Ethica^ Cap. XXX. 



I X I 



Conuer- 

 facio fu- 

 periorum 

 cum infc 

 riofibus, 



Conclolcamus Sc fuccurramu? ; vt ciuiliccr honoremus gcnu- 

 flcxionc , corporis incuruationc, & titulis conucnicntibus 

 cributis.Gcftus conliftcntcsiin opciis funt fcruitia & niiniltc- 

 lia corpotalia : vt fufccptio muncris a niagiltratu dcluci. 

 Pr.i:ltatio cributorum cll, canonis ccnfus,angaiioruni,paian- 

 gariorum, collcftarum , contributionum cxtraorJinariarum, 

 capicationum,&c. . 



X. De connerpttione/hperiorum ergo inferiores 

 haftmt rcgnU. 



Cotiuer- 

 fatio pa- 

 rium in- 

 ter fcfe. 



Conucr- 

 fatio con- 

 uiuahs. 



:, I. /'~\Fficium fupciiorum crgninferiorcs, efl vclomnibus 

 V^communcvcl t]uibufd3m pcculiare.r.OflFicium com- 

 muncconfillit in facicndis& omittcndis. j. Facicndaconfi- 

 Itunt in vfu lcgitimo morumreuerentialium , & indcfenfio- 

 iie dignitatis & llatus. 4. Vfusmorum iftorum confiftitin 

 fufcepcionc obfcquiorum^&canuerfatione. j. Sufccptio dc- 

 bet ita cfle comparata:Supciior honorcs congrucntcs fibi 

 pra:flitos bcnignc ftrmone acgeftuexcipiat:nonplus hono- 

 tis tjuam par cft , exigac : honoics non extorqucat:ne reiiciat 

 & aucrfecur aliorum bcncuolentiam : non ad amuflim cxigat 

 obfcquiainkriorum, fcd omnia t7r;«jc5f iuterptetctur:niuos 

 leuiores toleret, toUatgiauiorcs. fi.Conuerfatio fupcriorum 

 cum infcrioribus fit grauit ite huinana , & humanitate graui 

 temperata , qux amorem conciliec ac honorcm ; ficque con- 

 dita iuftitia. y.Superioi- dignitatcm & famam {uam defendat: 

 calumnias rcfutec incegritate vita: : veftitui conuenientiftu- 

 dcat : himtus honcftos liberaliterfaciat. 8. Superior caucat, 

 ne nimia humanicatc ac frequentiori Conucrfatione fibi con- 

 *cmtum accerfat. 9. luftitia fupetioris erga infcriorcm coii- 

 fiftit in mutuo amorc, in aJfignacionc miniftcriorum conuc- 

 uiencium , in pacrocinio,& dcnique in compenfationc obfc- 

 quiorum. 10. Supcrior fugicc ifta; hoiioces iibi compctentcs 

 non recufabit , obfcquia inhumanitcr & cyrannicc nonexi- 

 gcc, infcrioccs non ladabic fpe inani, vitabit fupcrbiam, arti- 

 hcia fordida non excrcebic , arcana cum infctioribus non 

 communicabit , indulgentiam in moncndo fugiet, fe pfmii 

 non cxtenuabit, lcuitatem in di(flis & faiSis vitabit.vcftitum 

 fordidum & inconuenicntem fugiet.inhonefta minifteria non 

 cxiget, ingratitudinem vitabit. ii.Proprium ofliciura quo- 

 rundam fuperioruin erga inferiores hoccft: Summus magi- 

 ftratus vitabit vocifcrationcm vcrboriimque intcmperan- 

 tiam; fa:piiis loquetur inferiotibus pcr fuos officiariosjha- 

 bebit famuios, curfores, TOj<9s'5(puA«»«<, K<jxi.fz<^> officiaiios, 

 equitatum, oftiarios , cubicularios , nomcnclatores ; in vidu 

 &ainic1u crit fplendidus; gubernationemreferec ad vcilica- 

 tem fubdicorum ; omnibus virtucum genetibus pnluccbic 

 fubditis fuis , adeoquc iuita Ethicam Paulinam eric Pius, 

 luftus, Sobrius. 



XI. Comerfitio pmnm inter fi inHiCemguber- 

 natur his regulit. 



I. T)Aret agnofdcnt dona& olScia fuainuicem:fed ita, ne 

 J. adhibcant ccrcmonias , quibus honorantur fupcriores. 

 i.Parpari fc nonanteponet fcrmonc velgcftu. j.Tnconuiftu 

 adfit alFabilitas , abfit feucritas :adfic eciam bciieuoIencia& 

 gracificandi ftudium. 4.1nter amicos patcs qu'libct antcucr- 

 tcre dcbet peticioncmamici. 5. De.amicis rcbufqucillorum 

 honorifice loqucndum. 6.Honor& fraternicas incer parcs 

 confiftit iniympathiain rcbus profperis&alpcris, in honorc 

 debiro , in fama: defcufionc , in gratitudinc , dcniquc in pa- 

 tiencii, dequa Cato : 



yincere citm poljts, interdttm cedefoditli ; 

 Obfequio quoniam dnUes rsttnentur amiet. 

 ^tii fitperars pores, interdum vinceferendo. 

 Jsiaximti enim morum femperpatientia virttts. 

 ^uodpitdeat foclos, prH^itns celare meminto ! 

 A> plitres culpent id, quod tibi di^Ucet vni. 

 Infipiens efio, citm tempm poHulat aut res: 

 StultiriarfifimiLijfe loco, fapien/ia ftimma efl. 

 Tcncatur ctiam hic illud Marcialis : 

 Si vitare voles acerba quidam, 

 Hr Irlfles animi catiere morfus : 

 Nulii tefjcies nimisfosialem , 

 Gauiiryij minris , ^ minks dolebis. 

 In fumma : Frons fit aperta, lingua paica,mcns claufa. 



X 1 1./« a&u conuiitali connerfatio ciuilis fbeSlatur 



ratione perfbnarumi comrnunicationis , & 



Jpecierttm conuiuiorum. 



I- "pErfoniinconuiuio funtprincipes, veladminiftra: : & 

 l. illa: conuiuator & conuiua. 1. Officium conuiuatoris 

 fcu modiperatoris confiftit in procurationc &gubernatione 

 conuiuij. 5.1'rocaracioconuiuij confiftic ininuicacionc, qus 

 debet fietii:umdekau&formabcneuola,amica, fcria,cerco 



tempore, iuxta confuccudincm loci : item in appaiatu conui- 

 uij.qui rcfpicic cfculcnca , poculcrita , fupclUailcm mcnfa- 

 lcm, tcmpus commodum.locum amocnum & capaccm': item 

 in exceptionc conuiuarum, vc Jomus vcl patcat, vcl cclcrri- 

 mc apcriatur illis aducntantibus , vt amicc falutcntur a toti 

 tamilia , vtprocurcturdcpofitio pallij ,&lotio manuuin :& 

 dcnique in locatione , vt colloccntut conuiu:^ rationc fcxus, 

 a:tatis,dignitatis,conditionis,aliarumquc circumftanciarum. 

 Ipfc conuiuator locum poftrcmuin dcligct,qui ad circumfpi- 

 cicndum & furgcndum fit aptillimus. Solcmus autcm hono- 

 ratiorcs adcxtriscoUocarc :quanquamCyrus conuiuas ho- 

 noris gratia a latcre finiftro, vbi cor fitum putacur , coUoca- 

 uerit. 4. Gubernatio conuiuij confiflit inhumanicaccconui- 

 uatoris , mundicie , colloquiis conuiuialibus : qup pcrcincnt 

 tefici (7i',M!sro<r/««oi veccrum , qui Ciceroni dicuntur taagiftcria 

 irrcnfi. j.Conuiuain aduinuitationishumanitcr at^ctgra- 

 tias,&nontemere prtjinittct vcl rccufabit vcnire :°qu6d fi 

 condixciit fuam prsfcntiam ,occupabitur in prscparationc 

 fui ad conuiuium & in accclfu. Prxparatio cft animi.vcl cor- 

 poris. Ibi cO: cxaminatio in fide & charitate : hic vcllitus ho- 

 ueftus, mundus, & fplcndidior quotidiano. AcccITus non fit 

 nimis maturus, vcl tardus,ne ex illo t^txi^etTtyQy', ex hoc 4'o?£- 

 e^»i/!37rappellctur Vicinum vcl amicunirnJi^»^»» r^ cuoi^a~ 

 wT^oi' futurum conucniat : indomum conuiuatoris ne tcmcri 

 irrumpat : inttoduvtus in domuin, falutet omnes humaniter: 

 irxias, vmhrat, non facil^ adducat : parafitos & aduentores fu- 

 giat:canem ne adducat : fi opusfit,veI mos exigat, fuum 

 quoque fymbolum confcrat : vnde ifta conuiuia fymbolica 

 &collatitia vocantur. Inpulmis circumfpicicndum,cum qui- 

 bus cdas aut bibas.quam quid edas aut bibas.Nam finc amico 

 vifccrano, leonis ac lupi vitaeft. Sen. epift. 19. Hucpcrtinct 

 prouerbiuni:Conuiuiuin vulpis& gruis. 6.Adminiftri conui- 

 uialcs diligenter priparcnt triclinia , mcnfas , vafa : in atStu 

 conuiuij cibosadfciaut.bcne collocent,diuid,int arrificiost:: 

 ftcnt ad miniftrandum promti,alacrcs,& Iaboriofi:veftitu in- 

 cedanc niundo & elcganti : menibra corporis nc fricenc . ne- 

 mincm perfundanr : & omnino caucant, ne quid faftidij,im- 

 munditixve fufpicionem crect , auc finiftrcfufpicandi occa- 

 fioncm pra:beac. 7. Communicatio menfalis refpicic alimcn- 

 ca&fcrmonem. Alimentorum communicatio eftpiaconfe- 

 cratio menfa:,diffc(ftio ciborum decora.participatio alimen- 

 Jorum in mensa priori, qux cft vel antecosnium & antepran- 

 d'Mm,das vorefjen, vel ipfa coena & prandium , das mittehpn: 

 item in mensa fecuuda , in dem n^d.ejfen. Seriao coau\a\3.\is 

 fpe(5latur in colloquio,quod eft condimentum & anima con- 

 uiuij,itemque in Mufica vocali vel inftrumentali. Ad collo- 

 quiumquodattinet, materia ciuserit vel iocofa, vel feria, & 

 hsc theologica , philofophica , iuridica, mcdica : nioderatio 

 fcrmonis crit inter exceffum & dcfctftum, ita v t fermo conui- 

 uialis fit humanus, honeftus , probus, ingcnuus , non altum 

 fapiens, non fcopticus , non futilis De colloquio conuiuiali 

 eleganter Piatarchusait: Conuiuium fimile fit alphabeto,in 

 quo func vocales, vci fencs, prudences, & vfuperici; femiuo- 

 cale'-,vc iuuenes & focmina::mutx,vt imperici ; confonantcs, 

 vt pueti, ferui. Nec loquaccs , necmutos oportet inuitarc: 

 quiaeloquentiainforo & apud fubfellia, filentium in cubi- 

 culo cfTe oportct,vt ait Varro. Et confabulandum de rebus ad 

 communem virx vfum pertinentibus, dc quibus in foro lo- 

 qui non licct. Id.Sicht von Reichs fachen.S .Con-\m\inicAUoms 

 mcnfalis habitus &geftuserit talis: Sobrie ac temperantcr 

 edendum & bibcndum, vt corporis vires reficiantur : modus 

 bibcndi fit fanitatis, & voluptatis honcfta: : geftus erit vrba- 

 nus, ciuilis, mantuctus : propinatio fit amica:vitctur finoul- 

 tus, geflicuIatiomanuum,motitatio pedum:nihil commacu- 

 letui: dentifcalpium vitetur &omnisgeftus habitiifque hi- 

 ftrionicus. Atque h xc (unt qux conuiuium anteccdunt,aut iii 

 ipfo conuiuij a.Gu fpetftari debent. Conuiuium clauditut 

 I . furrctflione matura , & dccora, & ciuili , vbi honoratiores 

 primo.couiuatorvltimo furgct.i.ablutionemanuum. j.pro- 

 pinatione feu poculo -rii^i 'u'yieiM,(pi>,(>-nirii(f «i Iv-MQ/i^na.i. 4.pre- 

 cationc ad D e v m vel cantiuncula. 5. valcdiftione & gra- 

 tiarum atftione. 6.dedu(ftione domum verfus.vel domuicio- 

 ne. 9. Species conuiuiorum funt varix : puca nacalicia,puer- 

 peralia, inaugutalia, focderalia, milicaria, triumphalia,artifi- 

 cum popularium; contribuIium,nuptialia, funeralia,exequia- 

 lia, facra vel verc,vt agapx Chriftianorum,vcl quafi,vt Bac- 

 chanalia, Saturnalia, &c. dc quibus late & erudite Stuckitn i» 

 jinti^uiiatihus conuiualibm. 



FLORIL EGIVM. 



CIVILITAS MORVM. Se n t. Hofpcsprxdltus 

 cffe debet tribus virtutibus,vt adfit tempcftive,vt capefiat fe- 

 demquxipfi affignatur, vt tempcftiv^furgat. ^ncn. Hofpes 

 nullustam in amici hofpitium diuerti potcft, quiu vbi tri« 

 duum continuum fucrit,iam odiofus fit.Vcriim vbi dies con..^ 

 tinuos deccm ire ad eundem reflat,tamctfi dominus non inui- 

 tus patitur,fcrui raurmurant. Plaut. Mil.Oaid. i .dc arte: 



K 4 Muff 



