I o 8 Ency clopa^dia^ Lib. XXI. 



natorar, pcrfonaium, locorum , & tcmporum. y}r,on. S i m i- 

 t . T V D. Grauc eft.quod fubftat omn.bus dcorfam lafs. 1« 

 conftantcm & ptudcmia pr^ditum , grauem dicimus , quod 

 uec prccibus , nec miuis, nccaliapa 



panione moueatur a rcdo 

 Oppofitum faciunt, qui lcues'funt. Vnde Ouidius - 



P R O V E R B 



uis 



Cubus, clegantci 



cit. Huc quoque pertinent 



T>tLeuiorfoliu,tunrcUmfmep(»dereJucci ^ 



V E R B. T£.f^.j-v^. E X B M r L. Cato fuit adeo gra- 



t indc nomeu habeat giauitas cenfona. H i e R o g l. 



& fabrc faflus, virum grauem egrcgic pm- 



^ apophtheghiata grauiter pvolata: 



vt cum ThemiftocIes"ad mare defcendilTct^vt occiforumPer- 

 farum ftragcm jnfpicerct , cumquc pafTim humi mortuorum 

 m-Mitum torqucs & armillas aureas videret,ad amicum con- 

 uerfus dixit : Tu,qui Themiftodes non cs, ifta colhge : gra- 

 uiffimo verbo oftcndcns, conditioncs, quibus homiuum gra- 

 dus difcriminantur , eas efle , qui faciant , vt aUquid agere 

 dcceat,aut non deceat. Ita Laceda:monij Philippo Regi Ma- 

 ccdonuin , cum rem iniciuam. ab iis petiiflet , rcfpondcrunt: 

 LaccJi-monij Philippo rcgi ; dc eo quod ad ipfosfcripfciat, 

 nullo verboaddito. 



A P V T 



XXX. 



Cimlitdte. 



De 



Prj€CEPTA 



i! 1 V 1 L I T A s cft virtus, qus componit tonim 

 oiis habitum ad elegantiam. AppelUtur 



Ciuilitas 

 «ommcn- 

 tJatio ani- 

 mi. 



virtus ccremonialis. 



Ea relpicit iitum , cjualitatem, & aftiones cor- 

 poris. 



Situs corporis fpedlautr in ftando , fedendo , & 

 cundo : Qualitas in munditie omnium membrorum: 

 A(fl:iones in fpiritu ducendo , in ridendo , in fumen- 

 do cibo , in fpuendo , in fternutando , & fimi- 

 iibus. 



Exceflus ciuilitaris eft aiFedatio geftuum : defe- 

 ftus , rufticitas geftuum. 



R E G V L ^. 

 I. Cmlitasjit commendatio animi. 



HOc 

 ni. 



Ciuilita- 

 tis anima 

 ^ccorii. 



D 



'Oc cft , morum externorum menfura fint mores intet- 

 Alias non tam honiines , quam fimios inde arguerc 

 cft. Meminerimus hic di<flam Ecclcfiaftici : Veftitus, Rifus, 

 & Inccflusprodunt hominis ingeniura.Nam veftis monftro- 

 fc , & geftus incptl fu.nt charadler anirai monftrofi. Hinc 

 poeta : 



uitque ■vlro hienil magnum decttt addit htneUa. 



1 1. CiHilitatu morum antma eft tiecorum. 



Ecorum autem pendet a nationum inftitutis.S: vocatio- 

 nis feu oflficij natura. Allud enim decorum eft Athenis, 

 aliud Roma:. Aliud efl: decorum ccclefiafticum , aliud politl- 

 cum,&c. Hinc vcftis nautx non conuenit militi , aut miiitis 

 concionatori. 



III. Clajfes eorum, Jtti htc exorhitant,pr(tcipuefnnt 

 ^uatuor. 



1. ^Jmij allarttm nattonum, i^ infdices imitateres ifioriim 



^morum , qui fiuunt a temperamenio ^ affuefacfione alio- 



rtim hominum, aut funt defenfiones adtterfm mcrbos. Ita tempo- 



re Francifci I. Galliarum regls multi etant , qui exemplo re- 



gis capillum libi tondebant. Nimirum prx fe fcrebant,re- 



gem fe imitaii : fcd inepte. Nam tex in pugna quadam fimu- 



lata vulnus acceperat pcr repugnantium imprudentiam.ideo- 



que fuadentibus medicis deponebat comam.quam alias ftu- 



diofillime alcbat. x. Saturnini ^ melanchcUci philofijhi, qui 



putant infigne philofophorum cfTe fordcs corporis , & iplo- 



rum infulam veftes laccras. ^. Porei iHi , qui neque cibos 



ledlc parant, nequc penfi quidquam habcnt, an cibi rcflc fu- 



mantur necne. ^.SnperSiiriofi ^dclicati ceremoniam ad eiuilem 



loniierfationein tertinentium cul'eres. Sed quia ciuilis conucr- 



fatio in ciuilitatc moiura confiftit , luc »j m 'dniTziun propo- 



nemus totam aitcm ciuilis conuerfationis,imitati Erafmum, 



Guazzium , Galatcum ,& Alrhufium , pra:ftantilTimos huius 



artis Sciiptorcs. Clcmcns ctiam Alexandriuus in Px.cl.ig. ha- 



bet mlutahuius generis. 



fRerum. 

 f Conceptioi | 

 I ratione -( Petfonarum. 



Epitome 

 ciuilis 

 conuerfa-^ 

 tionif. 



'Sermone; 1 

 vbi ver-«^ 

 borum I 



Pronuncia- 

 . tio 



^Vetborum. 

 Tempeftiua. 



Ciullis 

 couer- 

 fatio 

 eft 



■Commu- . 

 nistde'' 



f 



7 So 



ni deccti- 

 tis. 



rLoquen-^ 

 tis. 



,S < Audien- )* § ^ 



Aftione 

 fcuge- 

 ftu & 



' habitu 



fTotum 

 j corpus. 



I tis. 



I 



LSilentis.- 



Singu- 

 { las hcj- 

 I minis 

 Lpartes. 



Propria; \ 

 conue--^ 

 . nicns 



fConfuetiidina- 

 Aflumtoi I tius. 

 quiell •{ -Proba- 



L j Arbi-C bilis. 



Ltrarius.^ Porte- 

 Vtofus. 

 >-Statui cuiufque c Imparium. 

 I proprio ^ Parium. 



fPerfona-j Ptincipalium. 

 rum ^ Adminiftraru, 



Aftuicon- Communiea- fAlimenta. 

 uiuali,ra-.^ tionls men-.^ Scrmone. 

 falis,quoad LHabrtum. 



fNatalitiorum. 

 Varioru I Puerperalium. 

 couiuio- -i^ Nuptialium. 

 'rujn,puta 1 Inauguraliutn, 

 j Sacrorum. 

 ''Profanorum. 



Huius tabella explicatio fuccinfta hsec efto. 



I. ReguU guhernantes firmonti conceptionem & prolatio- 

 nempetantur tx/uperiori doflrina Comitati^, Vrbani- 

 tatis, Veracitatu, Eulali£,& Taciturnitatis : inprimis 

 exiis,<jU(t diximm de lucUditate fermonis,Jiue Eulalia. 



II. Hahitffs & gefltu bominis in generc has habet 

 regulas. 



I. /^ Via ex habitu geftuque hominis varise de iplius afFe- 

 V_y dibus , tam bonis quam malit , tam virtutibus quam 

 vitiis, fumuntur coniefturae, vir bonus multum operae ac ftu- 

 dij hac in re ponet ,vt externigeftusfitcommendatio virtu- 

 tis. i.In geftibus ea feruanda dignitas,quae tacendo loquitur, 

 & quafi mandando in fui admirationem & teuerentiam allos 

 conftringit. ^.Talcm fe quifque habltu &gcftu exhibeat, 

 qualis videri cupit : & talis reuera intus fit , qualis appatcre 

 exterlus cupit. 4.Geftus & habitus noftti non debent eflTc dc- 

 fideriis & fcnfibus bonorum contrarij. f . In habitu & gefta 

 neque decet efle inftar ftatuae immobiiem,neque inftar fimiae 

 inftabilem. S.Cauendum, ne gcftus noftii fint nots & indicia 

 alienaeezlftimatiouislxfx. ] 



III. Hahittu & gesitujimt duplices , infmjeu natura- ^ g"J>n, 

 ies , qui omnibtu hominihuijitnt communes, vel affumti. duphccs. 

 I .Cor. 1 1 .Z'. 1 3 . Et habittu injitifunt hominis loqtten- 



tis, audientis, -vel vtplurimum filentis. 



IV. GeFlm lo^uentis refficiunt veltotum ipfim corpw, Offti>? 

 vel partes eiHfdem. 



Regula"! 



gubcrna- 

 tes fer- 

 monem 

 vnde pe- 

 tcndz ? 

 Habiius' 

 & geftus 

 hominis 

 conTide- 

 ratiir in 

 giaeie. 



loqucn- 

 tis. 



TOtumcorpus hominiserit fccudum naturam eteftum & 

 excelfum. Plura vide paulo poft hac de re. Corporis par- 

 tcs ita fe habebunt. i. Capite demiflb modeftia figuificctut; 

 auerfo nosaliquidauerfari intelligiturivcrfus loquenteverfo 

 obedientia& humanitas fignificatur. i. Vultusacfrons tan- 

 quam animi ianua,diligenter regatur. Et vultus quiJem noa 

 induet varios habitus.ita vt velnafum corrugemns,vel osdi- 

 ftorqueamus aut comam iaftemus , aut caput fcabamus , auc 

 aurcs fcalpamus.aut fputo maculcmusaftantem. Frons vero 

 apertaerit , & fccundum naturam. ;.Inter loquendum oculi 

 fint placidc intenti in eum , cui loqucris. 4. Manus impri- 

 mis loquentem adiuuat,quando fecundum affeftus natura - 

 iales,& qualitatem iei,quade agitur, gubeinatur a loqnentc. 



j.Viti:} 



