Ethic^ Cap. XXVII. 



105 



in pronu- 



tiatione 



iermonisi* 



ObieAum 

 £uUiliz. 



tatis.infolcntibus, duris, pcrcgriuis,C) nicis,aifcdatis, tragi- 

 ds, clKatralibus , triuialibus. 



VIII. Scrmonit cmcepti pronuntiatio dcbet tjfe 

 tempejiiita, &fono decenti praMta^ 



TEmpcftatiua cnuntiatio cft, c[ux adfcrt comniocluin au- 

 fculcanti,noa tadiuiii, molcitiam.pudorcm; vel iraciiii- 

 tliam procreat : quarquc ciiiciu coiiciliacgratiam ,non (ulpi- 

 cioncm vel prxiudicium paiit. Deccns & congtuus fonus, 

 Grarcis iz-Titjj-va, fpcc^^atui in gcncrc.vcl in fpccic. Ingencre, 

 nc vox fit grauilTima vcl acutillima > fed modeiata. In fpccie 

 pronuntiatlo dcbct clfe contormjs rcbus & afFcdibus. AtqUc 

 hxc eft mcthodus, quam Cl. Althufus obfcruat in priiiia 

 Etiiiccs gcneralis(vt illc vocat ) paitc. Nos hoc loco agimus 

 tantum dc fcrmonis iucunditate , quae docet vcra proferre 

 appofitc, rationc cbiccli, quantitatis,& qualitatis. 



I X. Obieiium Eulalia efl id quod tempeftiue dicitur. 



ESt autem tempeftiuaoratio,qu« profert res perfonis, lo- 

 co,S:tempori conuenientcs. Intempeftiuum igitur eft 

 commemorarc rcs odiofas, qux audicntcm vulneianr: rcci- 

 tarchiftotias mclanchoiicas & tragicas ccmpore Ixtitia: pu- 

 blicae : interrumpcre aliorum fcrmones ex infatiabili dicendi 

 ingluuie , cum inter diccntem & audientem fymmetria cflc 

 debeat. Rifus etiam multus, folutus ,& effufuseftingratus: 

 itcmreprchenfio indecora & inciuilis , &dcniquenon con- 

 ueniens loco , vt fi quis in aula dilTcrat de rcbus ad ftudia 

 pcjtinentibus. 



feulalia X. Etilalla ejmntitatem verbortm commenfurat necejfi- 

 juantica- ^ • ^^- ^ confuetudini loci^ vbi viuunt . 



lem ver- ^ 



boru3i - . ., . , . , 



apte nic "VTAmprinio vir bonus hoc lui oftici) clle vidcr,vtrcs 



f"rtt, 4Jx fufficicnter proponatur & exponatut : deinde dcfpicir, 



ne extrahat fcrmonem vltra rempus,quod iu aliquo loco 

 folet obferuaii. 



Xivomo- ^ I- Eulalia ^ualitatem fermonii rejpicie ratione inHrn- 

 ■io Euh- mentorum fitiorcianorum pronHntiationii, 



^jgt, rattone rnodt , & ptrjonarum. 



1. oreaiia f^^Saia vock ita conformat , vt vOx non (it acutilTima, 

 ^roniin- V^necgrauiilima, fed mafcuri & fuauis.Cum hac fuauita- 

 tiiciaiiis? tc pugnant iftavitia. i. Voce nimis clamosa& ftcntorealo- 

 qui. 1. Nirais dertiifse loqui , vc non audiaris : quo p^rtinet 

 mutfitatio , fufurrus , fupprefFio loquclx in gutcure, reforbi- 

 tio vltimarum fyllabarum. j. Vitiofa cantiilatio. 4. Rifus 

 intcr loquendumnimius. y.Simul edere& loqui velle. 6.Af- 

 fcdacio pcculiaris foni incer loquendum. 7. Vicia pronun- 

 tiacionis ratione licerarum : qualia func ' ahdeicifmM , qui eft 

 impoccncia fonandi liceram R, vc pellucidurn , pro perluci- 

 dum ; Valefius, pro Valerius : lotacifmm, quo literx cognacx 

 mucantur, vt pro iecit, gecic ; o,pro a : Pfellifmtu , qui eft im- 

 pocentiapronunciandi literam S, vnde h\x(i iTraulifimtci leu 

 - Battarifmti!, qui efticeracio fyllabx,vcpro caue,cacaue ; pro 

 Tullius, Tutulliussquod vitium etiam dicitur Titubantia & 

 fMyt>.xXi'a. : Bnttologia, cum inanitcr repctuncur vocabula cum 

 Batto, vt erant fub montibus,fub montibus : KeiAo^^tia, qua 

 tox^velut e cauo fpecu atquc oris receifu rcfonat: 'l-^nii},;, 

 exilitas ^ anruf/ia , qua vox labiif femiclufis promitur , cui 

 vitiocontrariuseft PUii,ifmiti ,cum ok plus fatis patulo & 

 diduiflis faucibus fenno profcrtur, fono pinguiore & cralfio- 

 re, ('>'//H,7)iri!n«V;/;(»»,quandofonusper nafum potius erum- 

 pit , quam peros; vndc tales homines dicuntur coruicincs: 

 Gargarifmiis , cinn fcrmonis tenor quafi inrctciditur rudu 

 quodam, finguItu,crepicu,ttridore,fibilo,gemicu,fcreacu,tufri 

 S.iiiodiMn ^'^' riluiiitcr loquenHum. Q_uod Mm^tzA modnm loquendi, 

 loqutnJi? Eulali.i docet loqui przmcditate , ne lingua prxcurrat mcn- 

 " tcm :iccni cummora qu.idam articulati; linguadcnique & 

 dialcclo vfitata , minimeque afFcdata. Hinc Ethici monent, 

 pronuntiacionemelfe formandam fccudum morem patrium: 

 quod valde inciuilc fit& iudecorum^afFcft.ire in pronuntia- 

 tioncpetegrinam dialedum, vcputaquandoGermanus Bel- 

 gice,& Bauaius VVeftphaliceloquitur.Plebeius quoquenou 

 morc nobilium & patriciorum, atque aliorum eruditorum 

 hominum prouuntiationem forniaredcbet, neque hi ad con- 

 fuetudincm & morum rufticorum & opificum fuam elocti- 

 tionem inilituere. Verfonm , quibufcum loquimut , Eulalia 

 hunc in modum expendit. Loquimur vel nobifcum , vel cum 

 aliis. Vitiofum cft , fecum ipfo phantaflicc ac ineptc loqui. 

 Loquela cum altero confideratut vel in genere, vel in fpecie. 

 In genere oportet loqui cum alio nonnifi bona ; aperte vel 

 clam,prout res cxigit ; lingua intelligibili,vcrbis vfitatis.fua- 

 uibiis,accommodatis, rerpondencibiTs dignitati rei , non afFc- 

 ftatis, tropicis modetati^ acconucnieutibus, opporcunis, af^ 



j.pcrfo 

 nas? 



fcdum exptimentibuSjConuciiicntibus locoac tcmpori,con-- 



ucnicnti dilfantia ab co cui loquiinur. Non itaquc dcccr pro- 



loqui praua; infufurraiioiiibus & mullitjtionibusalios in ii- 



niltram fuipicioncni adduccie ; loqui lingua pcrcgiin.inua: 



abaliis non intclligitur : loqui vel iciibctc verbisinulicatis, 



antiquatis, nouatis, alpciis.duris, contVagiofis, humilioribus 



ac dignicati rci non icfpondcncibus , cropicis inimodcratis & 



non conucnieutibus, afi-l-aatis,immodcftis , fcuriilibus.afFc- 



t\\x\\\ rci non cxpnmcntibus > non conucnicntibus loco & 



tempori ; & dcniquc lic coUoqui cum altero , vt cum habicu 



noftro concing;imus , latus cius foduimus , cubito vcl digito 



noflro ad aulculacionem ftimulemus. Cxtcriim quod dixi- 



mus, loqucndumeflc atfec^libusaccommodace.id bicuitci fic 



habet. In miferationc vox fit flcbilis , flcxibilis , & plcna. Iw 



iracundia acuta,incitata, & crcbro incidcns. In metu & vcre- 



cundia fonus vocis contraftus , hxfitans & lentus. In dolorc 



grauis, prclfa,fono obduifVa & lacrymabilis. In tifli & Ixtiti^ 



pura & cxultans. In fupplicatione & petitione tcnuis, dcmif- 



fa, flcbilis , humilis,lenis, moUis. In dolore afBifta & tenera. 



Incorrcifione &adinonitione lenis & bcnigiu. In tumultti 



alta & cJamofa.Variain dclectando.ln ollicio defercndo ami- 



ca & fuauis. In minis & correftione af'pcr»,dura,& incitata.In 



diccnda fcntentia vox fitanimi piena. In confetlione & de- 



ptecationc humilis & amica. In calamiti;tc plangcns & picna 



gcmicus. De his videprolixe Linguam Erafmi , & Ciuiicm 



conuerfationem Althufij. 



XII. Eulalia prnfribit modtm in reprehendendo. 



DOcet enim in reprchenfionibus cohfiderare les , & per- 

 fonas. Resdcbetclfe talis,qux repiehenlionem meica- 

 tur. Perfoni hic cft confideranda tum reprehcndcnris , cuni 

 reprchendendi. In perfona reprehcndence requiricur inno- 

 centia, modusiulUis, locus,& cempus Innccentiareprehcn- 

 dentis in eo confiltit,vt ipfc fc excuciac, ne huius vitij, cuius 

 alium arguere v ult,argui pclfit.Nam ita eft,vt Pkuarchus aic: 

 Qu^oium vita turpis clt, ij obiurgandi libcrtatem fibi adi- 

 munc. Quod fi vero ipl"c reprehenfor eft culpx reus,conuenit 

 vt fe quoque culpx mifceat.Modusreprehendcndi ciuilis eft, 

 quando rcprehenfio ficbeneuolc, humanicer, pacernc,fracer- 

 nc,Chriftiane,ex amoiC fidequc fincera,cum fpiritu manfue- 

 tudinis & fympathia,noncupide,&afFeftate,& iTn^ifm^txs^Kiu 

 Huc pertin-ct ifta formula, quaperftringuntur vitiain pcrfo- 

 natcrtij. In primis hicetiam cauendum iis qui obiurgant,nc 

 poft obiurgationem delt:ituant trionitum , neve committanc 

 yt ipfumcontriftent aut propalando vitium , aut irritando 

 alios contraipfum.Ante repreheHfioncmdebemustffecauci, 

 lir reprehenfione y>.vx.j7nx.^i , <^"/f<jf;'a'», poftreprehenfionem 

 amlci. Reprehenfio porrb fiec in loco pciuaco,vel publico,pro 

 qualicate faili. Tempus rcprehcndendi idoneum ccnfecur, 

 quo corrigendus faciliuseftadmiflurusadmonitionem.Hinc 

 refte Sencca: In re aducrsa , inquic , crudelis eft obiurgacio, 

 icem in cbrietatc, ira, furore, & percinacia. Ad perfonam re- 

 prchcndendi quod atcinec defplciendum eft an fic admiffurus 

 correftionem, an polfic xdificari,an ficis quemreprcljendcrc 

 conueniacnoftrx pcrfonx ac vocacioni.Poftquamaucemali- 

 quis reprehcnfus eft,qui non eftdefperatx falucis , muncris 

 ciusefF,fegracum &dociIcm cxhibere. Pfalm. 741. wr/I^.f. 

 Prou.iy.^v.io.c.tp.zy.i'.^ Quod vt eo alacrius faciac , cOnfi- 

 dcrabit bonum admoncntis afFcftum, & amplum admonicio-* 

 nis tiudum & effeclum, fi parueric. 



FLORILEGIVM. 



LINGVA.Sentent. Lingua moderanda & cohi- 

 bcnda. te«(/.iy./oi.5.Hy«/«j. 54. 51,140.141. Pro«.4. to.i i.li. 

 1 3.1 5. 16. 17.18. X 5. 16. 30. /.'(1^.1.3 • e^ 4. Homodomac feram, 

 non domac linguam. Domac leonem , & non frxnac fermo- 

 nem. Domac ipfe, & non domac feipfum. Domac quod cime- 

 bac, nec fe domac. Auguft.t.de verht6 r<orr,in'. Sapiens priuf- 

 quam loquatur, mulca confiderat : quid dicac, cui dicac, quo 

 inloco & ccmpo.e. Amhrof \. ojfir. In omniquoddicicur, ne- 

 cefFe eft, vc caufa, cempus , & ^crfona penfecur , fi Vcrba fen- 

 tencix vcricas roboret. Greg.inmoral.1.6. Scutum fane homi- 

 nibus.eft fermo ,ferropotentius. Phocyl. Audi multa, fcdlo- 

 quere pauca. Bim. Mi) <wii;^ /«AjJ» , Noli feftinarc loquendo. 

 tittac. 



Hcfiod. 



Optimm eft homini, lingui, thefmrm ^ ingens 



Cr/itia, qunpartis menfnrat fingula verhis. 

 Horat.art.poet. 



Vultum verha decent iretiim plena minarum, 



Luden'em lafciua, feuerumferia diHa. ' 



Qualis vnufquifquceft, talia dicit, & taliaopefatUr,& ta- 

 liter viuic. /?>■'/?. 4. Ef^.Opoicec vertari in conuiuio fermones, 

 vc cafticace incegros , ica appecibiles vecuftace. 'Macrob. Satur. 

 Ai. Ap o P H.Thalesfubinde folituseft admoncre,ne icalo- 

 quamur cumaraicis, vt ferirjo in ius nos vpcet. l-aert.l.^. 



iEfopus 



Eulalia 

 modcra- 

 turrcpre- 

 henlionci 



