EthicjE Cap. X X V 1 1 1. 



105 



Ticitur- 

 nitacis 



ojipoiita. 



W e(l,pr.-Efenti loco,tempori,& pcrfonis accommodata : iiuo- 

 <]uc ncc plus loquuiuur quim (Icclc , nec niinus cjuam dccct, 

 &gloria Dei .ncque falus Reip.& Ecciclix cxigit.Qiiaie rar.x: 

 rainenti.r & fpillx ilulticl.e fignum cft.cilm quis oniuibus in- 

 tetro"-antibus , cciam indpicntibus & malltiofis fatistaccrc 

 conatur. Haium rerum conlidcratio, gignecinnobiscautio- 

 nem in diccndo ; qua de re lcgatur liiigua Eralmi : vbi dicit, 

 aliam linguani clfe carnis , id cft , vctcris Adami, aliam Spiri- . 

 tus, )d cft", noui hominis : & rccenfct odo gencra linguarumi 

 hocmodo: i.Eftliiigua Chrifti feu Dci, qua: cft,fobiia,par- 

 ca , & manfucta. i.Lingua Angclorum , qua: profcrt res gra- 

 ues. 3 .JLingua infantuli , qu.v cft hominis fimplicis. ^.Lingua 

 Diaboli ; quilis cft calumniatorum. j .Lingua canis, quac cft 

 korainis impudcntis & Stcnttnis clamofi. 6.Lingu.a hominis; 

 quaquis niliil aliud crcpat nifi hi:mana,vc agroJ,diuitias,&c. 

 7.Lin<rua Babchqua quis litcs fcrit,& fchifmata fouet. S.Lin- 

 ^ua crudica ; quaquis profetc ea, quae fpeftahc ad xdificacio- 

 iieui. 



V I. TacUurrtltati repHgnat in excejJugarrulitai,feH Un- 

 an£ intemperies , in defeElu inhonefiHmJilentiur/i. 



GArrulicas eft,qua homo fic cymbalum ciuitatls,vcl nidus 

 hiiundinis : qualis fuit Therfices apud Homerum. In- 

 honeftum filcntiumeft qiiadiuplcx. i.E.ufticu & indecorum: 

 quale fuic in illo,in quem iaflatum fuit iftud : Nullus,malus, 

 magnus , pifcis. i.Intempcftiuum & impium; cumquis fuo 

 filcntio gioriam D b i , vcl falutem aliorum in difcriracn ad- 

 duci:. ^Hypocricicum ; quale cernitur in iis, qui fingularem 

 rinftimoniam & laudem quxrunt ex filcncio. ^.Coaflum; 

 ciim quis ita tacet , vt malit loqui, fi liceat per fupetioies. 



tjui pri- ^' ^ ^' Cl^Jp^ illorum^ cjui legihm taciturnitatis 



«"'citut cvntrauer.iunt, funt nouemt. 



taiei "'" '• A ^''''■" ^irgtlinni; qui ftrcpunt iiitcr odores, id cft,illi 

 J^\ quos tcnet morbusloqucndi,vt ait Gellius- Hucpc;- 

 tinenc difputacorcs garruli ; qui abfimilcs func difcipulis l'y- 

 thacfotx, quo:um taciturnitas proucrbio locum dcdit : Silen- 

 tium Pychagoricum. Iccni, Q_tiinqucnnium , vcl, vc ali) n:a- 

 lunt, feptcnnium Pythagorx. Hodie fane aliquis Pythagoras 

 bptanduscfict, vcl filcntiarius, vcl dcnique Harpocrates,di- 

 gito qui imper.lret ST. 2. Mtni pifces; Q:\xki» pkirtfcm/m; vci 

 func hominesilli,qui rufticum , &indecoruni,&intempcfti- 

 uum filcncium prx fe fcrunt. Huc pcrtinent muti & morofi 

 conuiux, qui omnibus funt inuifi & fufpefti. Habcntur enim 

 pro fycophancis.qui aliorum vcrba infidiose obfcruanc:cuiuf- 

 modx conuiuia Plutarchus vocat, conuiuia vulpis & gruis. 

 3 . Oratorcs, qitijioi itlacertt in liicsnic ; idcoquc fincm dicendi 

 inuenirc non polfunt; vnde prouetbium : Supra clepfydram 

 diccre.Hidebebant cogitarcilludPlauci:Oracio illamaximiJ 

 odiosc , cum rcm agas,longii>quum loqui. ^.Or:ttores,qui ni- 

 mii hreuiter dicunt ; & abucuucur aureo illo Pindari difto : In 

 bonacausacria vcrba fufliciunt. <j .^icodemit»; ^\ in ore ha- 

 bent illud: Sumus Chriftiam profclfionc, non confcilionc; 

 ideoque rationcm fidei fu.c nunquam rcddunc , nc tnm qui- 

 dcm , cum gloria Dei polhilac. ^.Ejfraiiores/ijilli ca:leliK\ 

 qui fcilicecmargaritas , id eft , myftcria Euangelij obiiciunt 

 porcis, concra mandatum Christi , Macch.y. j.Hypocryts.; 

 qui concinue tacent , propterea quod cxiftiment in concinuo 

 filcntio cultuni De i cire pofitum; quales eiant Pattalorln- 

 chitx,fic di(?ti quod digitum naribus & labiis imponerent. 

 S. Secretarif puhlici ; qui funt pleni riinarum , ncque taccrc 

 polfunt cacenda lccreca. In hos iadlari potcft proutrbium : 

 Doliwn Djmiidum. ^.B:imbiitiones ifli (y BMti; qui loquuntur 

 inania, & eandcm cantilcnara vcl fcptics canunt. Hi abutuii- 

 tur aurco iilo Socratis difto : §«iia tst* ^urjy. 



VIII. Ticere firnpUciter nOn efl meliiti, (jHam lotjui. 



CVm cnim fcrmo fit hominis fcutum & propugnaculum 

 fortiflimum, charadcr animi, rcmcdiil perturbationum, 

 lcuamen curarum, dodlriux & morum magifter, non oportet 

 filcntiuin fimpliciter prxferre fermoni. Intcrira hoc verum 

 cft, quod mclius fit honeftc tacere,quaiTi malc loqui. Hinc 

 taciturnitas dlcitut corona viri.& optimum & tutiflimum ad- 

 miniftrandarum icrum vinCulum, &denique virtus philofo- 

 phi propiia ; quia nimirum fepe tacendo.optime philofopha- 

 inui .- & in thcologicis myftcriis Devm filentio hoiioramuS. 



I X. Incorninentia lingtu efl morhtts turpijftmus , noctns 

 tum nohis, tum vniuerfi focietati. 



DE modcrato lingux vfu extant multx & eruditx adrao- 

 nitiones, variis hiftoriis & dulciffimis exemplis illuftra- 

 tx.inlioro Eiafmi de lingua. Summa huc redic. Dao funt 

 tempora loqucndi , vc ait ifocraccs, 'i «iis< a* a*afy^'ioy «Vb», 

 D .2BS< 4" o<c9-<t »3« J! Jf , aut de quibtts neceffnritm efi dicer? , aitt 

 j[HA noHi frobe. In cxtcris , «««»0» e-iya» >■ MyHy , fittiffi e(i 

 Tom.lU. 



An taccre 

 iii melius 

 qium lo- 

 «jui? 



Carruli. 

 tatn [ui- 

 picudo 

 qua ? 



tacere, qunmloqui: Hoc obfcruauit Auguftus , qui (crmones 

 cum fingiilisatque ctiam cum Liuia iua grauioresnoniiifi r 

 kiipcis & libello habebac, nc plus miniifvc loqucrcturcx 

 t«mpore. 



Nam nulU tMcuiJfe nocet, nocet ejfe lo^uutum. 

 Et 



Eximia ejl virtttt priflt^rejilentia rehtt^ : 

 At contra gntuis eji culf<» tacenda loqiii. 

 Vtinam hoc pctpcndcrent locutulcij, qui nihil coiitirterc 

 tacitum queunt, fcd oftdnia cffutiunt, apta inepca,bona mala; 

 tempeftiuaijicempcftiua 1 Vtina cogitarcnt ganulicaccm efle 

 ftultitix indicium! Vafa cnim inania plurinium tinniunt. 

 Vtinam cogitarent, incontincnciam lingux turpiflimum cflc 

 moibum , vt aitEuripidcs 1 Morbum dico loncicum &cpi- 

 demicum, qui non cancum nos I.vdic , fcdintegias etiamfd- 

 cictates, quod Horatius ita exprelfit, 



O tacittnfafciji pojjel coruus, hahcret 



Vliis dafis ^ r/.vi multo minin inuiJiiiq, ! "i 



Hxc diligenter perpendamus finguli , & nosad tacitilrnita- 

 teraafluefaciamus,nec vnquam rurapamus i;v<t;u5ii«,nifi cuni 

 neccfle eft loqui. Imo etiam cum in omnibus vircucibus mc- 

 diumactingere fic difficilciidtoque fcnnc .mcliu fic minus fa- 

 cerc quam nimium , fcudeamus pociiis nimix tacici.irnitaci, 

 quara garvulicati. Ita tamen , nc tum taceamus, quando ver- 

 bum D E 1 & orticium noihvim prxcipic conleffioncin auc 

 mcpfitcrfu* incaxandis ertoribus & fccleribus : ne nobis obii- 

 ciacur illudEfaix, Mutica>ies. 



X. Ea qiiiZ tacendafitnt, dtttrtintfunt genertim-.Aut enim Q"^ "- 

 omnino tacendafunt , mt ali^uaterm. 



Omniuo cacendum & fcrmo cohibcndus, quando honefta 

 & conucnicns dicendi maccria vcl lcicnciadeeft Materia ho- 

 ncfta decil in rebus auditu odiufis , qux decoro & honeftati 

 aduertantur. Decoro aducrfantur res inconucnicntcs.txdio- 

 fx,a)icnx.&falfx:vndchoraodiciturinfuIfus, bardus, tudis, 

 tatuus. Dc tebus inconuenicntibus fermo inftituitur.quando 

 func iaipcctirreiHCs., jieque conucniunt ncgotio de quo agi- 

 tur,aacpcrfonx loquencis, auc illis ad quos fcimodirigitur. 

 Dc tebus c.v:diofis & foctidis fcrmo habetur, quando cx ver- 

 bis & fermonc noftio per iraagiHationem audicntis ofFcndi 

 poteft ipfius aliquis fcnfus ext£rniis,puta vifus, audicus, gu- 

 ftus^olfjftus, auc caiflu!. Honeftaci aduerfantur rcs fai5t:u,au- 

 dicu, & diftu turpcs. Vndc homo talia proloquens , dk'^ & 

 Epicurcus cognolcitur.EiuImodifunt rcs turpcs, fpurcx,ob- 

 Icccnx,inipix, &illicit.x. P/ii/. i^i.t/. ;. i.Tim.^.v.i 3.E;/;'. 5. 

 •v.^.Uc.i.v.i(,.c.t.v.t.S.Coto^.}.i!.S.Maiih.ii.'u. 36. vbi agi- 

 turde veibo «pyji f ?■««, 4. v.i 4.^.1 o.X'.i 8.15. c.ii,v.^.c.iz.v. 

 i 3.14. 19 f.i G.v.ij.zS.cij.v.io.zj.c.i g.x/.ii. c. II. v.ij.c. 

 3. 3.r.iy.t;. iS. Atquehx funcres , de quibusomninoin con- 

 ueifationenonloqucndum. Temperandus eft fcrmo filcntid 

 in aifciifu &dincnfu , incommcndatione , inmentione alio- 

 lum facienda.in iocis,in iirifionCjin ccnfura,in rcpvehcnfione 

 & incrcpationc,dcnique in conccncione.ln his enimfi fetmo 

 filcntio,& filentium fermonccempcrecur ,ccrci(fimumeftin- 

 (Mrrtim hominis animi fui corapocis.ln aflcnfu cigo & dilfen- 

 ■ fuierrao ica tcmpcrandus.vtabfit leuicas : pudor vitiofus, & 

 malitiola alfeflatio &obftinatio. Commendacio cftfuipfiuS, 

 vcl aliorum laudatio Seipfum laudare licet,quando idcxigic 

 honorisnoftridefcnfio. Alios icalaudare cportec.nc incuira- 

 mus vitium aduL.tionis vcl dctradhonis. Illud facic vt alicui 

 nimium tribuamus:hoc eflicit vt alij aliquid dctiahamus , & 

 alteri tribuamus , vcl faltcm cum alio taciariius communc, 

 quodcfc alccrius. Quando aliorum mcncio elt facienda, bo- 

 nos conucnicntibus citulis ornabimus, & infirmos a malicio- 

 fisprudenter difcernimus.In iocisferuandafunt pr.i:ccpta fu- 

 pra recitata.In irrifione hoc dabimus operam , nc illa fit far- 

 caftica,fcdSocratica.Il!apungitpcrfonas;h.xcnocat vitia.Illa 

 fitexdefpicienti5,contemtu, & ignominia:hxcex animo be- 

 neuolo.Cenfula dcbct efle publica.id eft,talis,qux ptoficifca- 

 tur ex neccflltatc publici officij,non autcm priuata, qualis eft 

 rigidorumcenforum,dequibus lacoh.^.v.i.cap.^.-u.i 1. Inre- 

 prehcnfionc fcruandus cftmoduscap. pr.-eced. prxfcriptus. 

 Contentiodenique pro veiitatc ciuiliscft& licita, fi non fiac 

 imprudenter & teracrc. Hxc enira uihil eft aliud , quam nc- 

 ccflaria difputatio, qua veritas eruJtur,nonautem importuna 

 altcrcacio,qua veritasobruitur. 



FLORlLEGIVM. 

 TACITVRNITAS. Sent. Tacicutnitas laudatur 

 Prou. 10.& ij.Ecclef.zo.Scxo loqui plerofque,cum cacere ne- 

 ic\ZM. Amkrof.-i .ojf. Silendi patiencia.opportunitasloquendi, 

 & contemtus diuitiarura, funt maxima fundamenta virtu- 

 tum.lbid. Diuconfidcra, quid loqucndum fit,& adhuc taccnS 

 prouidc^nequiddixilTe pocniteat.Sapicns vt loquacur, nuilta 

 priusconfidcrat,quid,cui,quoloco,vel tempore dicat. Hicron. 

 cpijl IIIc fcic reftc dicere,qui noitit tacere.Gr.-^cr. Moral. ^ot^ 

 bonius : 



t^obilelingHA honum,Ji fariin tempore nouit : 



Kebtle lingua miilum,fifari in fempore nefcit. 



