Ethica: Cap. XXVI. 



97 



fcabercopcarct.quantus illiccfroc granorum^rcfpondicZopy» 

 rorum.Zopvrus autcni cr.-it virbonus,£: D.ino amicus.ADAG. 

 Ncquc nuili lis amiciis,nc4uc multls: Amicorum omuia com- 

 munia : Amicus alter iplc; Aiiiicus maj^is ncccllariiis qnain 

 ignis & aqaa:Vbi amici.ibi opcs-.Vlquc n\ ."vras amicus : Syn- 

 crctilhiusiFelicium multi coi;nati:In cculis,linu,&capitctcr- 

 rc:Tcmpus arguit amicum: Amicus ccrtus in re inccrt.i ccrni- 

 turiHunc dic amicuni,cum quo niodium raiis.comcclllli: Ami 

 ckias immortales cllc oportct : Grati.c nuiix : OU.c ainii-itia: 

 Amici vctcrc$,vina veteia,vctus aurum. S i M i l- Amicitia 

 cfl Ibl.fal , conJimcntum, ncdlar,& alcxipliarniacum vitx-.in 

 primis alBivfl.c.Amicuscll tiicfauru-^.diniidium anim.T,aiiima: 

 cudos.vna anima in liuobusccrporibus Exemp lacob & Ra- 

 chel,Ionathan& Dauid.Hiran &: .Salonio,Chrifl:us & lohan- 

 rcs:Hcfculcs&Thclcus, Hcrcules & Ncftor,Thcfcus & Pi- 

 rithous, Achatcs & j4incas, Damon & Pythias, L.Lucullus&' 

 Ciccro,Horatius& Mocccnas.Hi frogl.i. Cana ,r3tioac li- 

 <lclitatis& oHici). t.Sal , rationc durationis. ^.Co^fna fnyniiz 

 ni»lH?Knicu cr«/»//»,ratione mutui vinculi &fruftus ^.'■'ociln 

 ■vicifimporreila^f.DrxtraporicH.i.Hirundoediymholatn ami- 

 ci ingrati & inatilis. -A p o l o g v s. PuUus hirundinis qu.r- 

 fierat fibi amafium turdum. At matcr hirundinis increpabac, 

 aieiis : Tu mca filia vcr, illc bruinam fequitur. 



E M B L E M A. 



/lrentemfinie,nudam quoq. frondibtis vlmum 



Coirflexa cfl viridi -viris opaca comii : 

 u^£ncfiitqj vices natHrs,(^£rata paren:! 



Ofjirij reddit mulua iitra fui. 

 Ixemploij, monet tales nos qiiirert amicos, 



S^os neq^ difinngatfocderefiwma dies. 

 Breuitcr fic : 

 Vtlibet arenti vitU ta/nen lnret in -vlmo : 



Sic qiioq^ po^ morlemfidm amicut amat. 



C A P V T XX VI. 

 De Veracitate. 



P R ^ C 



E P T A. 



^>|5 I D I M V s probitatcm coiiiun61:.im , qna; 

 pr.Tcipue regic affeiStum intenuim : iam vi- 

 debimus probitatem coniuniflam, qux prx- 

 cipuc regic figna afFedus externa ; fcrmonem icil. & 

 geftum. 



Sermo eft proferenduSjVel non. 



Sermoncm proferendum regunt Vcraciras & Eu- 

 lalia feu lucunditas lermonis:non proferendum regic 

 Taciturnitas. 



Vcraciras eft,qua quis ftudet dicere id quod res eft. 

 .Atquehec dicitnrventtt6 pra^ica,iju£ conjijtit inxcjiti- 

 tione rationii ad itppetitnm :JicHt verltits theorecica feti 

 f^eculmm in conformitate intelleEli^ ad res ipfu. Hnic 

 igntir virtuti reElh fnbiicitHr Docilitas , per cjuam vc- 

 ■ f^trn flndemui intelligere:& Ca.ndor:, juifacit vtinatnne 

 dicamiu cjuod res efl. 



Ei opponitur in exccftii mend.icium augens : in 

 defeiftu mendacium minuens. Hitc pertinent ornnia 

 mendaci.i:vt pirfidi^,perinriim,calumniaidetraSlio,dela- 

 tic;iuiiantia,ajfent.itio,comitium,£C]iii!tocatio,(^c. 



R E G V L ^. 



Veracitas I. f^tracitatii efifermonem cum intetle8lu,& inteBeiltim 

 cum rebm conjormare, 



VEracitascft orationis conuenientia cummentis fcnten- 

 tia.Hinc dicitur:Vu bonus cor fuumgcricin lingua.Di- 

 citurali.'i'i veiitaspraftica , ad difFcrentiam veritatis theore- 

 tici fcu logic.c, qux cft congruentia mcntis cum rebus ipfis. 

 De hac virtute ait Comicus: 



Ha <d ar:e tantampiclor vUrri nffequi 

 Stcituariufve pulcloritudinem queat 

 Tantum (^ decorum,veritatti quanttim efl 



Splendor,^c. 



Ideo Pythagoras interrogatus ,quid Deo fimile faccrenc 

 homincs ? Cuni vericatcm excrcent ,rcfpondit. Ideo etiam 

 -^gvptiorum regcs veritacis imaginem iudicibus a coUo fuf- 

 penfamfingebant. Nos illamfulpcndamus acoUo cuiuilibec 

 tiominis. Omnibus cnim hafc virtus e:i: fingulari ornamenco. 

 Requiiiturautemvt nou folum fcrmo conFormis fit intelle- 

 ftui, fed ctiam vt intelludus conformctur ipfis rcbus. Nam 

 poccft aliquis conforma^ fcrmonem cum intclledu , & ca- 

 Tom.lli. 



mcn inentiri:vC fi quisdicac ex animi fontentia.pargatoriuir, 

 cllc.Kt rurfus aliquis potcft fcrmoncm cofoimurc cuni rc.ac- 

 quc ita vcrumdiccrc Logicc;& tanicn mcnciri Ethice,feufer- 

 moncm non conformarc mcnti lux : vt li quis dicat , anti^o- 

 dcscllcquos ellcnon crcdit.Et lioc cll nicndaciuni Diabo- 

 licuin.Qiio vicio fe polluic illc l'.ipa,qal cum auicoiaiu acci- 

 uuiii moiiftrarcc Cardinali cuidaiii,dixit!: H.is opcs noSis pc- 

 pcrit tabula dc Chrillo- Hic ctiam obfciua,pollc viium ho- 

 num tallum dtccre, & taincn non mcntiii : vc fi quis non aG- 

 lcrtiuc , (ed hiftoricc cx ore alterius commcmorcc , quod ab 

 iplo liabccur pro vcro,cuni fic falfum. Nam mcniiii dicitur, 

 qui cnuntiat dcrc aliccr, quam rcm fc liaocrc fciuit : i:aqiic 

 qui mcntituc, ipfc non fallitur , fcd altetuni fallcrc tonacur: 

 qui vcro mcndacium dicit, ipfc fallitur fallusab alio. RcCfl^ 

 igitur GcUius: Vii bonus prxftarcdcbct nc mcntiatur , piu- 

 dcns,ne mendacium dicat,fcil.exotc altcrius. 



1 1. (■''rracitas efl,vtl or/ine vernm,velpartem veri dicere. 



/"^M iL- vcrum diccndum cft,quando gloria Dei & falus 

 * .•" publiva hoc poftalant. Pars vcri diccuda clt,quando & 

 g!ori.,'Dci, Sc iahv. tiSm publica tum priaata indifcrimcn ad- 

 ducitur intempi:ftiuaomnis vcnjpiolacione. Excmpluinhu- 

 iusprudeiitixhabcmus inobftetiicibns, Exar^.i. qu.x pirteui 

 vcridicebant Pharaoni,atquc ita Sc tyranno fatisfacicbanc, Sc 

 dcpopulo Dei benc mjrebantur. 



1 1 1. Veracitas efl officiofa & ing.niofd, 



O~ficiofa : qui.i fic docet ptoferre quod rcs efl , nd proxi- 

 muslajdatar. in^rn oj.,:<:^\x,a. ikpu dicit omnc fcu cotum 

 vcrani,quandopoteftaIiisfatisfacere,fidicat paitcln veri.So- 

 ]ct enim Dcui lic regere aniiiios holtium , vcacquiefcanc fi 

 quisdicat parccm vt.ri,)axcaregul3m,A Deo elt vcrunque,vc- 

 ritas iuris, &commoditasl"a.ll;i. iic oiiftctiices '-xod. i. dixe- 

 runc parteni veri Hlnc regu-la : Non ccncmur fempcr omne 

 vcrum diccrc,fimaxim^ccncamurpaicem v.ridicert.Sic cuin 

 Athanafius tagcrct tyiannidcui ,'VriaiiO' um,& hi ipfuin infc- 

 qucrentar , faclum cft diuinitus . vt cjmba ■ thanafii fc ot)- 

 ucrcercc,& Arrianisobuiam irctTuni ho les quarruut ex ipfo: 

 Num hic vidifti Athanafiuni pr.vtciucftum?Refpondet Aclia- 

 nafius:Modb huc ibat.Hic Athanafius dixic partem veii.qtibd 

 lciliccc hucieric,kd non dixicomne vcium , quod huccjuo- 

 quc rcdi;ric.Hac ctiaro pcrcincc diftindiio fimulacioai.squbd 

 aliafit elfcdam prad;nti;c , alla Ipccies incndaci;. Piioris 

 excmplaplurimafunc io miiicia , vc fi quis limulet ic hacitcr 

 futccpturam,& poftcaalib flcCtat,vchoft:m aggrediacur.Po- 

 fterior dcfinicur mendax affirmacio, ficuc diiiimulacio defiai- 

 tur mendax uegacio.Hic auccm opus eft cauco,nc cum lelui- 

 cis toueamus arccm a;quiuocacionis , cjua dicunc , innu.neta 

 peccaca pofle cuicari , fi quis nempe' iutcrroganci rcfpondeat 

 cum aliqua fubiucellciflionc fcu cacita correCtionc : vt (\ quis 

 peteucipccuniara vcl libruinrefpondeac, noii habeo . fubiu- 

 cclligendo caineu:ita non habco vc ccnear tibi diccrc , prx- 

 ftare &manifcftarc,vel vc cibi dem.Sic fi quis incerrogecur a 

 magiftracunon iufte procedente, potcft vti x4uiuocatione,& 

 rcfpondere non fecundum iadicis mentcm , fcd fecundunr 

 faain intentionem.Ita f\ crimcn omnino cftocculcum,dequo 

 quis intcrrogatur,tam arquiuocatione vti potcrit rcfpondcu- 

 do,uclcio:in[clligendo tamen intra fe , vt dicam cibi, vel re- 

 fp5dcndo:aon fcci,intcl!igendo intrafc:Nunc aoii feci.Hanc 

 a:quiuecacionis arcem vocanc bonam prudenciam,& pruden- 

 ccm dcfcnfionem , doccncque , scqu.iuocacionem pofiTc ipfos 

 cucri in giauifllmis caufis Ideo Marcinus Nauarrus Icfuica 

 fcripfic totum tradlacuin de xquiuocationibus in grariam II- 

 luftriiriinx,vtait,focictatis Iefa:in quo ait h.mcdodrinara da 

 iqaiuocationibus fandari in i!lo inilgni fadto magni illius 

 patriarchx Francifci,quiintertogatusa liiSoubiis homicidani 

 pcrlcquentibus,an illac , vbi S.Francifcus erac,calis hoinicida 

 cranliflec,immillis manibus iatiainanicas refpoadit:Hac non 

 tianfiuic ; lubintclligendo cacitc contra coinmunemincclli- 

 genciam,n5 tranfifle per illas manicas.Ec lefuita .Syluauus in 

 (ua {'hilippica aic : jtquiuocacione vti & audicncem dccipcre 

 liccc. Anae,aic, cgo obligatus lum cuiquc rogaaici refpondere 

 adinencein?Quis meomniumdebitorem fccitrRurfusaicNa- 

 uairus,fe maximo cumprimis pnncipi abhorrenti adiffimuia-' 

 tionibus, & ab illo apophthegmate: ; ui i.efcir dnl.niulare.ne- 

 feitregndre; no finefruiilurcfpondiflre.bonam & vtilcm hanc 

 fimulandi & diffimulandi artemeflc. Harccftdoiirina lefui- 

 tatum,qu3e fi obtinear, contraiftus nulli potcrunc firmari, nec 

 focictas hamana confillere :qaaj maximam partem conhllic 

 in ingenuaretiionfione, data adquxftionem ingenuam.Nam 

 fiue a:quiuocatio contingat ex diucrsa verbi (rgnlficatione, 

 fiue ex diuersa inccncione intetroi^atis & refpodcnri? , fcmper 

 cft medacium. Cti.m enim aliq.iis interrogac, auc fupcrior eft, 

 aucpar , aucintcrior. Si fupcrior, dcbecaripfihonor, qui nul- 

 lus apparet in iquiuocatione Si par vel bono qa.vric animo, 

 vc! malo.Si bono,dcbcmus ipfi hoc officiam,vc rerpondcainus 

 quod rcs eftcfi malo, non cenemur ipfi refpondcre. Si iafcrior 



1 3 qua! 



Vcr.TcitoS 



vc Itltll- 



net iii Ji-p. 

 ftioneve- 

 ri> 



Veraclta» 

 qujlis ? 



