thorecundiaproueniunt, (ine muimuratione comitari. Scic 

 cum eodem Seneca, calamitates elfe virtutis occafioncs. Sta» 

 tuit eodem ftatU' nte, nihil efie infelicius eo , cuinihilvn» 

 quam aduerfi venit. Cogitat illud Plauti: Animus squus eft 

 optimum a:rumns condimentum Inexilio floret foitis , & 

 ftatuic pattiam efTe vbi bene eft. Et cum Plucarcho fentit 

 fc plantam elTe, non terri infixam aut immobilcm , fcd cce- 

 leflem & ad caclum conuerfam. Et licec fic a coenatis fiue 

 amicis feiandus, a feipfo tamen nunquam feiuneitur , De<5- 

 que feropereft coniunftiffimus. Inpaupertatelstus eft. Scit 



enip3i 



Fortitu- 

 dmis co* 

 mitcs. 



Forticudo 

 & magna- 

 niniitasvc 

 di/fecant? 



Vir fortis 

 vt fe gc- 

 lac circa 



laudem^ 



Viri for- 

 lis defcri- 

 pcio. 



Roburin; 

 fcruit 

 fortitudi- 

 ni. 



Munia vi« 

 ri fortis 

 qua ? 



