98 



Encyclop^dia^ Lib. X X L 



Quot mo» 

 dis viore- 

 tur fix- I 

 cepta ve- 



quarat.tcnemuf ipfi dueflc lefpondcre.fi hoc faeiat ad ipfias 

 sdificacioncro.Simus itaque memorcs illius quod c(t ad £//.. 

 4. Depofito omni mcndacio loqaimini vcri»accm , vnulquU- 

 que cum pioximo luo. 



1 V. CUjfes iUortim , f «« l^>'c delmqHmt, fmt 

 numsfo vndecirn. 



1. r*Oph!(lt; qm laborant tgnorantia praus difpofitionis, 



C^hoc cft, cx malitii aliquid negant.quique loquuntu». .: 

 fcribunt contra confcicntia. Huc pcttinet difhnftio Theolo- 

 «^i^quod alius fit Tlieologus gloruic,ahu5 crucis.Huius etmm 

 foci funt difputatores, qui vcnti & oftentationis cauK^a in 

 ytramquc partem difputaiit , noa a»tem^exercUij gratia , vt 

 ncmpc vcritas eruatar. 1. lefuit&i qui data opera ambigu^ lo- 

 quuntur vtalios circumucniant, hSc in panc imitati Apolli- 

 ncm , qui di(Sus cR A)|('«{ , quod ambigua rcddctet rcfponfa: 

 vtcum Athenicnfibus cxercitum in Sicrliam raiflliris, author 

 cfll-t vtadhibcrcnt faccrdotem wjj/«* , quomonebantur vt 

 quicfccrent. ^.MachiaueUtfixyfiiipolitfci, qui hic axiemata 

 tflitchiauelU defeTtdunt ■■ rrincepsqui fapicntiae{lprxditus,de- 

 bet ea promifTa vitate, quae fuis commodis forc contraria vi- 

 dct. Itcm : cum principis magnireferat belluinum ingenhim 

 fcitc inducre , &c vulpis- & leonis mores aiTunTendi erunt. 

 4. Hiflorici, qui abrepti afftciibtu , ■virtutes fui. nationii extigge- 

 r.rntfVii/ji. vero exienuant : contra virtuffs aliarum nationum 

 extcniiant,7itia vcro exajgeran!:;qualis fuit Bodinu3. ^.foi- 

 ti ^oratores , qul mmdiicia lenocinijs verhorum fucare folent. 

 ir. i^eritatis parcipromi feu mcndaces ; qui hoc l-u-crantur.vt ciim 

 veradixerintiiUis nt>n credatur.Hicnotentur duo iira:Tcnue 

 efl mcnrfacium , pcllucet fi diligentcr infpexcris. Itcm : Ca- 

 lidummendacium cft optijnum. 7. PaRcresiUi, v^uospropheta 

 iiocai canes ■mutos , feu ajlhmaticos ; qut propter faci um dena- 

 rium (vt vulgo loquimcaT) non adhibent paFrkcfiam. S.Adu- 

 latores aiti pal'im bl.indiumiir , clam ,fioccafio efi,ffigidam fuh' 

 flfii/f fiijfundunt , vt PLnttio ait. De his vfurpari potcftillad. 

 pcouerbium Hcbrrcorum : 



Vox eft 'acobi , mantu efi immanli Efaui. 



Hi elcganterdieuncur parafiti ; quiaveluti mutesfemper 

 eduntalienum cibum Sc nunquam fiunt Cituri, idcoque fcm- 

 pcr vcnduntblanditias,quxfuntmcllcuslaqucus.Hincpara- 

 £tus Plautinus ait:Famcm fiiillc fufpicor m.Ttrcm mihi. Nam 

 poftquam natus fum,fatur nunquam fui. Talis fuit Martiaiis 

 «|ui Domitiano fic applaudit : 



EdiHum dominiVeiq, noslri. 

 Aliter erant animati prifci Latini qui adeo candidi fuctunr, 

 vt inde natiim fit prouerbium : to/we /0^««, ideft candi^e. 

 Hucpcrtinent delatores:conttaquosvt& adulatores.vttuta 

 «flet innocentia,Iuftinianus lcgibusfuis cauit.Noucll. con- 

 flit. IJ.&Z6 Laudantur etiaTO Impp. Pertinax &Tiaianus, 

 quodadulatorcs & calumniatorcs, qnibus apudDomitianumr 

 Jocus fuerat , ciuitate cxpulerint. Princeps qui delatores non 

 caftigat,irritat,ait Suetonius. 9. fiypocritis^yil dant fme corde 

 manus, quiquc profcrunt vcrbahonoris,quodvitium in aula 

 nimis qnam familiare eft : quade rc notetur eleganscolb- 

 quiuraquatuorfratrum-, quorum primus ait: 



/f iw opensSy vttam,forniamt}, impendimin tmltt. 

 Secundusquxrit: 

 tnmiapro meritif qui retrihuta puiitr ? 

 Tcrtius refpondet : 

 AuU dedit nobis rcfcripta notatapapyro, 

 Quartus addit : 

 'Etftne corde manu-s, ^ fine-vocefonos. 



1 o- CalumniMorts; quibus hic thcfaurus in Irngua fitBs , vr 

 qu.xftui habeant male loqui mclioribus. Quorum viua ima- 

 go hxc eft:Si quis ftudct humilitati,illi dicunt,Hypocrita eft: 

 fi recreationi.Gulofus eft : fi p.itientiae^Timidus eft:fi iuftitias, 

 Imnatiens eft:fi fimplicitati.Fatuus cft:fi ptudentix,Verfipel- 

 lis (;ft:fi re!igioni,Singularis clhfi fociecati,Secularis eft:fi pa- 

 ci,Di(runuIator eft:fi vtilitatialiorum , Curiofus cft. Huiuf- 

 modi homines odio extremo profecimis cft Auguftus Gaifai, 

 quimcnfi fu.B infcripfiflefertur hocdiftichon : 

 Sluifquis amat diiiii abfentHin rodere vitam, 

 Hanc Tnenfnm vetitam neiierlt ejfefibi. 



II. Slnitemereifirant , immemores illiusquod Pythagoras 

 ait : 7s» cf!f^t AcH : itcm iftius, fin jbOjitiz."? 'iuvue. Debcbant ifti 

 cogitarcquodiuramcntum fit inuocatioDci , vtfitteftis vo- 

 luntatis noftrs quod non velimus fallere,petamufquc vt ille 

 fallentcspuniat , atqae itainhanc pa:nam nos obligemus. 

 Huc referiIlos,q!ii pcrierant. Peierarc autem eft falfum iu- 

 rare, &fallerecredentem iuramento.Abominabilis autcmeft 

 Cicetonis fenjentia, quiaffirmat, falfum iurare non cfie pe- 

 icrare , fcdquod ex animi fententia iaraucris quod verbis 

 concipicur,id non facere pcriurumefle.o^r. ;.ciimduplicino- 

 mine pcriurus fiat , aliud oratione prof ;rcns iurando , alind 

 mente celans : quod a Flatone fuo 1 1. de II. dilcerc poterant; 

 quiait,fiaudulcntttmiuramcntum.a diis puniri,& non dicen- 

 tis , fed audicntis gra*ia orationemprofciii. Nara ittfiuian- 



dum non eius , qul fc obflrinxit iuraniento , fed eius, cni ob- 

 ftringitur , causa inflitutum. Porro damnamus leuitatem in 

 iuramentis illis forcnfibus.qua: ICti voc.int maliticc :& om- 

 iiino illa qu£c fiunt contra verbum Dei.De his teneatur illuc? 

 Hieronymi:Iuramenta, inquit, tribus modis foluuntur & ir- 

 rita fiunt : primo cirm quis male iur.it , fecundo cum incautc, 

 tcrtso fipucri. Ecce, inquitlGdorus, quod iuramenca illicita 

 laudabiliter foluantur, &damHabilitcrferuentur. Tale fuie 

 iuramenturaHcrodispra:ftitumfaltatrici, W«<r^.i4.&Daui- 

 dis de occideado Nabal,i.Rc?-.i5. Qua: iuramcntorum ,ea- 

 dcm votoTumeft ratio. Nimirum vota impoffibilia & inuti- 

 Jia non funt fcnianda:quianondebent effe vinculainiquita- 

 tis IJem iudiciitm de fa:deribus,qua: fi honeftc fint /nita.fer- 

 uanda funt, etiam ethnicis.Quod fi non fcruentnr,Deus g.ca- 

 uiccrpunit perfidiam : vti videre eftex lamentabiliciemplo 

 VJadiflai regis Hungari?,qui cum hortatu luliani legati Pon- 

 tificij ArrHirathi Turcarum imperatori non feruaret feedus, 

 quod cum ipfo iaierat, & fe & exercitam lcdfifrimmn iu pre- 

 fcntifrimum adduxit difcrimcn. Inita fiquidem pugna tytan- 

 nus incufans perfidiam Chriftianorum , Ha:ccine, inquit, 

 Chrifte funt fosdcra , quxtui pel nomen tuum fanificiura- 

 lunt ; lam tu lefu Chrifte , fi Deus es , vt aiunt, tui Bominis 

 abufum & meas iniurias vlcifcere. Vix ha:c di(fta,& prcelium;, 

 quod ha(fteHUs anceps , inclinate coerit , & Tutcoe pocici ho^ 

 rtium, regis capnt hafti irapofuerunc , & legatum Pontificis, 

 plurimofque viros pr.Eftantcs fuderunt, adeo horribiliter , vc 

 cladcs Vanicnfis prouerbij lococclebrecur. Hoc exemplom 

 fubinde principes intucantHr,& difcaat illam Maximam : Fi- 

 des etiamfeu treuga^vt loquuntur, hofii data non eft 'violanda. Si 

 korti, multo magis legatis.nuntiis , oratoribus , & fecialibus, 

 qui bclli pacifqje ferenda: ius habent , vnde & fecialesfunE 

 di<Si a feresidoiali.is heroldiquafi heroes.vtvult jEneasSyl- 

 uius.Pcrtinet huc illa fcntcntia : .TrfEr/Buf inTriemf iSii^e/itj- 

 Tuj. Atqnehoccft iuvis gcntinm ; quodcft inuiolabile apucl 

 populos non barbaros. Hinclllyiicoriim regina,qu6dlega- 

 tum libcriiis refpondcntem ocGidiflct,grauitcr a Romanis cft 

 Biul(flata, vt auchor cft Polybius. Cxcerum quid (lacucndurK 

 de illo, quod ex Euripidc Ciccro recicat : Lingiia iiir.%ui,mcn- 

 tem iniuratam gero ? Rcfp. Hippolytus apud Euripidcm xe&.i 

 vfus eft hac formula. Nam cum Phxdr.x iuiaffct.fc , quod pe-^ 

 tctct, prjeftaturum , atquc illa inceftam coflfuetudinem pc- 

 tiiifet , irritumiuramcntumreddidit. Vude patct , non le&i. 

 allcgari hoc diiftum ab iis , qui fophifticis iuramcntis fchems 

 &pra:teztum qurerunt. Quibus incalcarc oportet illud Pla-> 

 tonis 11. de LL.Renm linguam facit mens rea.ScA proh dolotS 

 ver^ Lyfandcr dixit , reges iuramentis bidere , nou alitcr ac 

 pueri luduntaftragalis. Denique hicqua:ritur. Qua: forma 

 i .iramenti probanda ? Rcfp.Qu^od propria religionc iuratHsn-i, 

 ei ftandum. Vndc fi ludjcus dextra fuper verba tertij praiccpti 

 pofiia iuiet,item Turca per Alcoranum, ethnicus per louem , 

 ei ftandum. De iute ciuili & canonico iuratut per fanift» 

 Euangelia : vnde Noueli. Confiit. 5-0. ait, «srS^W t «y/ai» 

 tuiiyfiAiiiv o^vuKMf . Sic in ludiciis decurionura & magiftratuuni 

 iuramentis , digitis Euangeliorum libro impofitis luratpr. Iii 

 reliquis iufiurandum prxftatur , digitis duobus ercifHs , his 

 verbis prolatis : Sic me D e v s adiuuet , & fan(fla Euangelia. 

 Romanis fanftiflimum erat iuramentuTn per louem lapidem: 

 quibufdam perSsygiaro paIu-dem:Socrates per anfcrem, Ze- 

 no per capparim, Platoper Themidcm, louem , &Phcebuin, 

 feu Apollinem.Pcr Thcmidem, vt iatelligeretur, qui iaraa- 

 do fallercnt, eos contra fas & ius humanum ac diuinum pec- 

 care. Per loucm , quod cum ille nutu & fulmine omniaccni- 

 «utiat , falso iurantem inultumnon firveret. PcrPhocbiim,ne 

 perfide iurans putaret fe latere. Quid vero > An huiufrnodi 

 formulx fuut probandx , ciim per viiius rcri Dei nomen (\t 

 iurandum > Refp. Tametfi formula: ifts non funt licitae : ta- 

 men quia rcligioncm incutiunt iis , qui pcrfuafum habent fc 

 legitimeiutare, vtiliterinforo admittuntur. Ad hunc locurn 

 Ethicum refcr vatias iuramentorum fpecies : putaiuramea- 

 tum promilforium, affertorium^iudicialc , voluntarium,con- 

 uentionale , necefTarium, iuramcivtam in litem, iuramemum. 

 ealumnias, iuramentummalitii, iuramcntum fupplctorium, 

 deciforiiim, purgatorium, &c. de quibus confule monumeii- 

 ta lurifconfultorora. 



V. Falji crmen ejl imltatioveritatii, dolofafla, 



GRxci elegantcrdicunt, ^ -z&fxoijj^rf? fi>tht u^ok f*tT uir,-' 

 %^t [tlf-iiTi;. Norieli.Confi. ■j^. Committitur autcm fal- 

 fum di(ao',fcriptura, fa(f^o,& vfu.D»So;fi quis dicacfalfum te- 

 fliinoBium,vel cclet veritatem, vel denique corrum.pi lepa- 

 tiatm , ne dicat teftimonium. Atque huiufmodi honio ofFcn- 

 dit Dcuin iudiccm , & proximum. Pro illo imponitut posni- 

 centia, pro ifto infamia inuritur, pro hoc irrogaturpcena pro 

 modo laefionis. Scriptura ; cum vel falfa fcribantur,vel verum 

 expungitur , vcl falfum figillum vfurpatur. VaBo ; cum falfa 

 moneta , meiifura vel pondus cudirur auc vfurpatur. ''/«> A 

 quis vtator falfo inffrumento, vel gerat fcpxo liber® cum fic 



fcvuu.ri, 



Faffi cr."- 

 menijuiii? 



